भगवान् उवाच— यः कश्चित् एकदिनं मासमर्धमासं पक्षमथवा संवत्सरं मातरं पितरं भक्त्या सेवते, स मम शुद्धं धाम प्राप्नोति। यदि तु कश्चित् तेषां मनसि क्लेशं जनयति, स नूनं नरकं यान्ति; पितृपूजा कृता वा अकर्तृ वा, सा सनातना परमेष्ठिनी। वृषस्य मोचनं कृत्वा, मनुष्यः पितृभक्तेः फलं प्राप्नोति; अन्नं वस्त्रं क्षीरं च, आमिषयुक्तम्-अनामिषं च सर्वं तत्र संमतम्। स्वजनाय यत् किञ्चित् दत्तं, तस्य लक्षगुणं फलमिहोक्तम्; यः प्राज्ञः सर्वस्वेन श्राद्धं करोति, स जन्मस्मरणं लभते पितृभक्तेः च फलं प्राप्नोति। यज्ञेषु श्राद्धं श्रेष्ठम्, त्रिषु लोकेषु तस्मात् नान्यत् परम्। अत्र यत् किञ्चिद् अपि दत्तं, तदक्षयं भोग्यं भवति; अन्यत्र तु दशसहस्रगुणं स्वजनाय, लक्षगुणं च कथ्यते। पिण्डदानस्य दशलक्षगुणं फलं, द्विजातीनां तु अनन्तं स्मृतम्; गङ्गाजले, गया, प्रयागे, पुष्करे च। वाराणस्यां, सिद्धकुण्डे, गङ्गासागर-सङ्गमे च, यः तत्र पिण्डं ददाति, स मुक्तिं अवश्यम् आप्नोति। पितरः अक्षयस्वर्गं लभन्ते च जन्मफलम्; विशेषतः, यः भागीरथ्यां तिलजलदानं करोति। स मुक्तिपथं प्राप्नोति, पिण्डदानात् किं पुनः? तटस्थे सहस्रगुणं फलं, जले दशसहस्रगुणं स्मृतम्। यत्र सामान्यफलसंयोगेन श्राद्धं शतगुणं भवति, युगादौ, सूर्यचन्द्रग्रहणे च। यः पर्वणश्राद्धं करोति, स अक्षयं लोकं भुङ्क्ते; सर्वे पितरः तृप्ताः भवन्ति, प्रतिपितरं लक्षशः। पुत्राय प्रियं वरं दत्त्वा, अनन्तं भोगं च, पर्वदिने तदनन्तरं, पुत्राः हर्षेण पर्वणश्राद्धं कुर्वन्तु। पितृयज्ञेन बन्धनात् विमुक्तः भवति; नित्यं श्राद्धं नित्यश्राद्धं स्मृतम्। श्रद्धया यः करोति, स अक्षयं लोकं प्राप्नोति; अपरपक्षे काम्यश्राद्धं विधानतः कार्यम्। यथाकामं कृत्वा, यत् मनसि स्थाप्यते तत् प्राप्नोति; पञ्चमं पक्षं आषाढ्यन्तं पर्यन्तं। तत्र श्राद्धं कार्यं, कन्या गता वा न वा; कन्या सवित्रे गता चेत्, ततो षोडशदिनानि— तानि यज्ञैः श्रेष्ठदानैः समानि; एतत् काम्यश्राद्धं महाफलं, कर्तुः शुभदं भवति। कृष्णपक्षाभावे आरम्भे तु तुलायां कार्यम्; अमावास्यायां वृश्चिके, निराशाः पितरः— पुनः स्वस्थानं यान्ति, भीषणं शापं उच्चार्य; पितृशापात् सर्वं पुत्रस्य धनं नश्यति, इति स्मृतम्। धनं, पुत्राः, कीर्तिः, काम्यवस्तूनि, दीर्घायुः च— एतानि सर्वं मानवाः जन्मनि जन्मनि प्राप्नुवन्ति। पितृवरप्रसादेनैव; तस्मात् तद् न विलोपयेत्। विवाहादौ, व्रतादौ, यज्ञादौ च, द्विजातीनां नान्दीमुखं कार्यम्। तेन अक्षयं पुण्यं लभते, वंशः च समृद्धिं प्राप्नोति; यः विपरीतं करोति, स नरकं यान्ति। कुलनाशः तस्य भवति, आत्मा दुःखितो भवति; तस्मात् प्रथमं शम्भोः पुत्रं गणेशं पूजयेत्। ततः षोडशमातृकाः, अनन्तरं पितृगणं; सर्वेषु नान्दीमुखेषु, प्रपितामहादिभिः आरभ्य। नान्दीमुखे प्राज्ञः सर्वान् द्विजातीन् पूर्वदिशं उपवेश्य, नमस्कारवचनं पठेत्, अन्यत्र च 'स्वधा' शब्दं योजयेत्। चन्द्रसूर्यग्रहणे पिण्डजलदानं कृत्वा, नरः अक्षयं स्वर्गं प्राप्नोति, पितृपोषणं च वर्धयति। यदि तत्र न स्नाति, अथवा शक्तः सन् पिण्डजलदानं न करोति, स चाण्डालत्वं प्राप्नोति। सर्वदानानि भूमेः समाना, सर्वे द्विजातयः व्याससमाः; सर्वं जलं गङ्गाजलसमं, यदा चन्द्रः राहुणा ग्रसते। चन्द्रस्य लक्षगुणं पुण्यं, सूर्यस्य दशलक्षगुणं; तस्मिन्नि गङ्गाजललाभे सूर्यस्य कोटिगुणं, चन्द्रस्य च। यथायोग्यं लक्षगवां दानफलम्, तद् गङ्गास्नाने राहुग्रस्ते चन्द्रे लभ्यते। चन्द्रसूर्यग्रहणे गङ्गास्नानं कृत्वा, सर्वतीर्थस्नानफलम् अवाप्तं; तदा किमर्थं भूमौ भ्रमणम्? रविवारे सूर्यग्रहणं, सोमवारे चन्द्रग्रहणं— तद् 'रत्नमणि' इति विख्यातम्, अनन्तफलं स्मृतम्। तस्मिन्नहनि तीर्थे उपोष्य, पिण्डजलदानं दानं च कृत्वा, स सत्यम् लोके प्रतिष्ठितः भवति। ततः द्विजातयः पृष्टवन्तः— भगवन्, यत् महायज्ञं श्राद्धं च त्वया पितुः कृते उक्तम्, तस्यान्ते पुत्रः किं कुर्यात्? केन कर्मणा प्राज्ञः पुत्रः बहुजन्मसु परमं श्रेयः प्राप्नोति? तद् त्वं सम्यक् ब्रूहि। भगवान् उवाच— पूर्वे वर्षे 'पुत्रः' इति, अन्यः 'पिता' इति कथ्यते; पश्चात् पुत्रः पितुः आधारः भवति, न केवलं पूजकः। पितरं देववत् पूजयेत्, पुत्रवत् स्नेहं दर्शयेत्, वाक्यं तस्य न अतिवर्तेत्, मनसा अपि न। रोगिणं पितरं यः पुत्रः सेवते, स विनाशरहितं स्वर्गं यान्ति, देवैः सदा पूज्यते। मृत्युसंकेतं दृष्ट्वा, यदि पुत्रः पितुः यथाविधि क्रियाः करोति, स देवसमत्वं प्राप्नोति।