तदा त्रिलोक्याः विनाशः निश्चितः अभवत्। अतः, बुद्धिहानिः जातः इति ज्ञाय, तस्य शापस्य निवृत्तिः क्रियेत। तस्मिन्नेव समये, स्वरा देवी उवाच— “यत् गणाधिपः यज्ञारम्भे न पूजितः, हे देवश्रेष्ठ, अतः मम कोपसम्भूतः विघ्नः सम्प्राप्तः। मम वचनानि कदापि मिथ्या न भवन्ति; अतः यूयं स्वस्वांशैः मलिनाः भूत्वा नद्यः प्रवाह्यध्वम्। आवां द्वे पत्न्यौ अपि स्वांशैः पश्चिमदिशं प्रवहन्त्यौ नद्यः भविष्यावः।” नारदः उवाच— तेषां वचने श्रुत्वा ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः, राजन्, तस्मिन्नेव काले मलिनाः भूत्वा स्वांशैः नद्यः अभवन्। विष्णुः कृष्णानदीम् अभवत्, महेश्वरः वेणीं, ब्रह्मा ककुद्मिनी-गङ्गां, तत्र तत्र पृथग्भूताः। देवाः स्वस्वपितृणाम् अंशान् मलिनान् कृत्वा, सह्याचलशिखरात् पृथगुत्तमाः नद्यः अभवन्। दिव्यांशैः पूर्वदिशं श्रेष्ठाः नद्यः प्रवहन्ति स्म, गायत्री स्वरा च तस्मिन्काले पश्चिमदिशं प्रवहन्ति स्म। योगबलात् तौ नद्यौ सावित्री-नाम्नी अभवताम्; तत्र ब्रह्मणा हरीं हरं च यज्ञे स्थापितौ। तौ देवौ महाबलौ नद्यः नाम्ना अभवताम्; राजन्, तयोः नद्योः महत्त्वं मया वर्णयितुं न शक्यते। ब्रह्मा-आद्या देवाः स्वांशैः गताः, नद्यः तिष्ठन्ति। यः कृष्णायाः उत्पत्तिकथां शृणोति वा श्रद्धया पठति, पापनाशिनीं कृष्णां दृष्ट्वा वा स्नात्वा वा, सर्वयज्ञफलम्, सर्वतीर्थफलम्, तथा स्नानस्य फलं प्राप्नोति। एवं पद्ममहापुराणे उत्तरखण्डे सत्यभामा-संवादे कातिर्कमाहात्म्ये एकादशशततमोऽध्यायः “कृष्णा-वेणी-माहात्म्यवर्णनम्” समाप्तः। ततः ईश्वरः उवाच— “शृणु, भक्तश्रेष्ठ, माग्धस्नानस्य माहात्म्यं। विष्णुभक्तः त्वदृते नास्ति, हे बुद्धिमन्। चक्रतीर्थे हरिं वा मथुरायां केशवं वा दृष्ट्वा, माग्धस्नानस्य समं फलं लभ्यते। यः संयतेंद्रियः, शान्तचित्तः, सुसंस्कारः माग्धस्नाने स्नाति, स संसारबन्धनं न पश्यति। श्रीकृष्णः उवाच— “त्वदग्रे शूकरस्य माहात्म्यं कथयामि, यस्य ज्ञानमात्रेण मम सन्निधिः सदा लभ्यते।” सूतः उवाच— “एवं उक्त्वा श्रीकृष्णः सत्यायाः पुरः बहुधा गीतवान्। तत् वक्ष्यामि; शृणुत तपस्विनः।” श्रीकृष्णः उवाच— “शूकरक्षेत्रे हरिमन्दिरं पञ्चयोजनविस्तृतम् अस्ति; तत्र वासं कुर्वन् गर्दभः अपि चतुर्भुजः भवति। त्रिसहस्रहस्ताः, त्रिशतहस्ताः, त्रिहस्ताः शूकरस्य मापः निर्दिष्टः। अन्यत्र षष्टिसहस्रवर्षाणि तपः कृत्वा, शूकरक्षेत्रे अर्धदिने तद् फलं लभ्यते। सूर्यग्रहणे राहुणा कुरुक्षेत्रे तुलापुरुषदानस्य फलं लभ्यते। काश्यां दशगुणं, वेण्यां शतगुणं, गङ्गासमुद्रसंगमे सहस्रगुणं; शूकरक्षेत्रे हरिमन्दिरे अनन्तं फलं। अन्यत्र कार्तिके शुद्धेन व्रतपालने लक्षदानं कर्तव्यं; शूकरक्षेत्रे एकं दत्वा तद्वत् फलं लभ्यते। शूकरक्षेत्रे, वेण्यां, गङ्गासमुद्रसंगमे, दानस्य समं फलं। एकस्नानात् ब्रह्महत्यापापं नश्यति; पुरा अलर्कः शूकरक्षेत्र-माहात्म्यं श्रुत्वा सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं प्राप्तवान्। मार्गशीर्षे शुक्लपक्षे द्वादश्यां पुत्र, गच्छ। कार्तिकेयः उवाच— “भगवन्, व्रतश्रेष्ठं, तस्य विधिं, मासोपवासस्य फलम् इच्छामि श्रोतुम्।” व्रतं पुरुषैः विधिपूर्वकं पालनीयम्; यथापूर्वं आरभ्य यथाविधि समाप्तव्यम्। “कति बारं कर्तव्यम्?” इति पृच्छति। “एतत् व्रतं सुखसमृद्धिदायकम्; विस्तारतः कथय, पापवर्जितः।” श्रीरुद्रः उवाच— “हे पुण्यात्मन्, यद् पृच्छसि, तत् सर्वं वक्ष्यामि; भक्त्या शृणु। यथा विष्णुः देवेषु, सूर्यः तपस्विषु, मेरुः पर्वतेषु, गरुडः पक्षिषु, गङ्गा तीर्थेषु, वणिक् जनेषु, तथा मासोपवासः सर्वव्रतेषु श्रेष्ठः। सर्वव्रतैः, सर्वतीर्थैः, सर्वदानैः यत् पुण्यं लभ्यते, मासोपवासेन तत् लभ्यते। अग्निष्टोमाद्यैः विविधैः यज्ञैः, बहुदानैः अपि, मासोपवासफलम् न लभ्यते। यत् पठ्यते, यत् दीयते, यत् तप्यते, यत् स्वधा क्रियते—मासोपवासेन सर्वं सिद्ध्यति। मम, जनार्दनस्य, वैष्णवयज्ञेन पूज्य, गुरुवाक्यं श्रुत्वा मासोपवासः आरभ्यः। सर्ववैष्णवव्रतानि यथाविधि कृत्वा, शुभद्वादशीं च, मासोपवासः कर्तव्यः। पाराकं, चांद्रायणं च, गुरुना वा विदुषा ब्राह्मणेन उपदिष्टं मासोपवासः कर्तव्यः। अश्विनशुद्धपक्षे एकादश्यां उपवासं कृत्वा, त्रिंशत् दिनानि व्रतं आरभ्यः। कार्तिकमासे वासुदेवम् उपास्य, मासोपवासः मोक्षफलप्रदः भवति। अच्युतधाम्नि, भक्त्या, त्रिः प्रतिदिनं, शुभकुमुदैः, मालतीभिः, नीलोत्पलैः, सुगन्धपद्मैः च पूजनीयम्।” एवं पद्मपुराणे उत्तमं माहात्म्यं प्रवृत्तम्।