स तु पुण्यबलसम्पन्नः पुरुषः जनानां शुभाशुभं किल्बिषं वाक्यं श्रुत्वा, तस्याः स्त्रियाः लोकनिन्दाविमोचनार्थं शुभमतिर्भूत्। स एव स्वयमिन्द्धनानि सञ्चित्य महदग्निं सन्ददाह। तस्मिन्नेव काले, प्रिय, वीर्यवान् कुमारः तद्गृहं शीघ्रं समुपेत्य तां स्त्रीं ददर्श। सा स्त्री प्रसन्नवदना तं प्रविशन्तं पुरुषं दृष्ट्वा हृष्टा बभूव। तयोः चित्तमवगम्य स कुमारः वाक्यमुवाच—"सखे, चिरकालानन्तरं आगतः त्वं मां न किंचिद्वदसि?" इति। तदा धर्मात्मा स पुरुषः, स्थितधीरः, कुमारं प्रति प्राह—"सुदुष्करं कर्म यन्मया कृतं, तव हितार्थमेव तत्।" सर्वं जनवाक्यं व्यर्थमेव मन्ये; अद्याहं वह्निम् प्रविश्यामि—मानुषा देवाश्च पश्यन्तु।" इत्युक्त्वा स महात्मा स यज्ञाग्निं प्रविवेश; स च वह्निं प्रविशन्, न केशपद्ममपि दग्धवान्। न तस्य देहो न वस्त्रं न केशः वह्निना दग्धाः; आकाशे च सर्वे देवा हर्षेण "साधु साधु" इति ननन्दुः। तस्य शीर्षे सर्वतः पुष्पवृष्टिः अभवत्; ये च द्वयोः पापवाचः अब्रुवन्, तेषां मुखेषु विविधाः कुष्ठरोगाः प्रादुरासन। देवाः तत्र आगत्य हर्षेण वह्निं समुपेयुः। ऋषयः विस्मितचित्ताः तं सुगन्धिपुष्पैः पूजयामासुः; तदा सर्वे श्रेष्ठर्षयः विविधजनाश्च तं पूजयामासुः। स महात्मा सर्वैः पूजितः, स च सर्वान् समानतः पूजयामास; देवासुरमानुषैः "सज्जनद्रोहः" इत्येतत्कर्म कृतम्। तस्य पादरजसा पावितमही धान्यसमृद्धा बभूव; तत्र देवाः ऊचुः—"ते भवत्या पत्न्याः पुनर्योगः अस्तु" इति। न कश्चित् तादृशः लोके कदापि अभूत्, न भविष्यति; अद्य च न कश्चन कामलोभाभिभूतः पुरुषः पृथिव्यां विद्यते। देवासुरमानुष्यराक्षसपशुपक्षिमकिटेषु अपि एषः कामः दुरुत्तरः। कामात् लोभः क्रोधश्च सर्वेषां सततं जायते; काम एव संसारस्य बन्धनम्—विना कामं न कुतोऽपि भवति। केवलं तेन चतुर्दश लोकाः जिताः; तस्य हृदि सदा वासुदेवः हर्षेण वसति। येन स्पृष्ट्वा वा दृष्ट्वा वा सः सर्वपापैः विमुच्यते; स निर्मलः सदा वैकुण्ठं गच्छति। एवं उक्त्वा देवाः हर्षेण स्वैः विमानैः स्वर्गं जग्मुः; जनाः अपि सन्तुष्टाः तयोः दम्पत्योः सह गृहं प्रतिनिवृत्ताः। तस्मिन्काले स दिव्यदृष्टिं लब्ध्वा देवान् अपश्यत्; स च त्रिषु लोकेषु सर्वकार्याणि सुलभं अवगच्छत्। ततः मार्गे दृष्टः सः हर्षेण पप्रच्छ—"धर्मस्य हितोपदेशं ब्रूहि" इति। तदा सज्जनद्रोहः अवदत्—"भदव, धर्मज्ञ, उत्तमं वैष्णवं गच्छ; तं दृष्ट्वा तव अभिलषितं फलम् अधुना लप्स्यसे।" यथा त्वं बकस्य निधनं वा वस्त्रस्य शोषणं वेति, तथा च हृदि स्थितं अन्यं कामं अपि जानासि। इत्युक्त्वा विष्णुभक्ताय उक्तं श्रुत्वा, स हर्षेण विष्णुरूपधारिणा द्विजेन सह अगच्छत्। ततः सः समक्षं दिव्यं पुरुषं शुद्धं सर्वलक्षणैः शोभमानं तेजसा दीप्तं ददर्श। धर्मात्मा सः हरिभक्तं ध्याननिष्ठं प्रति प्राह—"यद्भूतं तत् सर्वं वद, दूरात् त्वाम् उपागतः अस्मि" इति। वैष्णवः अवदत्—"देवतामध्ये श्रेष्ठः, दानवशत्रूणां स्वामी, सदा त्वयि प्रसन्नः; त्वां दृष्ट्वा अस्माकं चेतः परमं सन्तुष्टम्, द्विजश्रेष्ठ।" "अद्य तव अद्वितीयं सौभाग्यं साक्षात् फलं दास्यति; देवयानपथे तव वस्त्रं सदा शुष्यति—अन्यथा न कदापि।" हरिं गृहस्थं दृष्ट्वा, वैष्णवः एवमुक्त्वा, पुनः तं प्राह। "स नित्यः विष्णुः कुत्र अस्ति? तं मम कृपया अद्य दर्शय।" वैष्णवः अवदत्—"एतत् सुन्दरं मन्दिरं प्रविश्य परमेश्वरं पश्य।" "तं दृष्ट्वा त्वं घोरपापैः जन्मबन्धनैश्च विमुक्तः भवसि;" इत्युक्त्वा सः वाक्यं श्रुत्वा गृहं प्रविवेश। सः तत्र द्विजरूपेण स्थितं विष्णुं पद्मासनस्थं ददर्श; स शिरसा प्रणम्य हर्षेण तस्य पादौ गृहीत्वा उवाच— "देवेश, कृपां कुरु; पूर्वं त्वां न वेद अहम्। अस्मिन् लोके परत्र च, देवेश, अहं तव दासः अस्मि, प्रभो।" "माधुसूदन, तव अनुग्रहम् अपश्यम्; यदि मयि दया अस्ति, तव रूपं द्रष्टुमिच्छामि।" विष्णुः अवदत्—"द्विजश्रेष्ठ, सदा त्वयि स्नेहः मम; सज्जनानां प्रति स्नेहात् एषः दर्शनं दत्तम्।" "दृष्ट्वा वा स्पृष्ट्वा वा चिन्तयित्वा वा स्तुत्वा वा संवादेन वा एकवारं अपि सज्जनैः सह, अजरं स्वर्गं लभ्यते।" "सततसंगेन सर्वपापानि नश्यन्ति; अनन्तं सुखं भुक्त्वा मम स्वरूपे लीयते।" "तीर्थे स्नात्वा, सर्वत्र मां दृष्ट्वा, सज्जनभूमिं दृष्ट्वा, मम भावे लीयते।" "सदा पुण्यकथां जनानां पुरतः कीर्तयन्, नरश्रेष्ठ, सः अपि मम भावे लीयते।" "वा मम दिने उपोष्य, नूनं मम कर्माणि श्रुत्वा, रात्रौ जागरयन्, सः मम भावे लीयते।