सः तं मधुरया वाचा पप्रच्छ—"धर्मस्य सारं ब्रूहि, यतः त्वं परमं पदं प्राप्तवानसि।" तदा तुलाधारः उवाच—"यावत् जनाः मम सन्निधौ तिष्ठन्ति, तावत् अहं निशान्तं न शान्तिं लभे, हे ब्राह्मण।" सः पुनः अवदत्—"एतां शिक्षां गृहाण, धर्मसागरं गच्छ। क्रौञ्चवधस्य दोषं, दिवि वस्त्रशोषणस्य च विचारय।" तत्र सर्वं ज्ञास्यसि, साधूनां विश्वासघातं च; तस्य उपदेशेन तव अभिलषितं सिद्ध्यति। एवं उक्त्वा तुलाधारः स्वं व्यापारं पुनः आरब्धवान्। एवं पितः, अहं साधूनां विश्वासघातिनं गन्तास्मि। अहं तु न जानामि तस्य वासस्थानं यं तुलाधारः निर्दिष्टवान्। हरिः उवाच—"आगच्छ, अहं त्वया सह तस्य गृहम् यास्यामि।" तयोः मार्गे गच्छतोः ब्राह्मणः हरिं प्रत्युवाच—"तुलाधारः न स्नाति, न देवपितृभ्यो जलं ददाति। तस्य शरीरं मलिनेन लिप्तं, वस्त्राणि चापि मलिनानि; कथं सः मम आचरणं जानाति, यत् दूरदेशे जातम्?" "अतः प्रिय, अहं विस्मितः; एतस्य कारणं कथय।" हरिः उवाच—"सत्येन समत्वेन च सः त्रीन् लोकान् विजितवान्। तस्मात् पितरः, देवाः, मुनिगणाश्च तृप्ताः न सन्ति; धर्मात्मा सः भूतं भविष्यच्च जानाति। न सत्यात् परो धर्मः, नानृतात् पापतरं किञ्चन; विशेषतः निर्दोषस्य समत्वे। यस्य मनः शत्रौ मित्रे च अपरिचिते च समं तिष्ठति, तस्य सर्वे पापा नश्यन्ति, सः विष्णुयोगं प्राप्नोति। एवं आचरन् सः अनन्तान् कुलान् उद्धरति; सत्यं, दमः, शमः, धैर्यं, स्थैर्यं, अलोभता— आश्चर्याभावः, आलस्याभावः, एतानि सर्वाणि तस्मिन् संस्थितानि; तेन देवमानुषलोकाः धार्यन्ते। धर्मज्ञः आचरणं जानाति; हरिः तस्य शरीरे वसति; लोके तेन तुल्यः सत्यनिष्ठायां न कश्चन। सः प्रत्यक्षं धर्ममयः, तेन च जगत् स्थितम्।" द्विजः उवाच—"तव कृपया अहं तुलाधारस्य कारणं बुबोध। यदि इच्छसि, अहिंसकस्य आचरणं कथय।" हरिः उवाच—"पूर्वं राजपुत्रस्य भार्या यौवनसंपन्ना आसीत्—कामदेवपत्नीव, शचीव। तस्य भार्या सुन्दरी नाम, तस्य प्राणात् अपि प्रिया। कदाचित् राजा किञ्चित् कार्यं कर्तुं निश्चितवान्; सः मनसा चिन्तयामास—'किं मम प्राणेभ्यः अपि गुरुतरं?' 'क्व एतां स्थापयामि यथा तस्याः रक्षणं निश्चितं स्यात्?' इति चिन्तयन् शीघ्रं तव गृहम् आगतः।" तत्र उक्त्वा तस्य वचनानि श्रुत्वा विस्मयं जगाम—'न तव पिता, न भ्राता, नाहं तव बान्धवः।' तस्य पितृमातृकुलयोः न कोऽपि सखा; कथं त्वं मम गृहे सुखेन स्थास्यसि, प्रिये? तदा सः यथोचितं प्रत्युवाच—'लोके त्वत्तुलो धर्मज्ञो, जितेन्द्रियः न विद्यते।' सः अवदत्—'सर्वज्ञं न किञ्चिद् दोषय; का स्त्री त्रीन् लोकान् मोहयन्ती, तां रक्षितुं कः समर्थः?' राजपुत्रः उवाच—'पृथिव्यां विचिन्त्य अहम् त्वां प्राप्तवान्; एषा तव गृहे स्थातुं अर्हति, अहं स्वं राजगृहं गमिष्यामि।' इति उक्ते सः पुनः अवदत्—'अस्मिन् पुरी, यत्र बहवः कामिनः वर्तन्ते, स्त्री कथं रक्ष्यते?' पुनः सः तम् अवदत्—'त्वं गच्छ रक्ष; अहं गमिष्यामि।' गृहस्थः दुःखितः राजपुत्रं उवाच—'एष धर्मस्य कर्तव्यं।' 'यद्यपि अहं उचितं न करोमि, मम सेवा तु यथार्था हितकरी च। एवं स्त्री मम गृहे सदा स्थातव्या, पितः।' 'गोपनायां वा अगोपनायां वा, यद् रोचते तव, तत् कुरु। मम भार्या मया सह शयने शयिता। यदि त्वं ताम् आत्मनः देवताम् इति मन्यसे, तदा स्थास्यसि; अन्यथा गच्छ।' क्षणं चिन्तयित्वा राजपुत्रः पुनरुवाच—'एवं पितः, यथेष्टं कुरु।' तदा सः स्वां भार्यां उवाच—'एतत् कर्तव्यं, त्वं न दोष्या, सुन्दरि, मम आज्ञयैव।' इति उक्त्वा सः अपि स्वपितुः आज्ञया निर्गतः। सर्वं यथोक्तं तस्यां रात्रौ कृतम्। धर्मात्मा सदा तयोः स्त्रियोः मध्ये शयिता। न सः धर्मात् व्यभिचरित, स्वस्य परस्य च भार्यायाः संस्पर्शेऽपि। मनसा कामम् इच्छन् अपि, परस्त्रीग्रहणात् निगृहीतः। तस्य संस्पर्शात् सा तं पुत्रवत् एव अमन्यत। पुनः पुनः तस्य पृष्ठे स्तनौ विश्रान्तौ। यथा बालः मातुः स्तनौ चिन्तयति, एवं सः अपि। पुनः पुनः तस्याः अङ्गानि तस्य शरीरे सपर्शन्ति। ततः दिनैः दिनैः सः ताम् मातृवत् अमन्यत। एवं स्त्रीसङ्गः नष्टः। एवं अर्धवर्षे गते, तस्य पतिः नगरं प्रत्यागतः। जनान् पृष्ट्वा, तेन यथाभूतं श्रुतम्। केचित् तस्य हितैषिणः, यद्यपि युवा, महदाश्चर्यं प्राप्नुवन्। केचित् ऊचुः—'यः त्वया निक्षिप्तः, सः तया सह शयितः।' 'कथं स्त्रीपुरुषयोः एकान्ते स्थितयोः संयमः स्यात्? यदि तस्यां कामः, तर्हि युवानं पृच्छाम।