तस्मात् एवं न निद्रां कुर्यात्; पूर्वदिशं वा दक्षिणदिशं वा उपविश्य निद्रां कर्तव्या। यः प्राचीं दिशं प्रेक्ष्य भुङ्क्ते, स दीर्घायुष्मान् भवति; दक्षिणां प्रेक्ष्य भुञ्जानः अपकीर्तिं लभते। पश्चिमदिशं प्रेक्ष्य भुङ्क्ते, स धनं प्राप्नोति; उत्तरां प्रेक्ष्य कीर्तिं लभते। प्राचीदिशि पुरुषः दीर्घायुष्मान् भवति; दक्षिणदिशि प्रेक्ष्य पितृभावं प्राप्नोति। पश्चिमे रोगी भवति; उत्तरे दीर्घायुः धनं च लभते। देवानां एकवारं भोजनं, मनुष्याणां द्विवारं। पितृभूतानां रक्षसां च त्रिवारं, पिशाचानां चतुर्वारं भोजनं स्मृतम्। देवाः अमांसानि बलिं भुञ्जते, मनुष्याः मांसमत्स्यान् खादन्ति। अन्ये तु विकृतं पूतिमांसं चावृतं खादन्ति। स्वर्गवासिनां मध्ये, इह मृत्युलोके, चत्वारः हृदि वसन्ति—उत्तमं दानं, मधुरं वचनं, देवानां पूजनं, ब्राह्मणस्य तुष्टिः च। कृपणता, स्वजनदोषदर्शनं, दरिद्रता, नीचेषु भक्ति—एतानि तु अन्यानि लक्ष्णानि। अतिवक्रता, कठोरवाक्यं, तेन नरकगामिनः चिह्नम्; नवनीतसदृशं वचनं, दया, मृदुचित्तता—एष धर्मबीजोत्पन्नानां दृश्यलक्षणम्। दयाहीनं हृदयं, करकशं वचनं—एष पापबीजोत्पन्नानां लक्ष्णम्। धर्मश्रवणपठनं वा कुर्वन्, धर्मफलप्राप्त्या पापात् विमुक्तः स्वर्गे अक्षयम् आप्नोति। तत्र भीष्मः उवाच—"किं लोके परं पुण्यं सर्वैः सदा पूज्यमानं, पूर्वैः स्वेच्छया कृतं, ब्राह्मण, तद् ब्रूहि।" पुलस्त्य उवाच—"कदाचित् सर्वे द्विजाः व्यासशिष्याः, श्रद्धया व्यासं प्रणम्य धर्मं पप्रच्छुः, यथा त्वं माम्।" द्विजाः ऊचुः—"सर्वेषां धर्माणां मध्ये कः श्रेष्ठः, कः परं पुण्यं, येन कृतं मनुष्यः स्वर्गे अक्षयफलभोगी भवति?" "एकं शुद्धं सर्ववर्णानां साध्यं व्रतम्, वृद्धानां च कनिष्ठानां च, तद् ब्रूहि।" "येना कृत्या देवपूज्यः भवति, तानि सर्वाणि ब्रूहि, धर्मं च शिक्षय।" व्यासः उवाच—"पञ्चविधं प्रवक्ष्यामि, शृणुत। एतेषु किञ्चित् कृत्वा मोक्षं, स्वर्गं, कीर्तिं च प्राप्नोति।" "मातृपितृपूजनम्, पतिपूजनम्, सर्वजनसमता, मित्रद्रोहपरित्यागः, विष्णुभक्तिः—एते पञ्च महायज्ञाः।" "मातृपितृपूजनधर्मेण न शतयज्ञैः न तीर्थयात्रया लभ्यं फलं सुलभ्यते।" "पिता धर्मः, पिता स्वर्गः, पिता परं तपः; पितरि तुष्टे सर्वे देवाः तुष्टाः।" "पितरौ सेवया तुष्टौ यस्य, तस्य नित्यं गङ्गास्नानफलम्।" "माता सर्वतीर्थरूपा, पिता सर्वदेवतारूपः; यः मातरं पितरं च प्रदक्षिणं करोति।" "स सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं प्रदक्षिणीकृत्य भवति; यः जानुपाणिभ्यां प्रणिपत्य पितरौ नमति।" "स भूमौ पतित्वा स्वर्गं विन्दति; यावत् पादरेणुस्तस्य शिरसि तिष्ठति।" "यावत् तदङ्कं शरीरे तिष्ठति, तावत् स शुद्धो भवति; यः पितृपादोदकं पिबति।" "तस्य कोटिजन्यपापानि नश्यन्ति; स लोके पुण्यात्मा, सर्वदोषविनिर्मुक्तः।" "एकजन्मना विनायकपदं प्राप्नोति; यः तु पितरौ वाक्येन विगर्हते, स नीचः।" "स जगदन्ते यावत् स्थितिं नरके वसति; पितरौ न पूजयन् पापपुत्रः सः।" "यः पितरं व्याधितं वृद्धं दरिद्रं च त्यजति, स किटकूपे कल्पपर्यन्तं तिष्ठति।" "दृष्ट्यश्रवणहीनं पितरं परित्यज्य, रौरवं नरकं गच्छति, चाण्डालत्वं, म्लेच्छत्वं, नीचत्वं च प्राप्नोति।" "पितृसेवाविस्मरणेन सर्वपुण्यानि नश्यन्ति; तीर्थदेवपूजां कृत्वापि, पितरौ विना, निष्फलम्।" "स तेषां फलं न प्राप्नोति, भूतवत् पृथ्वीं भ्रमति; पुरातनं चरित्रं वक्ष्यामि, शृणुत।" "एतच्छ्रवणेन भूयो मोहः न भविष्यति; पुरा कश्चन ब्राह्मणः श्रेष्ठः आसीत्।" "स पितरौ अवज्ञाय तीर्थसेवां गतः; सर्वाणि तीर्थानि सेवान्, तस्य।" "तस्य स्नानवस्त्राणि दिवि प्रतिदिनं शुष्यन्ति; तदा तस्य मनसि गर्वः उत्पन्नः।" "स उवाच—'न कोऽपि मम समः पुण्ये कीर्तौ वा'; एतदुक्ते क्रौञ्चः प्रत्युवाच।" "क्रौञ्चे क्रुद्धः स ब्राह्मणः शप्तवान्; स क्रौञ्चः भूमौ पतित्वा भस्मीकृतः।" "तदा तस्य मृत्युकाले भयमोहौ अभवताम्; पापेन तस्य वस्त्रं चात्मा च नभः न यातः।" "स क्षिप्रं विषण्णः अभवत्; तदा दिवः वाणी—'गच्छ ब्राह्मण, मूकचाण्डालस्य अधमस्य समीपम्।'" "'तत्र धर्मं शृणु, तस्य वचनात् तव कल्याणम्।' इति श्रुत्वा ब्राह्मणः तस्य गृहं गतः।" "स तं मूकं दृष्टवान्, यः सर्वकर्मसु पितरौ सेवते, शीतकाले सम्यक् उष्णोदकं ददाति।