शुचिकामेन तु मृद्वङ्गे एकं भागं करणेषु, त्रयः गुददेशे, दश च वामहस्ते, सप्त तु उभयोर्हस्तयोः यथाविधि लेपनीयम्। ततः पृथिव्याः सम्प्रार्थना क्रियते—“हे भूमे, यया त्वं अश्वैः, रथैः, विष्णुना च पदैः स्पृष्टा, हे मृदे, मया पूर्वकृतं पापं सम्यक् अपाकुरु।” एतस्मिन्मन्त्रेण यः कश्चन मृदं शरीरे निवेशयति, तस्य सर्वे पापाः विनश्यन्ति, स च विशुद्धः भवति। ततः वेदविधिना स्नानं कर्तव्यम्—नद्यां, प्रवाहे, कूपे, तडागे, वा सरसि। जलाशये, तटस्थले, घटोदकेन वा, यथानियमं स्नानं कृत्वा सर्वपापविनाशनं भवति। प्रातःकाले स्नानं महापुण्यदं, सर्वपापविनाशनं च; यः ब्राह्मणः नियमितं प्रातःस्नानं करोति, स विष्णुलोके पूज्यते। प्रातःसन्ध्यायाम् चतुर्दण्डपर्यन्तं जलं पितृभ्यः सुधासमं भवति। ततो द्विघटिकापर्यन्तं, यावत् एकं यामं दिनस्य, जलं मधुसदृशं, पितृणां तुष्टिवर्धनम्। पुनः अर्धयामपर्यन्तं जलं क्षीरवत् मन्यते; क्षीरयुतं जलं चतुर्दण्डात् यावत् तावत् एव। ततो जलं त्रिप्रहरपर्यन्तं तथा भवति; ततोऽपि, यावत् सूर्यास्तं, रक्तवत् उक्तम्। चतुर्थे प्रहरे, स्नानकाले वा, रात्रौ च, यः पितृभ्यः तर्पणं ददाति, तस्य जलं राक्षसविनाशनकर्म विना अपि शुद्धं भवति। अहं पूर्वं सर्वपवित्रार्चनार्थं जलं सम्यक् सम्पादितवान्; तस्य रक्षणाय यक्षाः रक्षिणः नियुक्ताः। ये पितरः अन्यलोकं गताः, ते एतत् जलं न लभन्ते; केवलं स्वजनैः पृथिवीतले वसद्भिः एव तत् सुलभं। अत एव, शिष्याः, पुत्राः, पौत्राः, प्रपौत्राः, बान्धवाः अन्ये च, पितृकर्मानुसारं पितृभ्यः तर्पणं कुर्युः। नारद उवाच—“हे देवेश, जलस्य देवता, तर्पणविधिं च मे वक्तुमर्हसि यथा तत्त्वतः वेद्यम्।” ब्रह्मोवाच—“विष्णुः सर्वेषु लोकेषु जलस्य देवता स्तुत्यः, यः जलैः विशुद्धः स विष्णुतुल्यः, शुभः च स्यात्। जलस्य एकमपि पानं शुद्धिकारकं; विशेषतः कुशस्पर्शे जलं सुधातोऽपि श्रेष्ठम्। मया सर्वदेवतावासभूतं दर्भं निर्मितम्; कुशमूले ब्रह्मा, मध्ये केशवः, शिखायां शंकरः स्थितः। अतः कुशधारणेन सदा शुद्धः भवति, यदि मन्त्रस्तोत्रं च पठति। पुण्यक्षेत्रे सर्वं शतगुणं, सहस्रगुणं च; कुशः, काशः, दूर्वा, यवपत्रं, तण्डुलाः—एते सप्त कुशाः, बल्वजः, पद्मं च, पृथक् पृथक् शुद्धाः, कुशः लोके प्रतिष्ठितः। मन्त्रवर्जितं स्नानं निष्फलम्; तिलयुतं जलं सुधातोऽपि मधुरतरं। अतः पण्डितैः सदा तिलयुतं जलं पितृभ्यः तर्पणार्थं दातव्यम्; दशतिलैः पितृणां तुष्टिः परमं वर्धते। अग्निस्तम्भभयात् देवाः अतिक्रमेण तर्पणं न इच्छन्ति; यः तु नित्यं तिलयुतं जलं पितृभ्यः स्नात्वा ददाति— निलोहितान् विमोच्य, अमावास्यायां तिलोदकेन, वर्षाकाले दीपदानं कृत्वा, पितृऋणात् विमुच्यते। यः अमावास्यायां संवत्सरपर्यन्तं तिलान् पितृभ्यः ददाति, स नेता भवति, सर्वैः देवैः पूज्यते। यः युगादौ, अथवा अमावास्यायां नियमानुसारं, तिलतर्पणं करोति, स शतगुणं पुण्यं प्राप्नोति। संक्रान्तौ, विषुवौ, पूर्णमास्यामवास्यायाम्, पितृगणेषु तर्पणं कृत्वा, स्वर्गलोके प्रतिष्ठाम् आप्नोति। एवं मन्वन्तरेषु, अन्येषु पुण्यकालेषु, चन्द्रसूर्यग्रहणे, पुण्यस्थलेषु गयादिषु च, पितृणां तुष्टिं सम्पाद्य, माधवस्य धाम प्राप्नोति। अतः पुण्यदिने प्राप्ते, पितृगणं तर्पयेत्। प्रथमं यत्नेन देवताभ्यः तर्पणं दद्यात्; ततः पितृभ्यः तर्पणाय योग्यः भवति। श्राद्धभोजने एकेन हस्तेन दानं कर्तव्यम्; तर्पणे तु उभाभ्यां हस्ताभ्यां—एष धर्मः सनातनः। दक्षिणदिशं प्रेक्ष्य, शुद्धः, ‘तृप्यन्तु’ इति, नामगोताभ्यां च पितृगणं तर्पयेत्। अखण्डशुक्लतिलैः पितृगणं तर्पयेत्; मोहात् कृष्णतिलैः न कर्तव्यम्। भूमौ यत् दत्तं जलं, तत्र दाता जले स्थितः। यत् निष्फलदानं, तत् कस्यचित् न गच्छति; यः तु स्थले स्थितः जले जलं ददाति, तस्य जलं पितृभ्यः न गच्छति, निष्फलमेव। यः तु सिक्तवस्त्रः जले तर्पणं करोति— तस्य पितरः सदा देवैः सह तुष्टाः। परन्तु यः धोबीवस्त्रं धारयति, स अशुद्धमित्याहुः पण्डिताः। हस्तप्रक्षालनानन्तरं वस्त्रं शुद्धं भवति; शुष्कवस्त्रं धारयित्वा, शुद्धे स्थले पितृगणं तर्पयेत्। तदा तु पितरः दशगुणं तुष्टाः भवन्ति। शिलायाम्, खड्गे, ताम्रपात्रे वा स्नानकाले सन्ध्योपासना कृत्वा— यः तर्पणं तत्र करोति, स शतगुणं पुण्यं लभते; यः च तर्जन्यां रजतविभूषणं धारयित्वा पितृगणं तर्पयति, स परमं पुण्यं प्राप्नोति।