शङ्करः, शिवः, शम्भुः, ईश्वरः, महेश्वरः, गणेशः, तथैव स्कन्दः, गौरी, भागीरथी, च शिवः—एते दिव्याः देवाः स्मरणीयाः। तेषामेव पश्चात् पुण्यकीर्तयः राजा नलः, पुण्यकीर्तिः जनार्दनः, पुण्यकीर्तिः वैदेही, पुण्यकीर्तिः युधिष्ठिरः अपि स्मरणीयाः। सप्तैते दीर्घायुषः पुरुषाः—अश्वत्थामन्, बलिः, व्यासः, हनुमान्, विभीषणः, कृपः, परशुरामः—इति प्रसिद्धाः सन्ति। यः कश्चित् प्रतिदिनं प्रभाते उत्तिष्ठन् एतान् स्मरति, स सर्वपापेभ्यः, ब्रह्महत्या-सदृशेभ्यः अपि, विमुक्तः भवति—अत्र न संशयः। एकवारं अपि एषां नामानि पठन्, सर्वयज्ञफलम् आप्नोति, लक्षगवां दानस्य पुण्यं च लभते। ततः शुचौ देशे रात्रौ दक्षिणाभिमुखः, दिवा उत्तराभिमुखः, मलमूत्रे निष्क्रमेत्। अनन्तरं तृणोदुम्बरादिदन्तकाष्ठं गृह्णीयात्; सायंतने काले द्विजातीनां दमः आचर्यः। पूर्वाह्णे सरस्वतीं रक्तवर्णां, मध्याह्ने श्वेतां, सायं कृष्णवर्णां यथाविधि ध्यानं कुर्यात्। ततः यथाविधि स्नानं कृत्वा, अङ्गानि प्रक्षालयित्वा, मृत्तिकां शरीरस्य अङ्गेषु लेपयेत्। शिरसि, ललाटे, नासायाम्, हृदि, भ्रूमध्ये, भुजयोः, पार्श्वयोः, नाभौ, जान्वोः, पादयोः—एतेषु मृत्तिकायाः लेपनं विधेयम्। लिङ्गे एकं, गुदे त्रयः, वामहस्ते दश, उभयोरपि हस्तयोः सप्त—एवं शुद्ध्यर्थं मृत्तिकायाः लेपनं कर्तव्यम्। अथ पृथिव्याः स्तुतिः—“हे पृथिवि! अश्वैः, रथैः, विष्णुना च सञ्चिता, हे मृत्तिके! मयि यत् पापं पूर्वं सञ्चितम्, तत् अपाकुरु।” यः एषां मन्त्रेण मृत्तिकां शरीरस्थलेषु लेपयति, तस्य सर्वपापानि विनश्यन्ति, स च विशुद्धः भवति। ततः वेदविधिना स्नानं कुर्यात्—नद्यां, प्रवाहे, कूपे, सरसि, वा तडागे। जलाशये, तटस्थले, कुम्भोदकेन वा, यथानियमं स्नानं कर्तव्यम्, सर्वपापविनाशनाय। प्रातःस्नानं विशेषतः पुण्यकरं, सर्वपापनाशनं च; यः ब्राह्मणः नित्यं एवं करोति, स विष्णुलोके पूज्यते। प्रभाते सन्ध्यायाः समीपे, चतुर्दण्डपर्यन्तम्, जलं पितृभ्यः अमृतरूपं भवति। ततः द्विघटिकापर्यन्तं, एकयामपर्यन्तं, जलं मधुरूपं, पितृणां तृप्तिवर्धनं भवति। ततोऽर्धयामपर्यन्तम्, जलं क्षीररूपं मन्यते; क्षीरयुतं जलं चतुर्दण्डपर्यन्तं तथैव। ततः त्रयः प्रहराः, जलं तथैव; सूर्यास्तपर्यन्तं रक्तरूपं इति कीर्तितम्। चतुर्थे प्रहरे, स्नानकाले, रात्रौ वा, पितृभ्यः तर्पणं दद्यात्; तत्र जलं राक्षोभयशुद्धं भवति। अहं पूर्वं सर्वपवित्रकार्ये जलं संकल्पितवान्; तस्य रक्षणाय यक्षाः रक्षिणः नियुक्ताः। ये पितरः अन्येषु लोकेषु गताः, ते एतत् जलं न लभन्ते; केवलं स्वसन्तानैः पृथिव्यां एव तद् सुलभ्यते। अत एव शिष्यैः, पुत्रैः, पौत्रैः, प्रपौत्रैः, बन्धुभिः, अन्यैः च, पितृकार्याणि, पितृव्रतं पाल्य, तर्पणं कर्तव्यम्। नारदः उवाच—“जलस्य देवता का? तर्पणविधिः च कः? देवेश, एतत् मे कथय, यथार्थं ज्ञातुम् इच्छामि।” ब्रह्मोवाच—“विष्णुः सर्वेषु लोकेषु जलस्य देवता इति कीर्त्यते; यः जलेन शुद्ध्यति, स विष्णुरेव भवति, शुभो भवति। एकमपि जलकणं पित्वा, पुरुषः शुद्धः भवति; कुशसंयोगे जलं अमृतात् अपि श्रेष्ठम्। अहं कुशं सर्वदेवतायः आलयं कृतवान्; कुशमूले ब्रह्मा, मध्ये केशवः। कुशाग्रे शङ्करः इति विद्धि; एवं कुशाः प्रतिष्ठिताः। कुशधारणेन, मन्त्रस्तोत्रपाठेन, सदा शुचिः भवति। सर्वं पुण्यं शतगुणं, सहस्रगुणं च पुण्यक्षेत्रे; कुशः, काशः, दूर्वा, यवपत्रं, तण्डुलाः, बल्वजः, पद्मं च—एते सप्त कुशाः पवित्राः, पृथिव्यां प्रतिष्ठिताः। मन्त्रविना स्नानं निष्फलम्; तिलसंयोगे जलं अमृतात् अपि मधुरं भवति। अतः पण्डितैः सदा तिलयुतं जलं पितृभ्यः दातव्यम्; दश तिलैः पितृणां तृप्तिः परमं लभ्यते। अग्निस्तम्भाद्भयात् देवाः अधिकं दानं न इच्छन्ति; यः प्रतिदिनं स्नात्वा तिलयुतं जलं पितृभ्यः ददाति— नीलपाण्डुरान् विमोच्य, अमावास्यायां तिलोदकदानेन, वर्षायां दीपदानं कृत्वा, पितृऋणात् विमुक्तः भवति। यः अमावास्यायां संवत्सरपर्यन्तं तिलं पितृभ्यः ददाति, स प्रमुखः भवति, सर्वैः देवैः पूज्यते। यः युगादौ, अमावास्यायाम्, यथाशास्त्रं तिलदानं पितृभ्यः करोति, स शतगुणं पुण्यं लभते। उत्तरायणदक्षिणायनयोः, विषुवेषु, पूर्णमास्याम्, अमावास्यायां च, पितृगणेषु तर्पणं कृत्वा, स्वर्गलोके प्रतिष्ठते। तथैव मन्वन्तरेषु, अन्येषु पुण्यकालेषु, चन्द्रसूर्यग्रहणे, पुण्यक्षेत्रेषु, गया आदिषु च, पितृभ्यः तर्पणं कृत्वा, माधवस्य धाम प्राप्यते। अतः पुण्यदिने प्राप्ते, पितृगणं तर्पयित्वा, स्वर्गसुखं लभते—एवं धर्मः कीर्त्यते।