प्रियसखि, मम शिरः क्रूररुद्रचक्रेण छिन्नमासीत्; तथापि तव शक्त्या आत्मनः सम्योगेन च मम प्राणः पुनः संयोगमवाप्तः। तत् छिन्नं शिरः अत्र आनीतम्, जीवनं तेन संलग्नम् अभवत्। तदा तव वियोगेन दुःखिता त्वं जातासि, वत्से। युद्धाय त्वां विहाय मया यत् अपराधः कृतः, तस्मात् क्षमस्वेति तदा व्रिन्दया तेन स्मारितम्। अनन्तरं ताम्बूलैः क्रीडाभिः शुभवस्त्राभरणैश्च देवी वृन्दारिका सर्वान् भोगान् अनुभूय रममाणा बभूव। प्रियं गाढम् आलिङ्ग्य चुम्बित्वा, कामवशात् वृन्दा मोहमूला मुक्तेः परमानन्दम् अनुभूतवती। श्रीनारायणः लक्ष्मीप्रेमामृतमपि अतिक्रान्तमिति मनसि चिन्तयामास; माधवः वृन्दायाः वियोगशोकं निवारयामास। तस्मिन रम्ये क्रीडावने, मनोज्ञसरोवरतीरे राजहंससंघसंयुक्ते, कृष्णः तस्याः रूपभावाभ्यां पद्मायाः स्पृहां त्यक्तवान्। तत्रैव वृन्दावने सा तुलसीरूपं समास्थाय, वृन्दायाः शरीरस्वेदात् सा पवित्रा पृथिव्याम् आविर्भूता। वृन्दाया सह संगमेन जातानन्दं अनुभवन् लोकनाथः हरिः किञ्चिद्दिनानि शिवार्थं विचिन्तयामास। कदाचित् रमणान्ते वृन्दा स्वकण्ठे योगिनं द्विभुजं पुरुषोत्तमम् आलिङ्गन्तं दृष्ट्वा, तस्य कण्ठबाहुमुक्त्वा, 'कथं तपस्विरूपेण माम् मोहितवानसि?' इति पप्रच्छ। तदा हरिः तस्याः वचनं श्रुत्वा सान्त्वयन् उवाच—'शृणु वृन्दारिके, अहं लक्ष्मीवल्लभः मोहयिता अस्मि। तव पतिः हरं जित्वा गौरीं नेतुम् उद्यतः; अहं शिवारूपः, शिवोऽहम्—न कोऽपि भेदः अस्ति। जलन्धरः रणाङ्गणे हतः; अतः निष्पापे, मां गृहाण।' एवं विष्णोः वचः श्रुत्वा, तस्या मुखं नम्रं बभूव; ततः कोपसमन्विता वृन्दारिका प्रत्युवाच—'युद्धे त्वं बद्धः, पितृाज्ञया जीवन्नेव विमुक्तः; बहुमणिभिः पूजितः सन् अपि, तव भार्या हृता। यः सदा परदाररतः, स कथं धर्मपतिः? स्वकर्मफलम् अपि भगवानेव अनुभवेत्य् आहुः पण्डिताः। यथा त्वया योगिनाऽहं मायया मोहितास्मि, तथैव अन्येनापि योगिना तव भार्या मायया ह्रियते।' एवं शप्तः विष्णुः तत्क्षणम् अन्तर्धानम् अगच्छत्; तदा शोभनमन्दिरं शय्या च तव सहचराः च सर्वेऽपि तत्रैव लीनाः। हरौ गते सर्वं नष्टम्; शून्यं वनं दृष्ट्वा वृन्दा सखीमुपगम्य उवाच—'एषा विष्णुना छलेन कृतम्।' 'नगरं परित्यक्तम्, राज्यं नष्टम्, प्रियः अपि अनिश्चितः; वनमध्ये एतद् ज्ञात्वा, क्व गच्छेयम्, विधिना निर्मिता?' इति सा चिन्तयामास। प्रियदर्शनं केवलं कामपूरणमासीत्; उष्णनिःश्वासं कृत्वा, दुःखार्ता वृन्दा राणी व्याहरत्—'मम मृत्युः, प्रेमदूतः, त्वया आगतः।' इति उक्तवत्याः, तस्या सखी प्रत्युवाच—'त्वमेव मम प्राणः।' एवं वदन्त्याः वृन्दायाः, सा किं कर्तव्यमिति निश्चय्य, वने महाह्रदं जगाम। शोकं त्यक्त्वा, जलैः शरीरं निर्मार्ज्य, पद्मासनं कृत्वा तीर उपविष्टा, मनः सर्वविषयात् निवर्तयामास। विष्णुयोगसंसर्गदूषितं शरीरं शोषयितुं, सा सखीसमेता तपश्चर्यां, उपवासं च कृतवती। तदा गन्धर्वलोकात् अप्सरसां समूहः वृन्दां प्रति आगत्य उचुः—'भाग्यवति, स्वर्गं गच्छ, मा शरीरे त्यज। अत्रैव गन्धर्वास्त्रं त्रैलोक्यविजयी श्रीपतिप्रसादनं प्राप्तम्; कथमिदं देहम्, कामसिद्धं, त्यजसि? तव प्रियः त्रिशूलधरेण हतः; पुण्यस्य फलं स्वर्गाभरणानि। अतः शीघ्रं स्वर्गलोकं गच्छ।' एवं शास्त्रं सागरतनयवाक्यं च श्रुत्वा, सास्मै हसन्ती उवाच—'स्वर्गात् आनीता, सुरपत्नीमणिरहम्, अद्य तु विजितप्रियस्य सुखपात्रम् अभूत्; वियोगेन निष्पापा जाता। यं प्रियं स्वर्गगतं, तं परत्र लभेय।' एवं उक्त्वा, वृन्दा सखीसमेता अप्सरःसमूहं विससर्ज; प्रेमबन्धनात् सखीः पुनः पुनः आगच्छन्ति। ततः वृन्दा योगाभ्यासेन ज्ञानाग्निना गुणान् दग्ध्वा, इन्द्रियाणि संहृत्य, परां स्थितिम् अवाप्तवती। तां वृन्दां तस्मिन् अवस्थायाम् अप्सरसः आकाशात् स्तुत्वा, पुष्पवृष्टिं च कृत्वा, तुष्टाः। ततः शुष्ककाष्ठानि संगृह्य, वृन्दायाः शरीरं तत्र स्थाप्य, अग्निं प्रज्वाल्य, प्रेमदूता तत्र प्रविष्टा। वृन्दायाः शरीरधूलिपिण्डं दग्ध्वा, भस्म कृत्वा, तद् गङ्गायाः मंदाकिन्याः मध्ये न्यस्य। यत्र वृन्दा शरीरं त्यक्त्वा ब्रह्मपथं प्राप्तवती, तत्रैव गोवर्धनसमीपे वृन्दावनं समुत्पन्नम्। ततो दिवं गत्वा देव्यो देवराजपत्नीगुणान् आख्याय, तच्छ्रुत्वा सर्वे देवाः प्रमुदिताः, घोररिपुदैत्यकृतभीतिं नाशयन्तः, तत्रोपविष्टाः दुन्दुभयो महानादं निनदन्ति, शुभलक्षणं तेजः परिचारकैः प्रकटितम्। श्रीमहादेव उवाच—शृणु, देवर्षिश्रेष्ठ, हरिद्वारस्य माहात्म्यं, यत्र गङ्गा वहति; तत्र परमपुण्यक्षेत्रं कथ्यते। तत्र देवाः, ऋषयः, मनवः च वसन्ति; तत्रैव केशवः नित्यं तिष्ठति। पूर्वं तद्वरं पुण्यक्षेत्रं जातम्; दूरतः अपि दर्शनं पापं नाशयति। तत्र गङ्गा अतीव रम्या जाताऽत्यन्तपावनी; विष्णुपदस्पर्शेन तत्र जलं जातम्। सुमते, भगीरथः तां स्वप्रयत्नेन आनयत्; तेन महात्मना पितरः उद्धृताः।