तत्समये उक्ते तु भगवतः वचनं श्रुत्वा हरिः खगश्रेष्ठं प्रति उवाच—"मम भुजं आरोह्य, गजं कूर्मं च खादावः।" तदा गरुडः प्रत्युवाच—"सागराः महागिरयः वा माम् धारयितुं न शक्नुवन्ति; तव कatham, महात्मन्, त्वं माम् धारयिष्यसि?" "नारायणं विना कोऽन्यो मां धारयितुं समर्थः? त्रिषु लोकेषु कः पुरुषः तिष्ठति, मम वेगं सहते?" इति सः अवदत्। हरिः पुनः उवाच—"बुद्धिमान् स्वकार्यं साधयेत्; त्वं स्वकार्यं कुरु। कृत्वा, खगश्रेष्ठ, माम् अवश्यम् ज्ञास्यसि।" तत् श्रुत्वा खगश्रेष्ठः तं महात्मानं दृष्ट्वा मनसि चिन्तयन्, "एवमस्तु" इति उक्त्वा महाबलिनः भुजे अवतरत्। तस्य खगाधिपतेः भुजः तत्र स्थितस्य पक्षिणः आगमने न कम्पितः; तत्र स्थित्वा, पर्वतवासे शाखां विमुक्तवान्। शाखायाः पतनमात्रेण पृथिवी चलाचलवनैः सह कम्पितवती, सागराः अपि कम्पिताः। ततः सहसा गजः कूर्मः च उपभुक्तौ, तथापि तस्य तृप्तिः न प्राप्ता, तस्य क्षुधा न शान्ता। तत् ज्ञात्वा गोविन्दः खगाधिपं प्रति उवाच—"मम भुजमांसं भुक्त्वा तृप्तः भव।" एवं उक्ते, सः क्षुधया तस्मात् भुजात् बहु मांसं खादितवान्, तत्रापि किञ्चित् व्रणः न दृष्टः। तदा सः परमबुद्धिमान् हरिं सर्वचराचरगुरुम् उवाच—"कः त्वं? किं ते कर्तव्यं मया?" नारायणः उवाच—"मां नारायणं विद्धि, तव हेतोः अत्र आगतः।" सः तस्मै आत्मनः स्वरूपं प्रदर्शितवान्। पीतवस्त्रधारी, मेघश्यामः, चतुर्भुजः, मोहकः, शङ्खचक्रगदापद्मधारी, देवेशः सः तेन दृष्टः। तं दृष्ट्वा गरुडः हरिं शिरसा नमस्कृत्य उवाच—"परमपुरुष, किं ते प्रियं करोतु?" हरिः, देवेशः महातेजाः, तम् उवाच—"मम वाहनः भव, वीर, मित्रं च सर्वदा।" पक्षिणां श्रेष्ठः प्रत्युवाच—"धन्योऽस्मि, बुद्धिमतां नाथ, मम जन्म सफलम्, प्रभो, अद्य त्वां दृष्टवान्।" ततः "माता-पितरौ सन्निध्यं याचामि," इति उक्त्वा, "त्वां यास्यामि" इति अवदत्। विष्णुः तुष्टः उवाच—"अजरः अमरः भव।" "सर्वभूतैः अवध्यः भविष्यसि; तव कर्म तेजः च मम समम्; सर्वत्र स्वतन्त्रता, सर्वसुखं च ते अस्तु।" "यद् यत् मनसि ते, तत् शीघ्रं सिध्यतु; यद् इच्छसि तत् प्राप्तिः, श्रमः विना, सुखं च भुङ्क्ष्व।" "मातृदुःखं त्वरितं विमोक्ष्यसि; अन्यथा मार्गः नास्ति।" इत्युक्त्वा हरिः तत्रैव अदृश्यः अभवत्। तार्क्ष्यः अपि पितरं गत्वा सर्वं निवेदितवान्। तं श्रुत्वा पिताऽपि हर्षितहृदयः पुनः पुत्रं उवाच—"धन्योऽसि, पक्षिणां श्रेष्ठ; तव शुभा माता धन्या; धन्या भूमिः, वंशः च यस्मिन् त्वं पुत्ररूपेण जातः।" "यस्मिन्सुतः विष्णुभक्तः परमपुरुषः जायते, स वंशः, कोटिभिः सह, उद्धृतः विष्णुसायुज्यं प्राप्नोति।" "यो विष्णुं प्रतिदिनं पूजयति, ध्यानं करोति, स्तोत्रं गायति, विष्णुमन्त्रं जपति—" "यो हरिवासरे उपवासनं करोति, तस्य सर्वपापानि नश्यन्ति; नात्र संशयः।" "यस्यान्तःकरणे गोविन्दः सदा वसति, स एव पुण्येन परमपुरुषस्य सेवां प्राप्नोति।" "कोटिकोटिजन्मसु पुण्यसंचयेन, सर्वपापक्षयेण, विष्णुदास्यं प्राप्यते।" "यो विष्णुसदृशः भवति, स धन्यो लोकस्य; नित्यः, देवश्रेष्ठैः पूज्यः, लोकनाथः, अक्षरः, अच्युतः।" "यस्मिन् परमपुरुषः तुष्टः, तपोभिः, पुण्यैः, यज्ञैः च;" "विष्णुः देवैः न प्राप्यते, त्वया तु ब्राह्मण विष्णुः प्राप्यते। मातरं तव सौदुष्ट्यं सहस्रपत्न्या कृतं विमोचय।" "मातृयाच्ञां कृत्वा, पितृअनुज्ञां लब्ध्वा, विष्णोर्बहुदानं प्राप्य, देवेशं गमिष्यसि।" तदा सः हर्षपूर्णः मातरं गत्वा, प्रणम्य, तस्याः पुरतः स्थितः; विनता उवाच—"अद्य त्वं पुत्र भोजनं कृतवान्, पितरं च दृष्टवान्।" "किं विलम्बितः? अहं चिन्तया व्याकुला अभवम्।" मातुः वचनं श्रुत्वा गरुडः स्मितं कृतवान्। सः सर्वं वृत्तान्तं निवेदितवान्; तं श्रुत्वा सा विस्मिता अभवत्—"कथं त्वं, शिशुः सन्, कठिनं कर्म कृतवान्?" "धन्या अहं, धन्यो वंशः, यतः त्वं विष्णोः मित्रं अभूः; महात्मनः वरं लब्ध्वा, मम हृदयम् आनन्दितम्।" "तव वीर्येण, पुत्र, उभौ वंशौ उद्धृतौ।" सुपर्णः उवाच—"माते, किं ते प्रियं करोतु? वद।" "तव इच्छां कृत्वा, नारायणस्य समीपं यास्यामि।" विनता गरुडं प्रति उवाच— "मम महद् दुःखं, पुत्र; तद् निवारय। पत्न्या, भगिन्या, कदाचित् मया सह शपथं कृतवती।" "ततः अहं तस्याः दासी अभवम्। कः मां तस्मात् उद्धरिष्यति? तस्याः पुत्राः, महाबलाः सर्पाः, विष्णोः अश्वं विषेण कृष्णं कृतवन्तः।" "प्रभाते, सा अवदत्—'अयं अश्वः कृष्णः भविष्यति।' तत्र अहं प्रत्यवदं—'अयं अश्वः सदा शुभः कृष्णरूपः च।