एकदा केवलं सर्वदुष्कृत्यपरित्यागेन चाण्डालान् पापिनश्च त्यक्त्वा पुरुषः परं सुखमवाप्नोति, नान्यथा। यदि कश्चित् मोहात् वा अज्ञानात् वा घोरं पापं कुर्यात्, धर्माचरणेन सः परमां गतिम् आप्नोति। यदि पापी धर्मं नाचरेत्, पुनः पापे मनः प्रवर्तयेत्, सः शिलायुक्त इव सागरमग्नः भवति। सर्वाणि पापानि कृत्वा दुर्भाग्यं च संचिन्त्य, यः पश्चात् प्रशान्तो भवति, सः तद् दोषं शमयति। तत्र सः विवेकी ब्राह्मणः, मुनिश्रेष्ठः, पक्षिराजं प्रति वचः प्रोवाच—“यदि त्वं मां चात्र न त्यक्ष्यसि, पक्षिन्, मम च बान्धवान् सर्वान् न परित्यज्यसि, तर्हि अहं प्राणान् त्यक्ष्यामि, पक्षिन्, मर्मविनाशक; अथवा मम बान्धवान् त्यजामि, दृढनिश्चयः अस्मि।” तदा ब्रह्महत्यापापभीतः स मुनिः गरुडं प्रति प्रोवाच—“एतान् ब्राह्मणान् म्लेच्छांश्च सहैव निष्कासय।” पक्षिराजः पितुः आज्ञया धर्मज्ञः शीघ्रं तान् वनानि शैलपृष्ठानि दिशः च निष्कासयामास। ततः ते सर्वे प्रकटाः अभवन्—केचित् केशरहिताः, केचित् श्मश्रुरहिताः, भोज्यप्रियाः यवनाः, केचित् अल्पकेशधारिणः च। दक्षिणदिशि नग्नपापिनः मौनिनः क्रूराः प्राणिवधरताः दुष्टाः गवां भक्षकाः च वसन्ति। नैऋत्ये दुष्टाः पापकर्मिणः गवां ब्राह्मणानां च वधकाङ्क्षिणः; पश्चिमे पूर्वे च कपालिनः क्रूराः निवसन्ति। वायव्यां तुरुष्काः पूर्णकेशिनः गवां भक्षकाः अश्वारूढाः युद्धे प्रतिनिवर्तितुम् अक्षमाः। उत्तरदिशि पर्वतानिवासिनः म्लेच्छाः सर्वभक्षकाः दुष्टाचारिणः वधबन्धनरताः च। ईशान्यां निरयाः वृक्षवासिनः छन्दालानां मध्ये तिष्ठन्ति, शस्त्रपाणयः उग्राः म्लेच्छाः च सर्वदिशः प्रतिपन्नाः। तेषां केवलस्पर्शेनापि वस्त्रिणा अपि जलप्रवेशः कार्यः; कलियुगे धर्महीनदेशकालयोः ते दृश्यन्ते। धनलोभात् सर्वत्र जनाः तैः सह सम्पर्कं कुर्वन्ति; एवं मुक्तम्लेच्छान् क्षुधया पीडितान् दृष्ट्वा द्विजः पुनः उवाच—“पितः, भूयोऽपि मां क्षुधा बाधते।” तदा कश्यपः करुणया गरुडं प्रति शीघ्रं वचः प्रोवाच। तत्र समुद्रतीरे द्वौ महात्मानौ गजः कूर्मश्च, अतिबलिनौ असीमौ, परस्परवधकाङ्क्षिणौ स्थितौ। “वत्स, शीघ्रं तयोः समीपं जलमध्ये गच्छ; तौ तव क्षुधां शमयिष्यतः।” पितुः वचः श्रुत्वा सः तत्र गत्वा तौ उपससार। तदा बलवान् पक्षिराजः श्वेतपक्षः त्वरया गजकूर्मौ पञ्जैः ताडयित्वा गृहीत्वा, विद्युत्समवेगेन आकाशं प्रति प्रस्थितः। मन्दरादयः अपि गिरयः तस्य भारं न सहन्ते स्म; सः वायुवेगेन द्विशतयोजनानि गत्वा, जम्बुवृक्षस्य महाशाखायाम् उपविवेश। तदा सा शाखा सहसा भङ्क्त्वा पतन्ती, पक्षिराजः गवां ब्राह्मणानां वधपापभीतः तां शीघ्रं व्यधारयत्। तां सुशोभनां शाखां गगने धृत्वा स्थितः। तत्र विष्णुः नररूपं धारयन् तं प्रति उवाच—“कः त्वं, गगनमार्गे भ्रमन्, किमर्थं, पक्षिराज?” सः द्विजः हरिं नररूपिणं तत्र एव अभ्यभाषत—“महाबाहो, अहं गरुडोऽस्मि, पक्षिरूपधारी स्वभावतः, कश्यपस्य पुत्रः विनतायाः गर्भसम्भूतः। पश्य, एतौ द्वौ महात्मानौ मया खाद्यर्थं गृहीतौ; न भूमिः, न वृक्षाः, न पर्वताः मां धारयितुं शक्नुवन्ति। बहुयोजनविस्तीर्णं जम्बुवृक्षं दृष्ट्वा, तस्य शाखायाम् उपविश्य एतौ भोक्तुम् इच्छामि। सा शाखा सहसा भग्ना, तां धृत्वा विचरामि, कोट्यर्बुदब्राह्मणगवविनाशभीतः। तत्र मां भीतिः शोकश्च सहसा प्रविविशताम्; किं करिष्यामि, कथं गमिष्यामि, कः मे वेगं सहिष्यति?” एवमुक्ते, हरिः पक्षिश्रेष्ठं प्रति उवाच—“मम भुजमुपविश्य, गजकूर्मौ खादावः।” गरुडः उवाच—“न समुद्राः, न महापर्वतानि मां धारयितुं शक्नुवन्ति; तत्, महात्मन्, कथं त्वं मां धारयिष्यसि?” “नारायणं विना, अन्यः कः मां धारयितुं शक्नुयात्? त्रिषु लोकेषु कः पुरुषः मम बलं सहेत?” हरिः उवाच—“बुद्धिमान् स्वकार्यं साधयेत्; त्वं स्वकार्यं कुरु; कृत्वा, पक्षिश्रेष्ठ, माम् अवश्यं ज्ञास्यसि।” तं महापुरुषं दृष्ट्वा पक्षिराजः मनसा चिन्तयित्वा, “एवं भवतु” इति उक्त्वा तस्य महाभुजे न्यपतत्। पक्षिराजस्य आगमने स भुजो न कम्पितः; तत्र स्थित्वा सः शाखां पर्वतस्थले अपातयत्। शाखापातमात्रेणैव स्थावरजङ्गमवनेः कम्पः, समुद्रस्य च कम्पनं जातम्। ततः सहसा गजकूर्मौ अपि भक्षितौ; तथापि सः तृप्तिं न लेभे, क्षुधा न निवृत्ता। तद् ज्ञात्वा गोविन्दः पक्षिराजं प्रति उवाच—“मम भुजमांसं भक्षयित्वा तृप्तिं लभस्व।” एवं उक्तः सः क्षुधया तस्माद् भुजात् बहु मांसं भक्षयामास, पुत्र, तथापि तत्र न किञ्चित् विक्षतं दृश्यते स्म।