पुण्यस्थले कष्टसंस्पर्श्याः कौकिलाः तत्र तं देशं मलिनीकुर्वन्ति स्म। तत्र ब्राह्मणं विहाय, निशादान् अदृश्यं यथाज्ञप्तं भक्षयन्ति स्म। तदा पक्षी तद्वचनान् श्रुत्वा तस्माद् देशात् निर्गत्य तान् निशादान् भक्षयितुं प्रवृत्तः। किन्तु ब्राह्मणोऽपि अदृश्यः पक्षिणा निगीर्णः। स ब्राह्मणः पक्षिणः कण्ठे दृढमासक्तः, न तं निगीलयितुं शक्नोति, न तं वमयितुं, द्विजश्रेष्ठः तत्र किमपि कर्तुं न शशाक। ततः पक्षी स्वपितरं कश्यपं समीपं गत्वा उवाच—“पितः, एतत् किम्? कण्ठे किमपि स्थितं, न तस्य निष्क्रमणं शक्नोमि।” कश्यपः तस्य वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच—“पूर्वमेव अहं तुभ्यं उक्तवान्, पुत्र, एष ब्राह्मणः, त्वं तु न अवबुध्यसे।” ततः कश्यपः तं धर्मिष्ठं ब्राह्मणं सम्बोध्य उवाच—“समीपं आगच्छ, अहं तुभ्यं हितं वक्ष्यामि।” तदा ब्राह्मणः कश्यपं महर्षिं प्रति उवाच—“एते सर्वे मम नित्यसखायः प्रियबन्धवः। श्वशुराः, श्यालाः, स्नेहबन्धवः, पुत्रादयः, सर्वे सहैव मया गच्छन्तु, नरकं वा शुभं वा।” कश्यपः तस्य वचनं श्रुत्वा विस्मितः उवाच—“ब्राह्मणकुले जन्म प्राप्त्वा, त्वं चाण्डालमध्ये पतितः। ते जनाः भीषणनरके स्थायिनः, दीर्घकालं तेषां प्रायश्चित्तं नास्ति। सर्वदुष्टाचारं चाण्डालान् परित्यज्य एव पुरुषः सुखं प्राप्नोति, अन्यथा न। यदि अज्ञानात् मोहात् वा महापापं करोति, धर्माचरणेन परमं पदं प्राप्नोति। यदि पापी धर्मं नाचरति, पापे पुनः मनः नियोजयति, स समुद्रे शिलामारूढः इव निमज्जति। सर्वपापानि कृत्वा, दुरभाग्यं सञ्चिन्त्य, शान्तः स दोषं शमयति।” ततः ब्राह्मणः कश्यपं महर्षिं प्रति उवाच—“यदि पक्षिन्, त्वं माम् अत्र न परित्यजसि, तथा सर्वबन्धून् अपि—” पक्षी प्रति उवाच—“पक्षिन्, प्राणान् त्यजामि, यदि न सर्वान् परित्यजामि। अन्यथा, बन्धून् त्यक्त्वा, दृढनिश्चयः अस्मि।” तदा ब्राह्मणहत्यापापभीत्या कश्यपः गरुडं प्रति उवाच—“सर्वान् ब्राह्मणान् च विदेशिनः च, पक्षिन्, निष्क्रान्तान् कुरु।” पितृवचनात् पक्षिप्रभुः तान् शीघ्रं वनानि, पर्वतानि, दिशः च स्वीकृत्य निष्क्रान्तवान्। ततः ते सर्वे प्रकटिताः—निरवच्छेदाः, निर्गण्डाः, यवनाः, अल्पवर्णाः। दक्षिणे नग्नपापाः, मौनिनः, भीषाणः, जीवघ्नेषु रताः, दुर्जनाः, गोभक्षाः। नैऋत्ये दुष्टाः, गोब्राह्मणघ्नेषु रताः; पश्चिमे पूर्वे च कपालिनः, क्रूराः। वायव्ये तु तुर्कस्काः, पूर्णदाढाः, गोभक्षाः, अश्वारोहणेषु रताः, युद्धे प्रतिनिवर्तितुं न शक्ष्यन्ति। उत्तरस्यां पर्वतीयविदेशिनः, सर्वभक्षाः, दुष्टाचाराः, हननबन्धनपरायणाः। ईशान्यां निरयाः, वृक्षवासिनः, शस्त्रधारिणः, दण्डनकाः। तेषां स्पर्शमात्रेण वस्रधारी अपि जले प्रविशेत्। कलियुगे, धर्महीनदेशे, तानि दृश्यन्ते। धनलोभेन सर्वत्र जनाः तेषां संस्पर्शं कुर्वन्ति। तान् विदेशिनः, क्षुधया पीडितान्, विमोच्य पुनः द्विजः उवाच—“पितः, क्षुधा अधिकतरं मां पीडयति।” तदा कश्यपः दयया गरुडं प्रति शीघ्रं उवाच। सागरस्य तटे द्वौ महात्मानौ, गजः कूर्मः च, अतिबलिनौ, अतुल्यशक्तियुक्तौ, परस्परं हन्तुं उद्युक्तौ स्थितौ। कश्यपः उवाच—“पुत्र, शीघ्रं तत्र गच्छ, तौ तव क्षुधां तृप्तिं करिष्यतः।” पितृवचनं श्रुत्वा गरुडः तत्र गत्वा तौ समीपं आगच्छत्। तदा गरुडः, शक्तिमान्, शीघ्रगामी, तौ गजकूर्मौ पञ्जरैः आघात्य, गृह्य, विद्युच्चपलतया आकाशे उड्डीनः। मन्दरादीनि महान्ति पर्वतानि अपि तस्य भारं न सहन्ति स्म। तदा द्विशतयोजनसहस्रं वातवेगेन गत्वा, महतीं जम्बूवृक्षशाखां अवतीर्य, तदा सा शाखा सहसा भग्ना। पक्षिप्रभुः, गोब्राह्मणघ्नपापभीत्या, शीघ्रं तां शाखां आकाशे धृतवान्। तदनन्तरं विष्णुः, नररूपं धृत्वा, तत्र आगत्य गरुडं प्रति उवाच—“कः त्वं, आकाशे विचरन्, किमर्थं, पक्षिप्रभो?” तदा द्विजः, शाखां गजकूर्मौ च गृहीत्वा, तत्र मानववेषधारिणं हरिं प्रत्युवाच—“महाबाहो, अहं गरुडः, पक्षिरूपधारी, कश्यपस्य पुत्रः, विनतायाः गर्भात् जातः। एतौ गजकूर्मौ भोजनार्थं गृहीतो दृष्ट्वा; न भूमिः, न वृक्षाः, न पर्वतानि मम भारं सहन्ति। महतीं जम्बूवृक्षं बहुयोजनविस्तीर्णं दृष्ट्वा, तस्य शाखायां अवतीर्य तौ खादितुं उद्युक्तः। सा शाखा सहसा भग्ना, तां धृत्वा, लाखलाखब्राह्मणगोविनाशभीत्या विचरामि। तत्र भीतिर्विषादः सहसा मम प्रविष्टः, बुद्धिमन्, किं करिष्यामि, कथं गच्छामि, कः मम वेगं सहिष्यति?