शृणु, भगवन्, सनातनधर्मस्य महतीं कथाम्। ब्राह्मणोऽपि यदि पापानां मध्ये पतति, तथापि तस्य हिंसा कदापि न कर्तव्या—न चण्डालेषु, न म्लेच्छेषु, न पतितयोः अपि। द्विजत्वं नश्यति न कदाचन, यद्यपि सर्वासु जातिषु स्त्रीणां संगमं करोति, सर्ववर्जितान्नं वा भुङ्क्ते; पुण्येन पुनः ब्राह्मणत्वं लभते। एवं पृष्टे नारदेन—“पापं कृत्वा यदि पश्चात् पुण्यं करोति स ब्राह्मणः, तदा किम् अवस्थां प्राप्नोति?”—ब्रह्मा प्रत्युवाच, “सर्वाणि पापानि कृत्वापि यदि पश्चात् इन्द्रियसंयमं करोति, सर्वपापेभ्यः विमुक्तः स पुनः ब्राह्मणत्वं अर्हति।” ततः ब्रह्मा पुत्रं प्रति प्रीत्या पुरातनां कथां श्रावयामास—“कश्चन ब्राह्मणः पुत्रवान् आसीत्, तस्य सुतः नवयौवनसमन्वितः। स तु यौवनप्राप्त्या, मोहात्, पूर्वकर्मणा च, त्वरितं चण्डाल्याः समीपं गतवान्, तस्याः प्रियतमः अभवत्। तया सह पुत्रान् पुत्रीश्च जनयामास, स्वकुलं परित्यज्य तस्याः गृहे चिरकालं वासम् अकरोत्। अन्यं भोजनं नाभुङ्क्त, मद्यं च विरज्य, तस्याः प्रेरणया अन्यं भोज्यं मद्यं च भक्षयितुं प्रोत्साहितः। स तु ताम् उवाच—‘प्रिये, शौचस्य कदा न भाषस्व; यदा तस्याः मुखात् शौचवचनं शृणोमि, तदा सदा वितृष्णां प्राप्नोमि।’ एकदा स शिकारक्लान्तः गृहं दिनमध्ये सुप्तः। तदा सा हास्यपूर्वकं मद्यं गृहित्वा तस्य मुखे न्यवेशयत्। ततः ब्राह्मणस्य गृहेऽग्रे सर्वतः ज्वलनः प्रववृते; धूमच्छन्नशिखाभिः स गृहम् ऐश्वर्यं च दग्ध्वा नाशयामास। ब्राह्मणः दुःखेन क्रोशन् उत्थाय विलप्य, विलापान्ते कारणं विचिन्तयामास—‘कुतः अयम् अग्निः उत्पन्नः? कथं मम गृहम् अदग्धम्?’ तदा स्वस्य तेजः आकाशात् ब्राह्मणं प्रति वाक्यम् अवोचत्। एवं वृत्तान्तम् उपलभ्य ब्राह्मणः विस्मितः, विचारयन् पुनः आकाशात् हितशब्दं शृणोति—‘तेजः नष्टं ते, ब्राह्मण; धर्मं आचर।’ तदनु स्वहितार्थं स ब्राह्मणः महर्षीन् उपगम्य पप्रच्छ। सर्वे ऋषयः तम् ऊचुः—‘दानधर्मं आचर।’ मुनयः अपि अवदन्—‘व्रतैः नियमैः च ब्राह्मणाः सर्वपापेभ्यः शुद्ध्यन्ति। शास्त्रविहितानि चान्द्रायणकृच्छ्रादि व्रतानि, तापसकृच्छ्रं च पुनः पुनः आचर। प्राजापत्यं दिव्यं च तपः शीघ्रं कुरु, दोषनाशाय; पुण्यतीर्थानि गत्वा गोविन्दं पूजय। तीर्थबलात् गोविन्दस्य च शक्त्या तव पापा शीघ्रं नश्यन्ति। पापक्षयं प्राप्य पुनः ब्राह्मणत्वं लभसे।’ पुनः, ऋषयः तम् अवोचन्—‘कथयामः ते पुरातनां कथां, यथावृत्ताम्। कदाचित् अन्नार्थम् गरुडः विनतासुतः निर्गतः; तदा कश्चन पक्षिशावकः, अण्डात् निष्क्रान्तः, बहिः स्थितः। स मातरं प्रति भूक्तिम् अयाचत्—‘मम क्षुधां शमय।’ तदा सा माता, गरुडसमं पुत्रं दृष्ट्वा, हृष्टमना, अवदत्—‘पुत्र, अहं तव क्षुधां निवारयितुं न समर्था। तव पिता लौहित्यस्य उत्तरतीरे तपः अकरोत्, कश्यपः नाम, धर्मात्मा, प्रजापतिः। तत्र गत्वा यदिच्छसि तं पृच्छ; तस्य उपदेशेन तव क्षुधा शमिष्यति।’ मातुः वचनं शृण्वन् विनतासुतः क्षिप्रं तत्र पितुः समीपं गतवान्। पितरं ददर्श, स तेजस्वी मुनिश्रेष्ठः, अग्निसमप्रभः। स पुत्रः प्रणम्य उवाच—‘अहं तव पुत्रः, अन्नार्थी, महात्मन्; क्षुधार्तः अस्मि, भक्ष्यं ददातु मे भगवन्।’ कश्यपः समाधिं प्रविश्य, सुतं विनतायाः पुत्रं विज्ञाय, स्नेहेन अवदत्—‘नदीतीरे सहस्रशः दुष्टनिषादाः सन्ति; तान् भक्षय सुखी भव। तीर्थस्थले काकाः दूषकाः, तान् विना ब्राह्मणं, अविज्ञातः निषादान् भक्षय।’ एवं कृतोपदेशः पक्षिराजः तान् भक्षयितुं प्रवृत्तः; तत्र ब्राह्मणः अपि तेन अविज्ञातः निगलितः। स ब्राह्मणः तस्य कण्ठे दृढं स्थितः, न निगलितुं शक्नोति, न उच्छ्रावयितुं, न किञ्चित् कर्तुं। पक्षिराजः पितरं प्रति जगाद—‘पितः, किमिदम्? कण्ठे किञ्चित् स्थितम्, न निष्क्रावयितुं शक्नोमि।’ कश्यपः अवदत्—‘पूर्वं उक्तं मया, पुत्र, एष ब्राह्मणः, त्वया न अवगतम्।’ ततः स मुनिश्रेष्ठः तं धर्मिष्ठं ब्राह्मणं प्रति अवदत्—‘मम समीपं आगच्छ, हितं वक्ष्यामि।’ ब्राह्मणः अपि कश्यपं प्रति अवदत्—‘एते मम मित्राणि, बान्धवाश्च सदा। श्वशुराः, भ्रातरः, प्रियसख्यः, पुत्रादयः—सर्वैः सह अपि स्वर्गं वा नरकं वा गमिष्यामि।’ कश्यपः तद्वचनं श्रुत्वा विस्मितः, अवदत्—‘त्वं ब्राह्मणकुले जातः, चण्डालेषु पतितः। ते जनाः घोरनरके सदा तिष्ठन्ति; चिरकालं तेषां न प्रायश्चित्तं विद्यते।’ एवं, भगवन्, शास्त्रेण प्रतिपादितं यत् ब्राह्मणः अपि पतितः सन्, यथाविधि प्रायश्चित्तैः, पुण्यकर्मभिः, तीर्थयात्रया च, पुनः शुद्धिं प्राप्नोति; परन्तु यदि चण्डालादिषु पतति, तदा दीर्घकालं तस्य न प्रायश्चित्तं सुलभम्। इति धर्मस्य गूढा रहस्यमयी कथा।