एकदा ब्रह्मा भगवाँस्सर्वलोकपितामहः नारदं प्रजापतिं प्रति धर्मविषये उपदेशं दत्तवान्। तत्र ब्रह्मणः अधमत्वं विषये विविधानि लक्षणानि निर्दिष्टानि। ये ब्राह्मणाः मन्त्रव्रतशून्याः सन्ति, यद्यपि वेदविद्या-गुणसम्पन्नाः, यज्ञदानादिभिः मुक्ताः, तथापि ते ब्राह्मणाधमाः स्युः। अपि च, ये यज्ञान् केवलं लाभार्थं, देवताः, नक्षत्राणि, ग्रामाः च, अन्येषां पत्नीनां संसर्गे नित्यं रता यः, तेषां पञ्च ब्राह्मणाधमत्वं निर्दिष्टम्। यथा ये मन्त्रशुद्धिहीनाः, शुद्धिसंयमवर्जिताः, निष्फलं भोजनं कुर्वन्ति, दुष्टप्रकृतयः, ते अधमाधमाः ब्राह्मणाः स्युः। मूढाः, चौर्यनिरता, धर्मविहीनाः, कदाचित् पथः भ्रमन्तः, ते अपि अधमाधमाः। श्राद्धादिकं कर्म न कुर्युः, गुरुषु सेवां न कुर्युः, मन्त्रवर्जिताः, सीमालङ्घनं कुर्वन्ति, तेषां सर्वेषां अधमत्वं निश्चितम्। एवं दुष्टाः ब्राह्मणाः स्पर्शनीयाः न, सर्वे नरके पतन्ति, अशुद्धाः, दुष्टाचारिणः, सर्वत्र पूजनीयाः न। द्विजातयः ये शस्त्रजीविनः, सेवकाः, गोनिषेधिनः, शिल्पजीविनः, गणसमाज्यः, तेषां अधमत्वं। अपि च, ये तन्त्रविद्यया बालविक्रयार्थं, पतिताश्रयः, कृतघ्नः, गुरुघातकः, तेषां अधमत्वं। ये दुष्टाचारिणः, नास्तिकाः, धर्मनिन्दकाः, विघ्नकर्तारः, ते द्विजातयः ब्रह्मद्वेषिणः। तथापि, ब्राह्मणं कदाचित् हन्तुं न युक्तम्। ब्रह्महत्या महापापं स्यात्। चाण्डालादिषु, विदेशेषु, द्विपरिवारपतितेषु अपि, ब्राह्मणं कदाचित् न हन्तव्यम्। यद्यपि सर्ववर्णस्त्रियः गच्छेत्, निषिद्धं भोजनं कुर्यात्, द्विजत्वं न नश्यति, पुण्येन पुनः ब्राह्मणत्वं लभते। अथ नारदः पितामहम् पप्रच्छ—"एवं दुष्कृत्यानि कृत्वा, तदनन्तरं पुण्यं कुर्यात्, किम् ब्राह्मणस्य गती?" ब्रह्मा उवाच—"सर्वपापानि कृत्वा, यदि पश्चात् इन्द्रियसंयमं कुर्यात्, सर्वपापात् विमुक्तः पुनः ब्राह्मणत्वं लभते।" ततः ब्रह्मा नारदाय प्राचीनमेकं रम्यं कथा कथयति। कश्चित् ब्राह्मणः पुत्रं यौवनसम्पन्नं लब्धवान्। तस्य पुत्रः यौवनप्राप्त्या, मोहात्, पूर्वकर्मणा च, शीघ्रं चाण्डालीं गत्वा तस्या प्रियतमः अभवत्। सः तया पुत्रपुत्रीः उत्पाद्य, स्वकुलं परित्यज्य, तस्याः गृहे दीर्घकालं वासं कृतवान्। अन्यं भोजनं न कुर्यात्, मद्यं जिघांसया वर्जयेत्। सा तं अन्यं खादितुं, मद्यं पातुं नित्यं प्रेरयेत्। तदा सः ताम् उवाच—"मम प्रिय, शुद्धिं न वद; तस्याः शुद्धिवचनं श्रुत्वा मम मनसि ग्लानि जायते।" एकदा सः शिकारश्रमात् क्लान्तः गृहे दिवा सुप्तः। सा हास्यं कृत्वा मद्यं तस्य मुखे स्थापयामास। ततः ब्राह्मणगृहस्य पुरतः सर्वदिशं ज्वलनः प्रवृत्तः। धूममण्डितज्वलनाः गृहं धनं च दग्धवन्तः। दुःखेन रुदन् ब्राह्मणः उत्थाय विलापं कृतवान्। विलापान्ते, "कुतः अयं ज्वलनः, कथं गृहं दग्धम्?" इति पृच्छति। आकाशात् तस्य तेजः तं ब्राह्मणं सम्बोधितवान्। वृत्तान्तं श्रुत्वा ब्राह्मणः विस्मितः अभवत्। चिन्तयन् पुनः आकाशात् हितवचनं श्रुतवान्—"तेजः नष्टं, धर्माचरणं कुरु।" तदा ब्राह्मणः स्वहिताय ऋषीन् गत्वा पप्रच्छ। सर्वे ऋषयः तं ऊचुः—"दानधर्मं आचर। ब्राह्मणाः व्रतैः शुद्ध्यन्ति।" शास्त्रानुसारं चान्द्रायणं, कृच्छ्रं, तापकृच्छ्रं पुनः पुनः आचर। प्राजापत्यं, दिव्यं तपः शीघ्रं कुरु, दोषनाशाय। तीर्थानि गच्छ, गोविन्दं पूजय। तीर्थपुण्येन गोविन्दपुण्येन तव पापानि शीघ्रं नश्यन्ति। पुनः ब्राह्मणत्वं लभसे।" ऋषयः पुनः प्राचीनकथां कथयन्ति—"एकदा भोजनार्थं गरुडः विनतायाः पुत्रः निर्गतः। तस्मिन्नेव काले अण्डात् निर्गतं पक्षिणं बहिः स्थितम्। सः मातरं ऊचुः—'मम भूषणं दद।' तदा गरुडं पर्वतसमं दृष्ट्वा, तस्य माता तं पुत्रं दृष्ट्वा हृष्टा उवाच—'मम पुत्र, तव तृप्तिं कर्तुं न शक्यते। तव पिता लौहित्यस्य उत्तरतीरे तपः कृतवान्, तस्य नाम कश्यपः, धर्मात्मा, प्रजापति। तत्र गच्छ, यद् इच्छसि पृच्छ। तस्य उपदेशेन तव भूषणं शम्यते।'" विनतापुत्रः मातृवचनं श्रुत्वा शीघ्रं पितुः समीपं गतः। पितरं तपस्विनं अग्निवर्णं दृष्ट्वा, शिरः नमयित्वा वदति—'अहं पुत्रः, भोजनार्थं आगतः, भूषणदुःखेन पीडितः, दद् भोजनम्।' कश्यपः ध्यानं कृत्वा, विनतायाः पुत्रं ज्ञात्वा, स्नेहात् वदति—'नदीतीरे सहस्राणि दूषितानां निषादानां तिष्ठन्ति; तान् भक्षय, तृप्तिं लभस्व।' एवं ब्रह्मा नारदाय धर्मस्य गूढं रहस्यं कथयामास—पापानां नाशः व्रतैः, तपसा, तीर्थयात्रया, गोविन्दपूजया च साध्यः; पुनः ब्राह्मणत्वं लभ्यते।