शुक्लवर्णं तद् अग्निमुखं, विश्वामित्रं ऋषिं, ब्रह्मणि शिरः, विष्णौ शिखां, हृदि च प्रतिष्ठितम्। दीक्षायां तु सांख्यायनगोत्रिणां विधिः प्रवर्तते, तद् त्रिलोक्यं विचरति, भूम्यां गर्भे प्रतिष्ठितम् इति प्रसिद्धम्। तस्य चतुर्विंशत् अक्षराणि पादाद्यग्रशिरःपर्यन्तं चतुर्विंशत्सु स्थानेषु स्थापयन् ब्रह्मलोकमवाप्नोति। अक्षरदेवतां ज्ञात्वा विष्णुसायुज्यं प्राप्नोति; अन्यदपि गायत्र्याः स्थितिलक्षणं वक्ष्यामि। ब्रह्मस्य सप्त पञ्च, यजुषः अष्टादशाक्षराणि; 'ह'कारान्तं तु शतवारं जलस्थः जपेत्। महापातकानि क्षुद्रपातकानि च, ब्रह्महत्या-सदृशानि पापानि अपि, एवं कृत्वा मुक्तो मदीयं स्थानं प्राप्नोति। "ॐ यजुर्वेदेन तुष्टोऽसि सोमं पिब स्वाहा" इति विष्णुमन्त्रः, महामन्त्रः, महेश्वरस्य मन्त्रः च एवम्। देवानां, सूर्यस्य, गणेशस्य, यजमानानां च, हे पुत्र, यः कश्चन जातिसंभवः सन् गुणवान्, स गुणैरेव संयुक्तः। यो ब्राह्मणः साक्षाद्ब्रह्मरूपः स्यात्, सः सावधानेन पूजनीयः; उत्सवेषु तस्य विधिपूर्वकं दानं दातव्यम्। दाता अनन्तं पुण्यं शतकोटिजन्मसु प्राप्नोति; स्वाध्यायनिरतः ब्राह्मणः पठन्, अन्यांश्च पाठयन्। स धर्मं, सदाचारं, वेदं, स्मृतिं, पुराणसंग्रहम्, धर्मशास्त्राणि च जनानां श्रवणाय योजयेत्। जनानां द्विजातीनां च मध्ये श्रावयित्वा, स पृथिव्यां विष्णुतुल्यः, मनुष्यैः देवैश्च पूजनीयः। पावनस्य तस्य तीर्थरूपस्य अक्षयशक्तिः समाना; तस्य पूजनं कृत्वा पुरुषः अच्युतलोकमवाप्नोति। यदि कश्चित् पापं कुर्यात्, तर्हि ब्राह्मणः पापैर्न लिप्यते, यथा सूर्यः अग्निश्च चाण्डालगृहे स्थितौ अपि न मलिनौ। यजनात्, अध्यापनात्, दुष्टात् दानग्रहणात् च ब्राह्मणानां दोषो नास्ति; द्विजातयः अग्निसूर्यवत्। दानदोषाः प्राणायामस्थितैः अत्रैव विनश्यन्ति, यथा वायुः आकाशस्थमेघान् नाशयति। यः प्रतिदिनं प्राणायामयुतां गायत्रीं जपेत्, प्रत्येकाक्षरं तद्व्याप्तदेवतया स्वशरीरे स्थापयेत्, सः सर्वपापैः मुक्तः स्यात्, कोटिजन्मार्जितपापान्यपि नश्यन्ति, ब्रह्मपथं प्राप्य प्रकृतिं अतिक्रामति। अतः, नारद, प्राणायामसंयुक्तां गायत्रीं जपस्व। नारद उवाच— हे ब्रह्मन्, प्राणायामाः अक्षरदेवताः च कथं? कatham तेषां क्रमशः अङ्गेषु न्यासः? ब्रह्मोवाच— गुदप्रदेशे अपानः, हृदि प्राणः। ततः गुदम् आकुञ्च्य प्राणेन संयोजयेत्; ततः उत्तमं कुम्भकं पूरकसहितं कृत्वा, त्रिवृतं प्राणायामं कृत्वा द्विजातिः गायत्रीं जपेत्; महापापयुक्तोऽपि एवं जपेत्। एकवारं जपित्वा लघुपापानि क्षीयन्ते; प्रत्येकाक्षरस्य स्वरं ज्ञात्वा तद्व्याप्तदेवतया शरीरे स्थापयेत्। तेन ब्रह्मत्वं लभ्यते; तस्य फलं वयं वर्णयितुं न शक्नुमः। शृणु, पुत्र, प्रत्येकाक्षरस्य देवतां वक्ष्यामि। तस्य जपात् द्विजातिः पुनर्मातुः स्तन्यं न पिबति। प्रथमाक्षरं अग्नेः, द्वितीयं वायोः, तृतीयं सूर्यस्य, चतुर्थं वायोः, पञ्चमं यमस्य, षष्ठं वारुणस्य। सप्तमं बृहस्पतेः, अष्टमं पर्जन्यस्य, नवमं इन्द्रस्य, दशमं गन्धर्वस्य। एकादशं पूष्णः, द्वादशं मित्रस्य, त्रयोदशं त्वष्टुः, चतुर्दशं वासवस्य। मरुतां मन्त्रः पञ्चदशाक्षरः, सौम्यः षोडशाक्षरः, आङ्गिरसः सप्तदश, ततः वैश्वदेवः। अश्विनौ उन्नविंशत्, प्राजापत्यः विंशतिः, सर्वदेवमयः एकविंशतिः। रौद्रः द्वाविंशतिः, ततः ब्राह्मः, वैष्णवः चतुर्विंशतिः—एते अक्षरदेवताः। जपकाले ताः चिन्तयन् तैः ऐक्यं प्राप्नोति; तासां देवताः ज्ञात्वा तेषां वाक्यविद् भवति। सर्वपापविनिर्मुक्तः ब्रह्मपथं प्राप्नोति; ज्ञानी प्रथमं गायत्रीं स्वशरीरे स्थापयेत्। चतुर्विंशत्सु स्थानेषु, पादाद्यग्रशिरःपर्यन्तं, योगी विवेकपूर्वकं अक्षराणि स्थापयेत्। 'स' पादाङ्गुष्ठे, 'वि' गुल्फयोः, 'तु' जान्वोः, 'व' ऊरुषु। 'रे' गुप्ते, 'णि' वृषणे, 'यं' कटीदेशे, 'भ' नाभौ। 'गो' उदरे, 'दे' उरस्योः, 'व' हृदि, 'स्य' हस्तयोः। 'धी' मुखे, 'म' तालु, 'हि' नासाग्रे, 'धी' नेत्रयोः। 'यो' भ्रूमध्ये, 'यो' ललाटे, 'नः' मुखपूरवे, 'प्र' वाममुखे। 'चो' दक्षिणमुखे, 'द' ऊर्ध्वे, 'यात्' मूर्ध्नि, सर्वत्र व्याप्तम् इति। एवं गायत्र्याः स्वरूपं, न्यासं, देवतानां च महत्त्वं, ब्रह्मणा नारदाय सम्यगुक्तम्।