न तु सः कदापि दरिद्रः भवति, न व्याध्यात्मना पीड्यते, न च भीतः स्यात्। ब्राह्मणपूजनस्य प्रभावात् सः स्वेच्छानुकूलां पत्नीं प्राप्नोति। साहसं कृत्वा, पर्वणि ब्राह्मणाय दानं दातव्यम्—एवं दानं महत्पुण्यदं, अभयं समृद्धिं च ददाति इति श्रुतम्। यस्य हस्तः ब्राह्मणपादसंघर्षेण विक्लवः जातः, स एव हस्तः श्रीदः कथ्यते; अन्यः हस्तः केवलं कर्मकर एव। ये ब्राह्मणपादरेणुना, तदम्बुबिन्दुभिश्च विशुद्धाः, ते सर्वपापैः विमुक्ताः सदा स्वर्गं यान्ति। येषां गृहप्रांगणं ब्राह्मणपादरेणुना शुद्धीकृतम्, तत् क्षेत्रतुल्यं पवित्रं भवति, यज्ञादिषु अतीव योग्यं च। प्रारम्भे, हे अनघ! ब्रह्मणः मुखात् ब्राह्मणः उत्पन्नः, तत्रैव वेदाः अपि जाताः, ये सृष्टेः स्थितेः च हेतवः। तस्मात्, परमात्मना ब्राह्मणाय वेदाः समर्पिताः, सर्वलोकपूजनाय, सर्वयज्ञार्थं च निश्चितम्। पितृकर्मणि, विवाहे, होमे, शान्तिकर्मणि, सर्वेषु शुभकार्येषु च ब्राह्मणाः सदा पूज्यन्ते। देवाः हविर्भागान् अश्नन्ति, प्रेताः, पितरः, असुराश्च, सर्वे ब्राह्मणमुखेन एव तर्पणं लभन्ते। यत् किञ्चिद् दानं, हविः, वा देवपित्र्यग्नौ दीयते, ब्राह्मणं विना तद् निष्फलम्। तत्र राक्षसाः, प्रेताः, दैत्याः, असुराश्च भुञ्जते; तस्मात् ब्राह्मणं आहूय तानि कर्माणि कर्तव्यानि। कालदेशपात्रानुसारं पुण्यं लक्षगुणं वर्धते; श्रद्धया द्विजं दृष्ट्वा सम्यक् प्रणमेत्। ब्राह्मणवाक्येन मानवः दीर्घायुषी भवति; तु अभिवादनाभावात्, द्वेषात्, अश्रद्धया वा, न आयुः लभ्यते। तदा आयुः क्षीयते, श्रीः नश्यति, पापं जायते; परं आयुः, कीर्तिः, विद्या, धनं च वर्धते। ब्राह्मणपूजनात् पुरुषः श्रेष्ठो भवति—अत्र न संशयः; परंतु येषां गृहे ब्राह्मणपादोदकं वा, मृत्तिका वा, वेदघोषः वा नास्ति—तादृशं गृहम् श्मशानसदृशं भवति, यत्र न स्वाहा, न स्वधा, न स्वस्तिवचनानि श्रूयन्ते। नारद उवाच—कः ब्राह्मणः अर्हः पूजनाय, कश्च अपात्रः? ब्रह्मन्, किंलक्षणं ब्राह्मणस्य, आचार्यादपि विशिष्टम् ब्रूहि। ब्रह्मा उवाच—यो वेदपारगः, सदा सदाचारवान्, सः पूज्यः; सः सुशीलः, निर्मलः, क्षेत्रसदृशः शुद्धिकरः, निर्दोषः च। नारदः पुनः पृच्छति—कः जात्याऽपि वेदवित्, सच्छीलः वा दुश्शीलः वा, कः पूज्यः? ब्रह्मा प्रत्याह—यो वेदकुले जातः, परंतु वेदान् नाधीयानः, सः पूज्यः न; अपि तु, अवेदकुले जातोऽपि वेदवित् पूज्यः, यथा व्यासः, वैभाण्डकः; क्षत्रियेभ्यः विष्वामित्रः मम समः। वसिष्ठः गणिकापुत्रः आसीत्, अन्ये द्विजातयः अपि तादृशाः; तस्मात्, तात, शृणु वेदविदां लक्षणानि। पृथि्व्यां ये क्षेत्रसदृशाः, सर्वपापहराः, जन्मना ब्राह्मणः, संस्कारे द्विजः, विद्यया ब्राह्मणपदं प्राप्नोति; त्रयाणि वेदवित्-लक्षणानि—ज्ञानशुद्धिः, मन्त्रशुद्धिः, वेदशुद्धिः। तीर्थस्नानादिभिः शुद्धः ब्राह्मणः अर्हः पूजनाय; यः सदा नारायणपरायणः, अन्तःकरणशुद्धः च सः एव। यः इन्द्रियदमनवान्, क्रोधवर्जितः, सर्वेषु समदृष्टिः, आचार्यदेवतात्मिथिग्रहणप्रियः, पितृमातृसेवायाम् आनन्दी च। यस्य मनः परदारसंगमे कदापि न रमते, सः सदा पुराणकथनपरायणः, धर्मोपदेशे निरतः। तादृशस्य दर्शनमात्रेण अश्वमेधफलम् लभ्यते, संवादेन मोक्षः, गंगास्नानफलस्य भागी च भवति। नानाव्रतैः, नित्यस्नानेन, ब्राह्मणपूजनचेष्टया शुद्धः सः, मित्रशत्रुषु दयालुः, सर्वेषु समदृष्टिः। परद्रव्यं, अरण्ये लघुतृणमपि, न स्वीकुर्यात्; रागद्वेषवर्जितः, इन्द्रियैः अपि संयतः। परदारं मनसा अपि न स्वीकरोति, स्वगृहं प्रविष्टामपि। नारदः पुनः पृच्छति—किं गायत्र्याः स्वरूपम्, पदानां धर्मः, कः गर्भः, पादौ, वंशः च? ब्रह्मा उवाच—गायत्र्याः छन्दः गायत्री, देवता सविता, सा स्थिरा। या शुक्लवर्णा, अग्निमुखी, ऋषिः विश्वामित्रः; शिरो ब्रह्मणि, शिखा विष्णौ, हृदि प्रतिष्ठिता। उपनयने संख्यानायनवंशजेषु विधिः, सा त्रैलोक्यविहारा, पृथिव्यां गर्भस्थिता। पादादारभ्य शिरः पर्यन्तं चतुर्विंशत्यक्षराणि स्थापयन् ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। प्रत्येकाक्षरदेवताज्ञानात् विष्णुसायुज्यं लभते; अन्यच्च गायत्र्याः स्थिरलक्षणं वक्ष्यामि। ब्रह्मणः सप्त, पञ्च, यजुषः अष्टादशाक्षराणि; ‘ह’ अन्तेन शतवारं जले स्थित्वा जपेत्। कोटिकोटिपातकैरपि, ब्रह्महत्या-समैः पापैः, एवं कृत्वा मुच्यते, मम लोकं यान्ति। ‘ॐ यजुर्वेदसंतुष्टः सोमं पिब स्वाहा!’ विष्णोः मन्त्रः, महेश्वरस्य मन्त्रः, आदित्यगणपतिसंयुक्तः, यजमानानां च। यः कश्चित् कुले जातः, गुणैः युक्तः, सः तैः एव लक्षयते। ब्रह्मस्वरूपं ब्राह्मणं विशेषेण पूजयेत्; पर्वणि यथाविधि सदा तस्मै दानं दद्यात्। तदा दाता अनंतपुण्यं लभते जन्मशतकोटिषु; ब्राह्मणः तु स्वाध्यायरतः, स्वाध्यायं अन्येभ्यः शिक्षयन्।