संसाराणां गुरुर्भवति, पूज्यः, पुण्यतीर्थसमः शुद्धात्मा च, सर्वदेवताः तस्य आश्रयः, प्राचीनकाले ब्रह्मणा सृष्टः। पुरा नारदेन अर्थः पृष्टः, तदा ब्रह्मा प्राह—“हे ब्राह्मण, केन पूजनेन माधवः तुष्टः भवति?” ब्रह्मा उवाच—“यदा ब्राह्मणाः तुष्टाः भवन्ति, तदा विष्णुः अपि तुष्टः भवति; अतः ब्राह्मणसेवा परमं ब्रह्म प्राप्तिः। विष्णुः सर्वदा ब्राह्मणशरीरे निवसति, अन्यत्र न; अतः ब्राह्मणपूजया विष्णुः शीघ्रं तुष्टः भवति। ये ब्राह्मणान् दानैः, सम्मानैः, पूजया च प्रतिदिनं पूजयन्ति, तैः शतयज्ञाः प्रियद्रव्ययुक्ताः कृताः स्युः। ब्राह्मणस्य मुखं क्षेत्रम्, तत्र न कण्टकाः न तृणानि; यत्र बीजं रोप्यते, सर्वदा फलं ददाति। यत् प्रियं दानं ब्राह्मणाय प्रत्यक्षं दत्तं, समुद्रस्य अन्तः स्यात्, तु दानस्य पुण्यस्य नान्तः। ब्राह्मणस्यापि दुष्टस्य मनसा अपि न हिंसन्ति, तदपि ते ब्रह्मणः मनः प्राप्नुवन्ति, यत् देवैः अपि दुर्लभम्। यस्य गृहे विद्वान् ब्राह्मणः आगच्छति, सः न कदापि निराशां प्राप्नोति; सर्वपापानि नश्यन्ति, अक्षयस्वर्गं च भुङ्क्ते। यत् सम्पदं ब्राह्मणाय योग्ये काले स्थले च दत्तं, तद् धनं जन्मान्तरं अक्षयं भवति। सः न दरिद्रः, न रोगी, न भीतः; ब्राह्मणपूजया मनःप्रियां पत्नीं लभते। उत्सवदिने साहसिकं कर्म कृत्वा ब्राह्मणाय दानं यः ददाति, तद् दानं महत् पुण्यं, निर्भयता लाभः च। ब्राह्मणपादस्पर्शात् यद् हस्तं क्षतं, तद् हस्तं श्रीकरं; अन्यः हस्तः केवलं कर्महस्तः। ब्राह्मणपादधूल्या, पादोदकबिन्दुभिः शुद्धाः, सर्वदा पापमुक्ताः, स्वर्गं प्राप्नुवन्ति। ब्राह्मणपादधूल्या शुद्धं गृहप्रांगणं तीर्थसमानं भवति, यज्ञाय योग्यतमं। आदौ, हे निष्पाप, ब्राह्मणः ब्रह्मणः मुखात् उत्पन्नः; तस्मात् वेदाः अपि जाताः, यः सृष्टिस्थितिकारणम्। अतः वेदाः ब्राह्मणाय परपुरुषेण समर्पिताः, सर्वलोकपूजाय, सर्वयज्ञाय च। पितृयज्ञे, विवाहे, होमकर्मणि, शान्तिकर्मणि, ब्राह्मणाः सर्वदा पूज्याः, सर्वशुभगृहकर्मणि अपि। देवाः हविः भुञ्जन्ति, भूताः, पितरः, राक्षसाः च तर्पणं प्राप्नुवन्ति—सर्वं ब्राह्मणमुखेन। यत् देवपितृभ्यः यज्ञे दत्तं, ब्राह्मणं विना तद् निष्फलम्। तत्र राक्षसाः, भूताः, दैत्याः, राक्षसाः च भुञ्जन्ति; अतः यज्ञाय ब्राह्मणं आहूयेत्। यथाकालं, यथास्थानं, यथायोग्यं, पुण्यं लक्षगुणं वर्धते; द्विजं श्रद्धया दृष्ट्वा, नमः दातव्यम्। ब्राह्मणस्य वचनात् आयुः वर्धते; तु नमस्करणविप्रतिषेधात्, द्वेषात्, श्रद्धावर्जनात्, आयुः न वर्धते। आयुः क्षीयते, श्रीः नश्यति, दारिद्र्यं आगच्छति; तु आयुः, कीर्ति, विद्या, धनं च वर्धते। ब्राह्मणसम्मानात् उत्तमत्वं प्राप्यते, न संशयः; तु यत्र ब्राह्मणपादोदकं वा, पादधूलिः वा, वेदध्वनिः वा नास्ति— यत्र स्वाहा, स्वधा, स्वस्ति शब्दः नास्ति, तानि गृहाणि श्मशानसमानानि। नारदः पृष्टवान्—“कः ब्राह्मणः पूज्यतमः, कः अपूज्यः?” तत्त्वेन ब्राह्मणलक्षणं वद। ब्रह्मा उवाच—“यो वेदपारगः, सदाचारी, सः पूज्यः। सः उत्तमस्वभावः, दोषरहितः, तीर्थसमानः, निर्मलः। नारदः पुनः पृष्टवान्—‘कः जात्या वेदपारगः, कुलोत्पन्नः वा अकुलोत्पन्नः वा?’ कः शुभाशुभकर्मणा पूज्यः?” ब्रह्मा उवाच—“यः वेदपारगकुले जातः, तु न अभ्यासवान्, सः अपूज्यः। अकुलोत्पन्नः वेदपारगः पूज्यः, यथा व्यासः, वैभण्डकः; क्षत्रियेषु विश्वामित्रः मम तुल्यः। वसिष्ठः गणिकापुत्रः, अन्ये द्विजाः अपि सिद्धाः; अतः शृणु, पुत्र, वेदपारगस्य लक्षणानि। पृथिव्यां ये तीर्थसमानाः, सर्वपापनाशकाः; जन्मना ब्राह्मणः, संस्कारैः द्विजः, विद्यया ब्राह्मणत्वं प्राप्यते; त्रयं वेदपारगस्य लक्षणम्—ज्ञानशुद्धः, मन्त्रशुद्धः, वेदशुद्धः। तीर्थस्नानेन, यज्ञादिना शुद्धः ब्राह्मणः पूज्यतमः; नारायणपरायणः, अन्तःशुद्धः च। यस्य इन्द्रियाणि, क्रोधः, जिताः; सर्वेषु समः, गुरुपरायणः, देवातिथिसेवकः, पितृसेवायाम् आनन्दः। यस्य मनः परस्त्रीसङ्गे न रमते, यः पुराणकथनं करोति, धर्मप्रसारणं निरन्तरं करोति। एवं जनं प्रतिदिनं दृष्ट्वा अश्वमेधफलम्, संभाषणात् मोक्षः, गङ्गास्नानपुण्यं च। विविधव्रतैः, नित्यस्नानैः, ब्राह्मणपूजया शुद्धः, मित्रशत्रुषु दयालुः, सर्वेषु समः। यः परधनं न गृह्णाति, वनस्थं तृणं अपि न गृह्णाति, कामक्रोधरहितः, इन्द्रियाणि अपि अजीतानि। परस्त्रीं मनसा अपि न गृह्णाति, गृहं आगता अपि। नारदः पृष्टवान्—“गायत्र्याः लक्षणं, प्रत्येकाक्षरस्य गुणः कः?” तस्य गर्भं, पादं, वंशं च निश्चित्य वद। ब्रह्मा उवाच—“गायत्री छन्दः गायत्री; देवता सविता; सा निश्चिता।