एवं दिव्ये समये मेरुः पर्वतराजः सूर्यसमप्रभः तिष्ठति स्म, यस्य गुहाः यक्षराक्षसगन्धर्वैः सदा सेव्यमानाः आसन्। तत्रैव हेमगर्भः महासेनः मेघसखः च पर्वतः, कैलासः च पर्वतराजः, दानवराजेन कम्पितः बभूवुः। तत्र सुवर्णपद्मैः आवृतः वैखानसः सरः, मानसः च सरः, हंसबकसङ्घैः आकुलितः कम्पितः च, दृश्यते स्म। तत्र त्रिशृङ्गः पर्वतश्रेष्ठः, उत्तमा कुमारी नदी, मन्दरः पर्वतः च हिमशिखरैः आवृतः स्थितः। ऊशीराबीजः पर्वतः, भद्रप्रस्थः पर्वतराजः, प्रजापतेः पर्वतः, पुष्करः पर्वतः च तत्र आसन्। देवाभः पर्वतः, शर्करापर्वतः, क्रौञ्चः सप्तर्षिपर्वतः, धूम्रवर्णः पर्वतः च तत्र बभूवुः। एवं पर्वताः, जनपदाः, प्रदेशाः, सर्वाः नद्यः सागरसहिताः च तेन दानवेन कम्पिताः। पृथ्वीसुतः कपिलः, व्याघ्रवान्, दिविस्थाः रजनीसुताः, पातालनिवासिनः च कम्पिताः। अन्यः मेघनामकः उग्रः गणः अंकुशधरः, वेगेन व्योम्नि समुत्पत्य कम्पितः। तदा हिरण्यकशिपुः गदात्रिशूलधरः, विकटमुखः, मेघनिनादनिःस्वनः, वातवेगसमः, तत्र आसीत्। स देवद्विषः दित्याः पुत्रः अहंकारपूर्णः नरसिंहम् अभ्यधावत्; तदा सिंहेश्वरस्य तीक्ष्णनखैः, ओंकारध्वनिसंयुक्तः, स युद्धे विदारितः हतः च। तेन दित्याः सुतस्य विनाशेन पृथ्वी, कालः, चन्द्रः, ग्रहाः, सूर्यः, दिशः, नद्यः, पर्वताः, महोदधयः च शान्तिम् अवापुः। देवाः, तपस्विनः, ऋषयः च, प्रमुदिताः, आद्यं सनातनं देवम् दिव्यैः नामभिः स्तोतुम् आरब्धवन्तः— "भगवन्, एष नारसिंहः रूपम् यत् त्वया धृतम्—" इति। "एवमेतत्, एष एव सर्वोत्तमः, परावरविद्भिः पूज्यते।" ब्रह्मा उवाच— "त्वं ब्रह्मा, रुद्रः, महेन्द्रः, देवानां श्रेष्ठः।" "त्वं सृष्टिकर्ता च संहारकर्ता च, अक्षयः जगदुत्पत्तिः, परं पदं, परं तत्त्वं, परं रहस्यं, महायज्ञः।" "परं धर्मः, महत्तेजः, त्वं श्रेष्ठः, परः, सनातनः; परं सत्यं, महत्तपः, परं शौचं, परं मार्गः।" "परं यज्ञः, महाहविः, त्वं श्रेष्ठः, परः, सनातनः; परं शरीरं, महद्ब्रह्म, परं योगः, परं वाक्।" "परं रहस्यं, परं धाम, त्वं श्रेष्ठः, परः, सनातनः" इति। एवं उक्त्वा स विश्वपितामहः भगवन्तम् नारायणम् स्तुत्वा, ब्रह्मलोकं जगाम। तदा दुन्दुभिस्वनेन, सुराङ्गनानृत्येन च, हरिः प्रभुः तेजस्विनं नारसिंहरूपं परित्यज्य, क्षीरसागरस्य उत्तरतीरं जगाम। ततः स गारुडध्वजः स्वपुरातनं रूपं धारयन्, अष्टचक्रसमायुक्ते दिव्यरथे तेजसा युक्तः प्रस्थितवान्। भगवान् अव्यक्तरूपः स्वधामं प्रतिपेदे। एतस्मिन्नन्तरे भीष्मः उवाच— "भगवन्, त्वया नारसिंहस्य माहात्म्यं विस्तारतः कथितम्; अधुना भवस्य, भैरवस्य च माहात्म्यं श्रोतुम् इच्छामि।" पुलस्त्यः उवाच— "शृणु, तस्य देवदेवस्य परमाणि कर्माणि। कश्चित् अन्धकः नाम दैत्यः अभूत्, नीलाञ्जनसमप्रभः। स महत्तपसा युक्तः, दिवौकसां दुर्लभः आसीत्। कदाचित् महादेवं पार्वत्या सह दृष्ट्वा, तस्याः क्रीडन्त्या रूपं दृष्ट्वा, तां हरितुम् अचिन्तयत्— 'अद्य एषा देवी मया गृहीता भविष्यति; यदि एषया वियुक्तः, तदा एषा मृत्युम् आप्स्यति।' अतः एषा स्थिररूपा सुलक्षणा स्त्री मम भार्या भविष्यति, सा लोकेषु सर्वसुन्दरी; तस्याः ओष्ठौ मुखं च सर्वेषां रूपेण अतिशयितम्। यदि एषा मम न भवति, तर्हि जीवितस्य किम् प्रयोजनम्?' इति निश्चित्य, मन्त्रिभिः सह मन्त्रयामास। ततः स्वसेनया सहितः सेनापतये आज्ञापयामास— 'मम विजयी रथः आनय, यः सुरान् निगृह्णाति।' 'विष्णुरुद्रादीन् सर्वान् देवतान् जित्वा, हिमालयतनयां हर्तुम् इच्छामि; सा हि मम हृदयं हरति।' तदा मन्त्रिणा उक्तं— 'देवाः इन्द्रसहिताः, कनकस्य पत्न्याः मोहात्, तस्य वधार्थं योजनम् अकुर्वन्।' तदनन्तरं स कोपात् अवदत्— 'शङ्करं सह सर्वान् देवतान् हनिष्यामि।' ततो दैत्यं हत्वा, इन्द्रः अन्धकासुरात् भीतः पलायितः। स कैलासं शरणं गतः, शङ्करस्य धाम आगतः, चन्द्रशेखरं देवं दृष्ट्वा प्रणम्य, भयभीतः सहस्राक्षः सविनयम् प्रार्थयामास— 'भगवन्, अन्धकासुरात् माम् अभयं ददातु।' 'तस्य पुत्रं युद्धे मया हतम्, तस्मात् अस्य महादैत्यस्य पुत्रवधं न जानाति इति यावत्—' 'यः माम् भीषयति, स तत्रैव हन्यताम्; स्त्रीकामुकः, परदारहरः, क्रूरः दैत्यः।' 'सर्वथा, देवश्रेष्ठ, स एव त्वया नाशनीयः।' इन्द्रस्य एतद्वचनं श्रुत्वा, शङ्करः सर्वशरण्यः, तस्मै अभयं दत्वा— 'मा भैः शतक्रतो' इति उक्त्वा, कैलासात् कुशस्थलीं प्रति प्रस्थितः। तत्र भूतगणैः परिवृतः, प्रभुः अन्धकवधाय, महद् भीषणं विश्वरूपं धारयामास।