यो यः सम्यक् कार्तिकव्रतं समाचरति, सः सर्वपापैः विमुक्तः सन् विष्णोः सन्निधिं प्राप्नोति। सर्वेषां व्रतानां, सर्वतीर्थस्नानानां, सर्वदानानां च फलं यत्, तन्मन्ये दशगुणं लक्षगुणं वा कार्तिकव्रतसम्यगाचरणेन लभ्यते। धन्याः पुण्यश्च ते भक्ताः ये कार्तिके विष्णुभक्त्या व्रतं कुर्वन्ति, येषां सर्वाः कामनाः पूर्णाः भवन्ति। यदा कश्चित् एतद्व्रतम् आरभते तदा तस्य शरीरे स्थितानि पापानि भयभीतानि सन्ति—'क्व गच्छामः?' इति चिन्तयन्ति। ये वैष्णवानां पुरतः उर्जाव्रतविधीन् शृण्वन्ति वा पठन्ति, ते सम्यग्व्रतपालनेन सर्वफलप्राप्तिम् अशुद्धिक्षयं च प्राप्नुवन्ति। एवं कार्तिकमाहात्म्ये 'समापनविधिवर्णनं' नाम पञ्चनवतितमः अध्यायः समाप्तः, श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे, श्रीपद्ममहापुराणे, उत्तरखण्डे, पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसंख्यायाम्। ततः पृथुः उवाच—"भगवन्, त्वया विस्तरेण यद् उर्जाव्रतं, विशेषतः तुलसीमूले विष्णुपूजनं, निर्दिष्टम्, तस्य माहात्म्यं उत्पत्तिं च वक्तुम् इच्छामि। कथं सा तुलसी विष्णोः सर्वदेवाधिदेवस्य शार्ङ्गिणः प्रिया जाता? सा कुतः उत्पन्ना, केन देशे, हे नारद, इत्येतन्मम संक्षेपेण कथय, त्वां हि सर्वज्ञं मन्ये।" नारद उवाच—"पूर्वं काले यदा रुद्रेण असुरपतिः सागरतनयः हतः, तदा ब्रह्ममुख्या देवाः रुद्रं प्रणम्य ऊचुः। शृणु राजन् तुलस्याः माहात्म्यं च उत्पत्तिं च। अहं तव प्राचीनं सर्वमाख्यास्यामि यथावत्। कदाचित् इन्द्रः सर्वैः देवैः सह, अप्सरसाम् गणैः परिवृतः कैलासं गत्वा शिवदर्शनाय प्रययौ। तत्र शिवालये सः तं पुरुषं ददर्श—भीषणकर्माणं, विकटदंष्ट्राक्षं च। तं दृष्ट्वा इन्द्रः पप्रच्छ—'भोः त्वं कः? जगत्पतिः कुत्र गतः?' इति पुनः पुनः पृष्टोऽपि सः न किंचित् प्रत्युवाच। तदा वज्रपाणिः क्रुद्धः तम् उपालभ्य उवाच—'मया पृष्टः अपि त्वं न किंचिद् उक्तवान्, अतः त्वां वज्रेण ताडयिष्यामि, कः त्वां रक्षिष्यति दुष्ट?' इति उक्त्वा सः वज्रेण तम् बलात् ताडयामास। तस्मात् तस्य कण्ठः नीलः जातः वज्रः अपि भस्मीभूतः। तदा रुद्रः तेजसा दीप्तिमान् अभवत्। तं दृष्ट्वा बृहस्पतिः शीघ्रं प्रणम्य, इन्द्रः अपि भूमौ प्रणिपत्य स्तुतिं कर्तुम् आरब्धवान्। बृहस्पतिः उवाच—'देवदेवाय त्र्यम्बकाय जटिने त्रिपुरान्तकाय शर्वाय अन्धकान्तकाय च नमः। शम्भवे निराकाराय अनन्तरूपाय यज्ञघ्ने यज्ञफलप्रदाय च नमो नमः। मृत्युञ्जयाय कालाय कालभोगाय, ब्रह्मशिरोच्छेदिने ब्राह्मणाय पुनः पुनः नमः।' नारद उवाच—एवं स्तुतः शम्भुः तदा बृहस्पतिं प्रोवाच, नेत्राग्निं यः त्रैलोक्यदाहकं तद् संहरन्—'वरं वृणु विप्र श्रेष्ठ, तव स्तुत्या प्रसन्नोऽस्मि। इन्द्रस्य प्राणदानात् जीवन्नाम यशः प्राप्स्यसि।' बृहस्पतिरुवाच—'यदि प्रसन्नोऽसि भगवन्, तर्हि ललाटसमुत्थितम् एषः अग्निः यः इन्द्रम् आश्रित्य स्थितः, सः शम्यताम्।' ईश्वरः उवाच—'अयं अग्निः मम ललाटनेत्रे प्रविष्टः पुनः कथं निवर्तेत? अहम् एनं दूरं क्षिपामि, यथा इन्द्रं न बाधते।' नारद उवाच—एवं उक्त्वा सः तं हस्तेन गृहित्वा लवणसिन्धौ अपातयत्, सः गङ्गासमुद्रसंगमे पतितः। तत्र सः शिशुरूपं गृहीत्वा रुदन आरब्धवान्; तस्य रुदितध्वनिना भूमिः पुनः पुनः कम्पिता। स्वर्गः सत्यलोकश्च तेन शब्देन बधिरौ अभवताम्। तं शब्दं श्रुत्वा ब्रह्मा तत्र आगतः, विस्मितः—'किमेतद्?' इति चिन्तयन्। सः सागरलङ्कायां बालकं ददर्श; ब्रह्माणं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा सागरः अपि अञ्जलिं कृत्वा प्रणनाम। सः शिरसा वन्द्य बालकं स्वलङ्कायाम् उपवेश्य, ब्रह्माणं उवाच—'कस्य अयं अद्भुतः शिशुः?' इति। तदा प्रजापतेः वचनं श्रुत्वा सागरः प्रत्युवाच; ब्रह्मा अपि पप्रच्छ—'नदीनां नाथ, कुतः एष बलवान् बालकः त्वया प्राप्तः?' येन क्रन्दनेन देवाः, दानवाः, महोरगाः च भीताः अभवन्, सागरः उवाच—'ब्रह्मन्, गङ्गायां जातः, एष मे पुत्रः।' 'तस्य जात्यादिकं संस्कारं कुरु, लोकगुरो' इति। नारद उवाच—एवं सागरवचः श्रुत्वा सः बालकः, सागरपुत्रः, ब्रह्मणः कमण्डलुं गृहित्वा पुनः पुनः चालयामास; तस्य चालयतः नेत्राभ्यां जलं निर्गतम्। तं कमण्डलुं किञ्चित् मुक्त्वा ब्रह्मा सागरमुपगम्य उवाच— 'यतः एषः जलं नेत्राभ्यां धारयामास, तस्मात् सः जलन्धर इति प्रसिद्धः भविष्यति। अयं सर्वशस्त्रास्त्रविद्यावान्, सर्वेभ्यः अभेद्यः, केवलं रुद्रात् विना। सः यत्रोत्पन्नः तत्र गच्छतु।' नारद उवाच—एवं उक्त्वा सः शुक्राचार्यं आहूय राज्ये स्थापयामास; नदीनाथं नमस्कृत्य ब्रह्मा तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। तदा सागरोऽपि तं दृष्ट्वा प्रमुदितनेत्रः, कालनेमेसुतां वृन्दां पत्नीत्वे याचितवान्। तदा दानवाः कालनेमिप्रमुखाः हृष्टाः तस्याः कन्यायाः दानं कृतवन्तः। तैः उत्तममित्रैः सहितः, शुक्रेण च सह, सः पृथिवीं प्रभावशाली जलन्धरः अधितिष्ठत्। एवं श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे, कार्तिकमाहात्म्ये, 'जलन्धरोत्पत्तिवर्णनं' नाम षण्णवतितमः अध्यायः समाप्तः, श्रीपद्ममहापुराणे, उत्तरखण्डे, पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसंख्यायाम्।