अग्निः, वराहरूपं धारयन्, पक्षिणः छिद्रद्वारा प्रविश्य सर्वं ददर्श—शिवं गिरीजारमणाय युक्तं स्नेहेन शयानं। तदा देवनाथः तं वराहरूपिणं अग्निं दृष्ट्वा, किञ्चिद् रोषसमन्वितः, महादेवः तम् इदं वचनम् अब्रवीत्—"मम वीर्यस्य अर्धम् देव्यां न्यस्तम्, शेषम् तु वराहरूपे स्थितम्। सा लज्जया विरमति; त्वं, अग्ने, शेषं वीर्यं पिब।" "त्वया एष विघ्नः कृतः, अतः त्वयि एष पततु," इत्युक्तः, अग्निः अञ्जलिं कृत्वा तत् वीर्यं बलवत् पपौ। ततः तेन वीर्येण देवाः आपूरिताः; तेषां मुखेभ्यः ऋभवः उत्पन्नाः, तेषां उदराणि विदार्य, शिवस्य महत् वीर्यं निर्गतम्। तत् वीर्यं कनकपाकसदृशं दीप्तिमत् सञ्जातम्, शङ्करस्य विशालाश्रमे महद् विशुद्धं सरः जातम्, यः बहूनि योजनानि व्याप्य स्थितः। तस्मिन् सरसि सुवर्णपद्मान्य् उद्भूतानि, नानाविहगनिनादैः प्रतिध्वन्यमानं तद् सरः देव्या श्रुतम्—महद् सुवर्णपद्मं तत्र जातम् इति। साऽपि देवी कौतूहलेन तं सुवर्णपद्मसरोवरं गतवती; तत्र जलक्रीडां कृत्वा, तैः पद्मैः स्वं अलङ्कृतवती। ततः तीर उपविष्टा, सखीभिः परिवृता, सा मधुरं विशुद्धं पद्मपूर्णं जलं पीतुम् इच्छति स्म। तत्र षट् कृत्विकाः सूर्यतेजसा दीप्ताः दृष्टाः; सा पद्मपत्रस्थं जलं गृहीत्वा गृहं प्रतस्थे। सौत्सुक्येन सा उवाच—"एतत् पद्मपत्रस्थितं जलं पिबामि।" तदा सर्वाः कृत्विकाः हिमालयसुते इदं वचः ऊचुः—"सुहृद्, यः तव गर्भे जातः सः अस्माकं अपि सुतः स्यात्, सः अस्माकं रक्षकः, धर्मात्मा च भविष्यति।" "त्रिषु लोकेषु सः कीर्तिमान् भविष्यति, शुभानने।" इत्युक्ता, गिरिजा पप्रच्छ—"कथं मम तनुतः जातः पुत्रः सर्वासां भवेत्?" "किं सः सर्वाङ्गः भवन् भवत्याः पुत्रः यूयं च भवेत?" इति। ताः कृत्विकाः प्रत्यूचुः—"तथैव वयम् व्यवस्थां करिष्यामः।" "यदि तथा, उत्तमानि अङ्गानि उत्तमासु भवतु, दोषो नास्तु," इति पर्वतनन्दिनी अवदत्। ततः प्रमुदिताः ताः कृत्विकाः पद्मपत्रस्थितं जलं तस्यै ददुः; सा तद् जलं क्रमशः पपौ। यदा सा जलं अपिबत्, तस्मिन्नेव क्षणे अद्भुतं जातम्—देव्याः दक्षिणपार्श्वात् वरः सम्प्रादुरभूत्। अद्भुतः कुमारः निर्गतः, रोगशोकविनाशकः, सूर्यकान्तिसमप्रभः, गणाधिपः। तस्य शुद्धानि उच्चानि आयुधानि—शूलं, त्रिशूलं, अंकुशं, वह्निं च—हस्ते आसीन्; दैत्यविनाशाय जातः, सुवर्णवर्णः। एवं कुमारे जातः, देव्या वामपार्श्वं विदार्य, अन्यः अपि पुत्रः निर्गतः। स्कन्दः, अग्निमुखात् जातः, शुद्धः, षण्मुखः, कृत्विकाजलेभ्यः विशेषतः शाखायुक्तः। ताः शाखाः षण्मुखस्य शुभाः, षट्सु मुखेषु विततानि; अतः सः विश्वेषु विषाखः षण्मुखः इति प्रसिद्धः। स्कन्दः, विषाखः, षण्मुखः, कार्त्तिकेयः—एषः प्रसिद्धः; चैत्रकृष्णपञ्चदश्याम् एते महाबलाः जाताः, काश्चन सूर्यसमाः, शरवन्तरे। शुक्लपञ्चम्यां तु, अग्निजौ एते द्वौ दीप्तिमन्तौ अभवताम्। ताभ्यां कुमाराभ्यां, सायं संध्यायां, एकः कृतः, सृष्ट्यर्थं; षष्ठ्यां तु, गुहः प्रभुः अभिषिक्तः। समस्तैः अमरगणैः—ब्रह्मणा, उपेन्द्रेण, इन्द्रेण, भास्करेण च—सुगन्धमाल्यैः, शुभधूपैः, क्रीडनीयैः च। सम्यक् विधिना छत्रचामरमाल्याभरणस्निग्धैः सहितः षण्मुखः अभिषिक्तः। इन्द्रः तस्मै कन्यां देव्यसेनाम्, पत्नीत्वाय, दत्तवान्; देवनाथः विष्णुः दिव्यं शस्त्रं दत्तवान्। धनाधिपः लक्षं यक्षान् तस्मै दत्तवान्; अग्निः तेजः, वायुः वाहनं दत्तवान्। त्वष्टा तस्मै क्रीडनकम्, कामरूपिणं कुक्कुटं, दत्तवान्; एवं सर्वे देवाः अनन्तं गणं तस्मै दत्तवन्तः। हृष्टचित्ताः देवाः, सूर्यसमानप्रभाः, एतानि स्कन्दाय दत्त्वा, भूमौ प्रणिपत्य तं स्तोतुम् आरब्धाः। तं वरदं षण्मुखं देवाः स्तुत्वा, इदं स्तोत्रं जगुः—"नमः कुमाराय महातेजसे, स्कन्दाय दैत्यानां नाशकाय।" "नमस्ते नवोत्थितार्कप्रभाय; नमो गुहाय गुह्याय; नमस्ते भयापहाय, लोकानुग्रहकृते नमः।" "नमस्ते विशालविशुद्धनेत्राय; नमो विषाखाय महाव्रताय; पुनः पुनः युद्धे भीमाय, मयूरवाहनाय च नमः।" "नमस्ते कङ्कणधराय; नमो ध्वजायुधाय; नमस्ते नम्रशक्तिपूजिताय; नमः स्थैर्यधारिणे, घंटाधराय।" ततः कुमारः उवाच—"किं वरं ददामि? वदत, तुष्टाः यूयं। यद्यपि दुष्करं स्यात्, मम हृदि पूर्वं चिन्तितम्।" इत्युक्तः, देवाः प्रणिपत्य, हर्षपूर्णचित्ताः, महात्मानं गुहं प्राप्य, इदं वचनम् ऊचुः—"तारकाख्यो दानवेशः, सर्वामरगणविनाशकः, बलवान्, दुर्जयः, भीषणः, दुष्टचारः, महाक्रोधः।" "सः सर्वनाशकः दैत्यः, अस्माकं कार्यशेषस्य हेतुर्भूत्वा, भीतिप्रदः; तम् अस्माकं शत्रुं जहि।" "अस्ति च हिरण्यकशिपुर् नाम दैत्यः, देवगणैः अजेयः, यज्ञविघ्नकारी, दुष्कृत्यकारी, ब्रह्माणं अपि पीडयामास।" इति, अग्निवराहरूपप्रवेशात् आरभ्य, कुमारस्कन्दस्य अद्भुतोत्पत्तिं, षण्मुखत्वं, देवाभिषेकं, वरदानं च, सर्वं क्रमशः सम्पूर्णं जातम्।