द्वारपालकः वीरकः, वीर्यशाली सन्, तदा यत् घटितम् न अपश्यत्—राक्षसाधिपः स्त्रीरूपेण, पुष्पगन्धयुक्तः, तत्र आगतः। ततः शीघ्रं मारुतदूतस्य सूचना प्राप्ता, हिमवान्याः कन्या, पवनदेवात् श्रुत्वा, क्रोधेन नेत्रे रक्ताभौ अभवत्। सा स्वं पुत्रं वीरकं मनसि शोकितं दृष्ट्वा, देवी उवाच—“त्वं मां मातरं, प्रेम्णा अभिभूतः, त्यक्तवान्। अतः शङ्करस्य गुह्यकर्मणि स्त्रीणां अवसरः कृतः। तस्मात् मनुष्योऽसि कठोरः, मूढः, हृदयहीनः।” गणेशस्य रूपवत् शिलाख्या माता भविष्यति; एषा प्रसिद्धा शाकुनिका, वीरकस्य पुत्रस्य स्नेहाय। निश्चयेन, जन्मारम्भे सा ‘विचित्रा’ इति संज्ञां प्राप्नोत्य्। एवं हिमवान्याः कन्यायाः शापः निवृत्तः। तदा क्रोधः तस्याः मुखात् सिंहरूपेण उत्पन्नः, बलसम्पन्नः। तस्य सिंहस्य मुखं उग्रं, केशः जटितः, मानेन शोभितः। तस्य पुच्छः उच्चस्थः, मुखं भीषणं, दंष्ट्रा दीर्घा, जिह्वा लम्बमानाः, उदराद्यवयवेषु कृशः। तस्मिन् काले देवी तस्य मुखस्य पुरतः स्थितवती। तस्याः अभिप्रायं ज्ञात्वा, भगवतः चतुर्मुखः, पुण्यश्लोकः, आश्रमं समृद्धिमयम् आगच्छत्। आगत्य, देवानां स्वामी गिरिजायाः साक्षात् वचांसि उक्तवान्—“किम् पुनः इच्छसि? किम् अप्राप्यं यत् अहं तव दातुम् शक्नोमि? मम आज्ञया तपः त्यज।” एतद् श्रुत्वा, गिरिजा, गुरुप्रणामेन संयता, स्वस्य इच्छितार्थं वचांसि उवाच। देवी उवाच—“दुष्करस्य तपस्याः फलरूपेण शङ्करः पतिः प्राप्तः। सः मां गुह्ये ‘श्यामा’ इति पुनः पुनः आह्वयति। तस्मात् सुवर्णवर्णा भवितुम् इच्छामि; तेन नाम्ना प्रसिद्धा स्याम्। पतिः विषयुक्ते शरीरे, तस्मात् विषमुक्ता भवामि।” तस्याः वचनं श्रुत्वा, लोकनाथः उवाच—“तथास्तु। पुनः त्वं पतिस्य शरीरे अर्धाङ्गिनी भविष्यसि।” ततः सा श्यामवर्णं त्वचं परित्यज्य, नीलोत्पलसदृशं वर्णं, तद् त्वचं भीमारूपेण अभवत्—घण्टा हस्ते, त्रिनेत्रा। विविधाभरणैः भूषिता, पीतवस्त्रधारिणी अभवत्। ततः ब्रह्मा, नीलोत्पलप्रभया युक्तः, देवीं उवाच—“रात्रौ मम आज्ञया पर्वतधूलिस्पर्शं त्वं प्राप्तवती। तव अभिप्रायः सिद्धः, त्वं पृथग्भागा स्थितवती।” “एषः सिंहः, देवीक्रोधसम्भूतः, तव वाहनः भविष्यति, ध्वजस्थः शक्तिशाली। विंध्यपर्वतं गच्छ। तत्र देवकार्यं कुरु। एषः पञ्चालाख्यो यक्षः यक्षराजस्य पथं अनुसरति। एषः सेवकः शतसिद्धियुक्तः तव दत्तः। इति उक्त्वा, कौशिकी देवी विंध्यपर्वतं अगच्छत्।” उमा, स्वसंकल्पं सिद्ध्वा, पर्वताधिपस्य समीपं गच्छत्। प्रवेशद्वारे सा आगच्छन्ती, सः तां श्रद्धया स्वागतं कृतवान्। द्वारपालकः वीरकः, सुवर्णदण्डं लताभिः वेष्टितम् धारयन्, देवीं निरोधयन्, क्रुद्धः, तां ‘मायारूपिणी’ इति उवाच। “इह तव प्रयोजनं न अस्ति; शीघ्रं गच्छ, अन्यथा ग्रसिष्यसे। एषः राक्षसः देवीरूपेण देवस्य मोहनाय आगतः।” “सः प्रविष्टः, दृष्टः न अभवत्, देवेन हतः। तस्य वधात्, नीलकण्ठेन क्रुद्धेन मम आज्ञा दत्ता। द्वारे तव प्रमादं दृष्ट्वा, अनन्तकालं द्वारपालकः न भविष्यसि। अतः प्रवेशः न दास्ये, शीघ्रं गच्छ, पर्वतकन्यां मातरं स्नेहपूर्णां विना। अन्यास्त्री, पद्मलोचना, प्रवेशं न लप्स्यते। इति उक्त्वा, देवी मनसि चिन्तयामास।” “सा न स्त्री, न राक्षसी, इति मारुतः मम उक्तवान्। वीरकः मया क्रोधवशात् व्यर्थं शप्तः। क्रोधयुक्तैः मूढैः कर्माणि कृत्यन्ते; क्रोधेन कीर्तिः नश्यति, समृद्धिः विनश्यति। वस्तुनः तत्त्वं न ज्ञात्वा, पुत्रं शप्तवती। विपरीतबुद्धीनां दुष्प्राप्तिः सहजम्।” एवं चिन्तयन्ती, हिमवान्याः कन्या, वीरकं संबोधयामास, तस्य मुखं लज्जासंयुक्तं, पद्मसमानं आसीत्। देवी उवाच—“अहं तव माता वीरक; मनसि भ्रमः न अस्तु। अहं शङ्करस्य प्रिया, हिमवान्याः कन्या। त्वं संशयं मा कुरु, तनुवर्णमायया। एषः सुवर्णवर्णः पद्मजेन प्रसन्नेन दत्तः। तत्त्वं न ज्ञात्वा, राक्षसस्य प्रवेशमित्य् मन्यन्ती, तव शापं दत्तवती। शापः निवर्तितुं न शक्यः, किन्तु वदामि—त्वं शीघ्रं मनुष्यरूपेण सर्वकामसम्पन्नः भविष्यसि।” ततः वीरकः, शुद्धहृदयः, मातरं प्रणम्य, पुण्यश्लोकां हिमवान्याः कन्यां, पूर्णचन्द्रप्रभां, सम्मानितवान्। वीरकः उवाच—“हे पर्वतकन्ये, तव चरणनखानि रत्नदीप्त्या देवदानवमुकुटमणिकान्त्या शोभन्ति, शरणागतस्नेहदायिनी, नम्रजनदुःखनाशिनी, तव शरणं प्रपद्ये। हे पर्वतकन्ये, तव ग्रीवा सूर्यमण्डलदीप्त्या शोभिता, महाकनकमालया भूषिता, शत्रुजनविषाद्भयदायिनी, तव शरणं प्रपद्ये। यथा त्वं भक्तानां शीघ्रं सिद्धिं दासि, तथा लोकनाथः, शशिशेखरः, लोकधारिणः ऋषयः, त्वां नमन्तु।