एवं तेन उक्ता गिरीजा, क्रोधेन ललाटं कुर्वती, नेत्रे रक्ते, स्फुटं वाचं प्रगृह्य पिनाकिनं प्रति भाषमाणा अभवत्। सा देवी उवाच—स्वकर्मणा हि प्रत्येकः जनः मूढत्वेन अभिभूतः भवति; अनिवार्यं, यः साधनाय इच्छति, सः निन्दां लभते, हे शशाङ्कशेखर। दीर्घकालं तपसा त्वां प्राप्तुम् इच्छन्त्या मया, प्रतिपदं तव तिरस्कारः एव लभ्यते। नाहं कुण्ठिता, हे शर्व, न च मायाविनी, हे जटाधर; त्वं तु लोकस्मिन विषधरः दोषाश्रयः इति प्रसिद्धः। भगस्य दन्तनेत्रयोः चौर्यं त्वया कृतम्; द्वादशरूपः आदित्यः त्वां तदर्थं जानाति। शिरसि त्रिशूलं निर्माय, स्वदोषैः मां उपालम्भ्य, त्वं मां “कृष्णा” इति वदसि, किन्तु स्वयं महाकालः इति प्रसिद्धः। अहं गच्छामि, पर्वते तपस्यां स्थापयिष्यामि; जीवित्वे मम किम्, यदि मायाविना तिरस्कृताऽस्मि। अधमकपालिनः, श्मशानवासिनः, भस्मलिप्ताङ्गस्य, मातृभिः विचरन्तस्य। तस्याः क्रोधतीक्ष्णवाक्यं श्रुत्वा, हरः, दुष्प्रापद्व्यथितः, शशाङ्ककम्पितशिरा, प्रत्युवाच। शर्व उवाच—हे पार्वती, नाहं तव निन्दकः; हास्येन, मत्तत्वमिव, कृतवान्। मम स्वभावे नास्ति सा चलिता, हे पार्वती, यदि त्वं क्रुद्धा, भीरु, पुनः न करिष्यामि। हास्यवचनं करिष्यामि; क्रोधं त्यज, सुमुखि; नतशिरा, तव सम्मानं कृतवान्। उत्तमः पुरुषः तिरस्कारात् न क्षीयते; निन्दितः न विक्रियते; किंतु दुष्टस्य, न सत्पुरुषस्य, आन्तरदाहः भवति। देवेन सान्त्ववाक्यैः उक्ता अपि, देवी सती, आन्तरदाहेन, क्रोधं न त्यक्तवती। ततः, सा पर्वती, शङ्करस्य हस्तात् वस्त्रं विदारयित्वा, विक्षिप्तकेशा, यायितुम् इच्छन्ती अभवत्। सा क्रुद्धा निर्गच्छन्ती, नगरनाशनः पुनः उवाच—सर्वे गुणाः तव तातस्यैव समाः। तव मनः हिमाचलशिखरवत् गुह्यं; हृदयम् अपि दुर्गमतरम्। त्वं शिलवनात् कठोरतरं, नदीनां वक्रता, हिमालयात् अप्रसन्नता, प्राप्तवती। एते सर्वे तव हिमगिरितः आगताः, सुकुमारि। एवं उक्ते, पर्वती पुनः गिरिशं प्रति उवाच। क्रोधात् कम्पितशिरा, दन्तैः विकटम्, उमा उवाच—दोषदृष्ट्या, सत्पुरुषस्य गुणाः अपि दोषत्वं यान्ति। तव दुष्टसंगात्, बहुजिह्वत्वं सर्पेभ्यः, भस्मस्निग्धता, अनुत्साहः, प्राप्तम्। शशाङ्कात् हृदयमलिनता, विषात् वाक्यकठिनता—किम् अधिकं वदामि? पर्याप्तम्। श्मशानवासित्वात् निर्भयः, नग्नत्वात् लज्जाहीनः, कपालधारणात् अनुकम्पाहीनः; तव दया चिरं गतिः। एवं उक्त्वा, हिमालयकन्या राजमहालयात् निर्गता; तस्याः निर्गमने, देव्या: परिचारिकाः कलकलं कृतवन्तः। “क्व गच्छसि, माता?” इति, अश्रुभिः, वीरकः पुनः तां अनुगच्छन्, देव्या: पादौ गृहीत्वा, सगद्गदवाचा। स उवाच—“माता, किमर्थम्? क्व गच्छसि, दुःखिता, क्रुद्धा? त्वं यदि अनुत्साहा गच्छसि, अहं त्वाम् अनुगमिष्यामि।” अन्यथा, त्वया त्यक्तः, पर्वतशिखरात् पतिष्यामि; इति उक्त्वा, देवी दक्षिणहस्तेन तस्य मुखं उत्तोलयति। माता वीरकं प्रति उवाच—“मा विषीद, पुत्र; न तव पर्वतशिखरात् पतनम्, न मम अनुगमनम्। मम कार्याय उचितं गन्तव्यम्—शृणु; हरिना ‘कृष्णा’ इति उक्ता, मोहिता, तिरस्कृता च अस्मि। तस्मात् तपस्यां करिष्यामि, यया गौर्याः पदं प्राप्नुयाम्; अयं देवः, स्त्रीषु रतः, मम अनुपस्थितौ अन्यां स्त्रीं याचिष्यति। त्वं सदा द्वारं रक्ष, सततं विहारं पश्य, यथा अन्याः स्त्रियो हरेः समीपं न यान्ति। यदि अन्यां स्त्रीं पश्यसि, पुत्र, त्वरितं मां सूचय; ततः यथायोग्यं करिष्यामि।” “एवमस्तु,” इति वीरकः देव्या: आज्ञां अन्नवत् ग्राहयित्वा, शरीरं प्रमुदितम्, तापं त्यक्त्वा उवाच। स मातरं नमस्कृत्य, द्वाररक्षणाय गतः; देवी तस्य सखीमागच्छन्ती, मातृदत्तालंकारयुक्तां, दृष्टवती। तस्या नाम कुसुमामोहिनी, पर्वतदेवी; सा पर्वतीं दृष्ट्वा, हृदयेन स्नेहवती अभवत्। “क्व गच्छसि, कन्ये?” इति उच्चैः उक्त्वा, आलिंग्य, सर्वं पृच्छति, शङ्करक्रोधकारणं अपि। पुनः, पर्वती, मातृसमा देवीं प्रति उवाच—उमा उवाच—“निर्दोषे, त्वं सदा पर्वताधिपत्ये स्थिताऽसि। तव सर्वत्र सन्निधिः, हृदयेन स्नेहपूर्णा; तस्मात्, यथोचितं कार्यं वक्ष्यामि, अम्बिके। अन्यस्य पत्न्याः प्रवेशं यत्नेन रक्ष; सदा, गोप्यं, पर्वते सेवा कुरु। धनुर्धरः आगच्छति चेत्, निर्दोषे, त्वरितं मां सूचय; ततः यथायोग्यं व्यवस्थितिं करिष्यामि।