संध्याकाले ऋषयः समाहितचित्ताः, करनम्रैः प्रार्थनां कृत्वा, यावत् सूर्यस्य तेजः सहनं शक्यते, तावत् सूर्यं सन्मुखं दृष्ट्वा तिष्ठन्ति। शीघ्रं तु सूर्यस्य उग्रतया तं संयन्तुं आवश्यकं जातम्। ततः शनैः शनैः रात्रेः तमः जगति व्याप्य, मनः दुष्टहृदयस्य मलवत् कलुषितम् अभवत्। तत्र, प्रकाशमानानां नागानां फणेषु रत्नानि दीप्तिमन्ति, तैः आलोकितस्य शय्यायाः पार्श्वेषु, चन्द्ररत्नच्छत्रैः च बहुमूल्यवस्त्रैः आवृतायाम् शय्यायाम् सः शयनं कृतवान्। विविधरत्नानां प्रभया इन्द्रधनुषः शोभां अनुकरणं कुर्वन्, रत्नमालाभिः मुक्तामालाभिः च शोभितः, सः तत्र शयितः। क्रीडानन्दस्य मनोहरं, मृदुलं, चलच्छत्रं आकाशं आच्छाद्य स्थितम्, यथा मंदारः शनैः सञ्चलति, पर्वतानन्दिनी तस्य समीपे तिष्ठति। तत्र पार्वती, पर्वतपुत्री, तस्य ग्रीवायां बाहुं सम्यक् आव्याप्तवती, चन्द्रशेखरः तु श्वेतप्रभया पूर्णदृष्टिः तत्र स्थितः। गिरिजा, श्यामलोचनया, नीलोत्पलदलवर्णया, रात्र्या सह मिश्रिता, अतीव दीप्तिमती अभवत्। ततः देवः, क्रीडायाः कलाभिः युक्तः, ताम् अभाषत। शर्वः उवाच—"सुकुमारि, मम शरीरे श्वेतप्रभा दीप्तिमती दृश्यते; किं श्वेतः नागः, निर्मलः, सन्दलमिश्रितबाहुषु आव्याप्तः अस्ति? चन्द्रप्रभया स्नातः, रक्तवस्त्रैः आवृतः, अथवा शुक्लपक्षे रात्रिः मम दृष्टिदोषं ददाति?" एवं तेन उक्ते, गिरिजा, मुक्तकण्ठा, क्रोधात् रक्तलोचना, भ्रूभंगयुक्ता, पिनाकिनं प्रत्युवाच। देवी उवाच—"स्वकर्मणा प्रत्येकः जनः मूढः भवति; अनिवार्यं साधकः निन्दां प्राप्नोति, हे चन्द्रशेखर। दीर्घकालतपसा त्वां प्राप्तुम् इच्छित्वा, प्रत्येकपदे तव तिरस्कारं प्राप्तवती। अहं न कुटिला, हे शर्व, न च कपटी, हे जटाधर; त्वमेव विषधरः, दोषाश्रयः, लोके प्रसिद्धः। भगस्य दन्तं नेत्रं च त्वया चोरितम्; द्वादशरूपेण आदित्यः त्वां तद्विदं जानाति। त्रिशूलं शिरसि कृतवान्, स्वदोषैः मां निन्दसि; 'कृष्णा' इति मां वदसि, त्वं तु 'महाकालः' इति प्रसिद्धः। पर्वते तपः कृत्वा गच्छामि; मम जीवने, त्वया कपटिना तिरस्कृता, किमपि कार्यं नास्ति। श्मशाने वसन्, कपालधारी, भस्मना लिप्तः, मातृगणेषु विचरन्, तिरस्कृतः त्वम्।" एवं तस्याः क्रोधयुक्तं वचनं श्रुत्वा, हरः, दुःखदुःखितः, कम्पितचन्द्रशेखरः, प्रत्युवाच। शर्वः उवाच—"पर्वतपुत्रि, अहं न तिरस्कर्ता; केवलं हास्येन, उन्मत्तवत् व्यवहृतम्। मम स्वभावे नास्ति चञ्चलता, किं तु यदि त्वं क्रुद्धा, स्नेहिनी, पुनः न करिष्यामि। हास्यवचनं करिष्यामि; क्रोधं त्यज, सुशोभनस्मिता। नम्रशिरसा तव सम्मानं कृतवान्। सज्जनः तिरस्कारात् न हीयते, न च तिरस्कृतः विक्रियते; किं तु दुष्टानां, न सतां, हृदयदाहः भवति।" देवेन बहुशः मृदुवचनैः उक्ता अपि, देवी सती, हृदयदाहात्, क्रोधं न त्यक्तवती। ततः, शङ्करस्य हस्तात् वस्त्रं आकृष्य, केशाः विक्षिप्ताः, पर्वतपुत्री निर्गन्तुम् इच्छति स्म। क्रुद्धा निर्गच्छन्त्याः, पुरहरः पुनः उवाच—"सर्वत्र तव स्वरूपं पितुरिव दृश्यते। तव मनः हिमाचलशिखरवत् गुह्यं; हृदयम् अपि दुर्गमं, गहनतमं। पर्वतानि, वनानि, नद्यानि, सर्वाणि तव कठोरत्वं प्राप्तानि; हिमालयात् अपि दुष्प्रसन्ना। हिमशैलात् सर्वं तव अंगं प्राप्तम्।" इत्युक्त्वा, पर्वतानन्दिनी, गिरिशं प्रत्युवाच। क्रोधात् कम्पितशिरा, दन्तैः प्रकटैः, उमा उवाच—"दोषदृष्ट्या, सतां गुणाः अपि निन्दायाम् परिणमन्ति। तव दुष्टसंगात्, सर्वे दोषाः प्राप्ताः—नागात् बहुभाषिता, भस्मात् चिक्कणता, अनार्तवता। चन्द्रात् हृदयमलिनता, विषात् वाक्कठिनता—किमधिकं? पर्याप्तं वाक्यक्लेशः। श्मशाने वसन्, निर्भयः; नग्नः, निर्लज्जः; कपालधारी, निर्दयः; दया च दीर्घं गतवती।" एवं उक्त्वा, हिमालयपुत्री, राजमहलात् निर्गता। देवी निर्गच्छन्त्याः, तस्याः परिचारिकाः कोलाहलं कृतवन्तः। "क्व गच्छसि, अम्बे?" इति कृत्वा, अश्रुभिः, वीरकः पुनः ताम् अनुसृत्य, देवीपादौ गृहीत्वा, कण्ठक्लिष्टवाणीम् उवाच। सः उवाच—"अम्बे, किमर्थं एवं? क्व गच्छसि, दुःखिता क्रुद्धा च? त्वं यदि अनार्तवता गच्छसि, अहं अनुसरिष्यामि।" अन्यथा, त्वया त्यक्तः, पर्वतशिखरात् आत्मानं क्षिप्यामि। इत्युक्ते, देवी दक्षिणहस्तेन तस्य मुखं उत्थाप्य, उवाच—"मा शुचः, पुत्र; पर्वतशिखरात् पतनं न उचितं, न च मम सह गमनम्।" "पुत्र, अहं किञ्चिदर्थं गच्छामि—तत् शृणु: हरिणा 'कृष्णा' इति संबोधित्वा, स्तम्भिता, तिरस्कृता च अभवम्। अतः तपः करिष्यामि, येन गौर्याः पदं प्राप्तुं शक्यते; अयं देवः, स्त्रीषु रमणप्रियः, मम अनुपस्थितौ अन्यां अन्वेष्टुम् इच्छति।" एवं, देवी हिमालयपुत्री, क्रोधात् दुःखिता, तिरस्कृतत्वात्, तपस्यार्थं पर्वते निर्गता; वीरकः दुःखितः, देवीपादौ गृहीत्वा, ताम् अनुसरन्, देवी तस्य मनः शमयित्वा, स्वकार्यं स्पष्टीकृतवती।