श्रीकृष्णः देवैः सह सत्यम् उवाच — एकादशीशुभे दिवसे प्रभृति जागरणरात्रिं यावत् ये जनाः यथावत् गीतवाद्यादिकं शुभं कर्म कुर्वन्ति, ते मम प्रियाः सदा भवन्ति, मम सन्निधिं प्राप्नुवन्ति च। यथावत् पाद्यं, अर्घ्यं, आचमनं च समर्प्य, अद्भुतं पुण्यं तेषां जायते, सुखं च लभ्यते। शङ्खेन सर्वे वेदाः जलमध्ये स्थिताः; समुद्रपुत्रं हत्वा अहं तान् पुनः आनयिष्यामि, हे देवाः। अद्यप्रभृति मन्त्रयुक्ताः वेदाः कर्तिके मासे प्रतिवर्षं जलमध्ये स्थास्यन्ति। अद्यप्रभृति अहं अपि जलमध्ये वत्स्यामि; यूयं सर्वे महर्षिभिः सह मम सह आगच्छन्तु। एष समयः यत्र द्विजश्रेष्ठाः प्रातःस्नानं कुर्वन्ति, ते सर्वयज्ञान्तस्नानैः समं शुद्धिं प्राप्नुवन्ति। ये मनुष्याः कर्तिकव्रतं सम्यक् प्रतिदिनं पालनं कुर्वन्ति, हे शक्र, शरीरान्ते मम धाम नूनं प्राप्नुवन्ति। मम आज्ञया यूयं तान् विघ्नतः रक्षन्तु; वरुणः तान् पुत्रपौत्रादिकं ददातु। धनाध्यक्षः तेषां धनवृद्धिं कुर्यात्; ये मम रूपं धारयन्ति, ते जीवन्मुक्ताः एव। एतत् परमं व्रतं जन्ममृत्युपर्यन्तं विधिवत् कर्तव्यं, यूयं अपि सम्मानं कुर्यात। एकादशीदिने मया जागृतः अस्मि, अतः सा तिथि मम सदा प्रियः पूज्यः च। एते द्वे व्रते सम्यक् कृत्य कृष्णसन्निधिं ददातः; अन्यत् नास्ति। दानानि, तीर्थानि, तपांसि, यज्ञाः स्वर्गं ददन्ति, हे देवश्रेष्ठ। एवं श्रीपद्ममहापुराणे कर्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे शङ्खासुरवधोद्धरणं नाम नवतितमं अध्यायः समाप्तः। ततः नारदः राजानं उवाच — अधुनापि, हे राजन्, ऊर्जाव्रतसमापनस्य विधिं शृणु, संक्षेपतः प्रवक्ष्यामि। शुक्लचतुर्दशीदिने व्रती व्रतसमापनं विष्णुप्रीत्यर्थं कुर्यात्। तुलसीवृक्षस्य उपरि शुभं मण्डपं निर्माय, तोरणैः, चत्वारि द्वाराणि, पुष्पैः, चामरैः च अलङ्कृतं स्थापयेत्। द्वारेषु पृथक् पृथक् काञ्चनमृत्तिकया निर्मितान् द्वारपालान् — पुण्यशीलं, सुशीलं, जयं, विजयं — पूजयेन्। तुलसीवृक्षस्य अधः सर्वतः चतुर्वर्णैः सुशोभितं रक्षाचित्रं लिखेत्। तस्य उपरि पञ्चरत्नैः अलङ्कृतं महाफलसंयुक्तं घटं स्थापयेत्। तत्र शङ्खचक्रगदाधरं पीतवाससम् समुद्रतनयया सह देवाधिदेवम् पूजयेन्। व्रती इन्द्रादिभिः लोकपालैः वृत्ते पूजां कुर्यात्; द्वादशीदिने देवैरुत्तीर्य जागृतः। चतुर्दशीदिने यः दृश्यते पूज्यते च, सः अधिकं सम्माननीयः; तस्मिन्नेव दिने भक्त्या शान्तः, एकाग्रचित्तः उपवासं कुर्यात्। गुरोः अनुमत्याः स्वर्णमयेन देवाधिदेवं षोडशोपचारैः विविधान्नैः पूजयेन्। रात्रौ जागरणं शुभगीतवाद्यैः कुर्यात्; ये भक्त्या जागरणरात्रौ गीतं कुर्वन्ति, ते शतजन्मार्जितपापसमूहात् विमुक्ताः भवन्ति। विष्णोः जागरणरात्रौ गीतनृत्यादिकं कुर्वतः सहस्रगोदानं फलम्। गीतनृत्यादिभिः उत्सवान् अपि दर्शयेत्। वासुदेवस्य पुरतः हरिजागरणरात्रौ विष्णुकथाः पठन्, वैष्णवान् आनन्दितः कुर्यात्। मुखेन वाद्यं वादयन्, स्वाभाविकं भाषणं दर्शयन्, यः पुरुषः हरिजागरणं एतेन भावेन कुर्यात्, तस्य प्रतिदिनं पुण्यं दशलक्षतीर्थयात्राफलं भवति। ततः पौर्णमास्यां पत्न्या सह उत्तमान् ब्राह्मणान् आह्वयेत्। त्रिंशत् वा अधिकं वा यथाशक्ति आह्वयेत्; तदा विष्णुः वरदानान्तरे मत्स्यावतारः अभवत्। यद् दत्तं, होमितं, पठितं च तस्मिन्नेव दिने अक्षयफलम् उच्यते; अतः व्रती ब्राह्मणान् क्षीरपाकादिभिः भोजयेत्। ततः द्वाभ्यां स्रुवाभ्यां देवाधिदेवस्य तुष्ट्यर्थं तिलक्षीरपाकं, अन्येषां देवतानां पृथक् च, समर्पयेत्। यथाशक्ति दानानि दत्वा, तान् नमस्कृत्य, देवाधिदेवं, देवतान्, तुलसीवृक्षं च पुनः पूजयेन्। ततः व्रती तत्र गौः कपिलां, व्रतशिक्षकं गुरुम् वस्त्राभरणादिभिः सम्यक् पूजयेन्। तं गुरुम् पत्न्या सह पूज्य, गौः ददाति — “भगवन्, तव प्रसादेन विष्णुः मयि तुष्टः भवतु।” “यद् व्रतेन सप्तजन्मपापं कृतं, तत् सर्वं नश्यतु, वंशः स्थिरः भवतु।” “मम पूजया सर्वे इच्छाः सदा पूर्णाः स्युः; शरीरान्ते विष्णोः दुर्लभं धाम प्राप्नुयाम्।” एवं ब्राह्मणान् सम्मान्य तुष्ट्वा, विसर्जयेत्; ततः व्रती गुरवे रत्नैः अलङ्कृतं पूजनं ददाति। ततः मित्रैः गुरुणा सह स्वयम् अन्नं भुञ्जीत्; कर्तिके वा तपस्यां वा एष विधिः विधिपूर्वकः।