समवेताः देवाः तदा देवीं प्रति इदं वचनं ऊचुः — “मार्गः दर्शितः, देवी, अधुना किञ्चित् लक्षणं स्थापयितव्यं अस्ति।” ततः ते पुनः अपृच्छन् — “एतेषां कल्पितवृक्षसन्तानानां कः फलः भविष्यति, हे देवी?” इति। तदा देवी, हर्षपूर्णाङ्गी, शुभतमं वचनं प्राह — “यः कश्चन ग्रामे निर्जले कूपं निर्मापयति, तस्य प्रत्येकं जलबिन्दुं प्रति सः वर्षं स्वर्गे वासं लभते। दशकूपसमानः तडागः, दशतडागसमानः सरः, दशसरस्समा कन्या, दशकन्यासमानः वृक्षः। एषः शुभलक्षणः लोके स्थापितः।” एवं देवीवचनं श्रुत्वा ब्रह्मणाः, बृहस्पतिप्रमुखाः, भवानीं मातरं पूजयित्वा स्वगृहाणि प्रत्यगच्छन्। तेषां निर्गतेषु, शङ्करः पर्वतानन्दिनीं हस्ते गृहीत्वा स्वं धाम न प्रत्यगच्छत्, अपि तु प्रविष्टवान् तं प्रासादं, यत्र तोरणैः शिखरैः च मनःप्रहर्षणीयं वास्तु आसीत्। तत्र मुक्ताहारलम्बैः शोभितं, पुष्पमालाभिः निर्मितैः मण्डपैः, सुरभिजलेन सम्यक् प्रक्षालितं, क्रीडागृहं तयोः चित्तं आकर्षयामास। यत्र पुष्पगन्धेन व्याप्तं, मदोत्कटभृङ्गनिनादैः पूर्णं, किन्नरगानप्रतिध्वनिभिः भित्तिषु गुञ्जितं आसीत्। तत्र सुगन्धधूपैः पूरितं, मनसः अगम्यं, सर्वतः नर्तनक्रीडायुक्तमयूर्याः स्त्रियः च शीघ्रगामिन्यः आसन्। तत्र स्फटिकस्तम्भैः तोरणैः हंसगणैः विनियुक्तैः, निर्मलः, अशोकः, किन्नरैः आकुलः, किञ्चित् न विकलः। तत्र पद्मरागभित्तिषु शुकाः द्रष्टव्याः, मुक्ताभिः प्रतिबिम्बिताः, विविधवर्णाः इव दृश्यन्ते। तत्र भगवतः स्वप्रियया सह क्रीडा आरब्धा, नीलमणिप्रतलस्थौ तौ स्थितौ। तयोः सख्यरूपेण एकीभूताः, क्रीडारसास्वादनात् हृष्टौ, देवी च शङ्करः तत्र क्रीडाम् अकरोत्। तदा महान् शब्दः उत्पन्नः, पतितवस्त्ररूपेण दृश्यः। तं श्रुत्वा देवी कौतुकात् शङ्करं अपृच्छत् — “किम् एतत्?” इति। विस्मयात् उत्तमं देवम् अपृच्छत्; शङ्करः प्रत्युवाच — “हे शुद्धस्मिते, त्वं एतत् पूर्वं न दृष्टवती।” “एते मम प्रियाः गणेशाः पर्वते सर्वदा क्रीडन्ति, तपसा, ब्रह्मचर्येण, नाम्ना, तीर्थसेवया च। येषां कृते अहं पूर्वं तुष्टः अभवम् — एते श्रेष्ठाः मनुष्याः, मम समीपं आगताः, हृदयप्रियाः, हे शुभवदने। इच्छया रूपाणि धारयन्तः, उत्साहसम्पन्नाः, महान् गुणरूपयुक्ताः, तेषां कर्मणा अहं बलविस्मितः। एते ब्रह्मणा, चन्द्रेण, इन्द्रेण, गन्धर्वैः, किन्नरैः, महाभोगैः सह जगत् साम्यं, सृष्टिं, संहारं च कर्तुं समर्थाः। यद्यपि अहं तेषां सदा पृथक्, हे सुन्दराङ्गि, तु पर्वते क्रीडन्तः प्रियजनाः मम सदा न पृथक्।” एवं देवी विस्मयपूर्णा तं त्यक्त्वा, झषकं समीपं गत्वा, विस्मितवदना बहिः अपश्यत्। तत्र तान् गणेशान् अदर्शयत् — कश्चित् कृशः, कश्चित् दीर्घः, कश्चित् लघुः, कश्चित् स्थूलः, कश्चित् महोदरः, कश्चित् व्याघ्रवदनः, कश्चित् मेषरूपः, कश्चित् अजवदनः। नानारूपजीवयुक्ताः, ज्वलन्मुखाः, श्यामाः, पिङ्गलाः, सौम्याः, उग्राः, स्मितवदनाः, सदा श्यामपिङ्गलजटिलाः। नानापक्षिवदनाः, नानादेववदनाः, कश्चित् शुक्लवस्त्रधारी, कश्चित् मृगचर्मधारी, कश्चित् नग्नः, विकृतः। गवाम् कर्णयुक्ताः, गजकर्णाः, बहुमुखाः, बहुनेत्राः, बहुशरीराः, बहुपादाः, बहुकराः, नानादिव्यायुधधारिणः। नानापुष्पाभरणाः, नानारूपेण उग्राः, भयङ्कराः, नानायुधधारिणः, नानावर्मभूषिताः। अद्भुतयानारूढाः, दिव्यरूपाः, आकाशमार्गगाः, वीणानिनादैः घोषिताः, नानानृत्यविलासिनः। एवं गणान् दृष्ट्वा देवी शङ्करं अपृच्छत् — “कति गणेशाः? केषां नामानि? किम् स्वरूपम्?” तान् पृथक् वदस्व, ये पृथग् स्थिताः। शङ्करः उवाच — “कोट्यः कोट्यः गणाः, नानाकर्मवीर्यप्रसिद्धाः। सर्वं जगत् एतेषां भीमबलयुक्तैः व्याप्यते — तीर्थेषु, मार्गेषु, भग्नोद्यानेषु, गृहेषु च। ते राक्षसानां, बालानां, मूढानां च शरीरेषु प्रमुदिताः प्रविशन्ति, नानारूपभोजनम् उपभुञ्जते। कश्चित् उष्णं पिबन्ति, कश्चित् फेनं, कश्चित् धूमं, कश्चित् मधु, कश्चित् वसा, कश्चित् रक्तं, कश्चित् सर्वं, कश्चित् न किञ्चित्। कश्चित् देवबलिप्रसादेन जीवन्ति, कश्चित् तपस्विनां भोज्येन, कश्चित् नानावाद्ये रमन्ते। वस्तुतः अनन्ताः, पृथग् गणाः न वर्णनीयाः।” देवी पुनः अपृच्छत् — “गजचर्मवस्त्रधारी, शुद्धशरीरी, मुञ्जसूत्रगृहीता, रक्तलेपनमुखः, चञ्चलः। कुटिलपद्ममालाभिः, कृष्णभृङ्गैः भूषितः, मधुररूपः, शिलाखण्डैः उत्थितः, कांस्यतालवादनक्रीडायुक्तः। कः एष गणाधिपः, किन्नरानुगामी, गणगीतश्रवणं पुनः पुनः कृत्वा तुष्टः?” शर्वः उवाच — “एष वीरकः, हे देवी, मम हृदयप्रियः, अद्भुतगुणयुक्तः, गणाधिपः, गणैः पूजितः।” देवी पुनः उवाच — “हे नगरविनाशिन्, तादृशः पुत्रः मया चिरं कामितः। कदा तादृशं पुत्रं द्रक्ष्यामि, यः हर्षदायकः?” शर्वः उवाच — “एष एव तव पुत्रः भविष्यति, तव लोचनानां हर्षदायकः। त्वया मातृरूपेण वीरकः अपि तुष्टः भविष्यति, हे तन्वङ्गि।” एवं देवीशङ्करयोः संवादः, गणेशगणस्य अद्भुतदर्शनं, वीरकस्य उत्पत्तिप्रत्याशा च, तत्र एव दिव्यक्रीडागृहेषु सम्पन्नम्।