हिमवतः कन्या हरस्य दर्शनलालसया तीव्रतरं कातर्यम् अनुभूय, शुभे ब्रह्ममूहूर्ते तस्याः सख्यः तदीयान्याचारान् सम्यक् अकुर्वन्। तस्मिन् पुण्ये मन्दिरे, दिव्यानि शुभानि च कर्माणि यथाक्रमं विधिवत् आयोजितानि, सर्वत्र च मंगलव्यवस्था विराजित। ऋतवः अपि साक्षात् रूपधारिण्यः, सर्वकामसमृद्धिदायिन्यः, पर्वतम् उपस्थिताः; मन्दस्निग्धवाताः पर्वतम् आलिङ्ग्य, शीतलताम् उपजनयन्, तं सम्यक् समार्जयन्ति स्म। तत्र राजमहलेषु, लक्ष्मीः स्वयम् नानाविधाभरणैः भूषिता विराजमाना, सर्वत्र कान्तिं सम्प्रसारयन्ती, समृद्धिः च सर्वोपकरणेषु व्याप्ता। चिन्तामण्यादि रत्नानि पर्वतस्य सर्वतः पर्यन्ते स्थितानि; लता महावृक्षाश्च कल्पवृक्षवत् तत्र उपस्थिताः। दिव्यगुणसम्पन्नाः औषधयः, रूपधारिण्यः, सर्वरसाः धातवः च पर्वतस्य सेवकत्वम् उपगच्छन्। नद्यः, सर्वे समुद्राः, स्थावरजङ्गमाः च पर्वतस्य आश्रमे नित्यं प्रवृत्ताः तस्य परिचारकाः अभवन्। एते सर्वे हिमवत्पर्वतस्य महिमानं वर्धयन्तः, मुनयः, नागाः, यक्षाः, गन्धर्वाः, किन्नराश्च तत्र विराजन्ति। देवाः अपि शर्वाय गन्धमादनपर्वते शुद्धस्वरूपाः, सर्वाभरणैः सज्जिताः, समुपस्थिताः। तदा ब्रह्मा, स्नेहपूर्णनेत्रः, शर्वस्य जटासु चन्द्रकला बध्नाति स्म। चामुण्डा, मुण्डमालां शिरसि धारयन्ती, गिरिशं प्रति प्रोवाच—"शङ्कर, पुत्रं जनय।" "यो दानवराजवंशं विनाश्य, तेषां रक्तेन माम् तर्पयिष्यति, तस्मै कौस्तुभमणिं कर्णाभरणं दिव्यं हारं च भूषणाय ददामि।" इति। तदा सः नागं भूषणरूपेण गृहीत्वा शम्भोः पुरतः स्थितः; इन्द्रः तस्य कृते गजचर्म, स्नेहसिक्तकान्तारमूलयुक्तम्, आनयत्। तेन तद् गजचर्म उत्साहेन धारितम्, तस्य कमलवदनं स्वेदबिन्दुशोभितम्; हिमपर्वततेजसा दीप्तः तीक्ष्णवातः वात्यन्। ततः हरस्य वाहनं मनोजवम् वृषभं भूषितम्; शम्भोः नेत्रयोः स्थितौ सूर्यचन्द्रमसी किरणः प्रकाशिताः। सः स्वतेजसा, लोकनाथः, सर्वकर्मसाक्षी, चिताभस्मना ललाटे तिलकं कृतवान्। हस्तेन मानवास्थिमालां बध्नन्, मृत्युनाथः स्वगरे भयभीतः अभवत्। कुबेरसमानीतानि विविधविचित्ररत्नाभरणानि परित्यज्य, तेजस्विनं नागराजं बाहुभूषणं कृतवान्। स्वयम् एव तक्षकं शुद्धं कर्णकुण्डलरूपेण धारयन्, तैः एव भूषणैः आत्मानं विभूषयत्। तत्र अपि एते रूपाणि नियमेन प्रवृत्तानि; नवानि रम्याणि पत्रपुष्पादीनि औषधयः च विमोचितानि। भूमिः सर्वभावेन तुष्टा, वरुणः अपि, रत्नसमृद्धिभूषणानि समर्पयन्। नानाविधरत्नमयपुष्पाणि अद्भुतानि च, सर्वज्ञः प्रजापतिः तैः भूषणैः भूषितः तत्र स्थितः। अग्निः अपि दिव्यं सुवर्णमयं निर्मलम् आभरणं समर्प्य, भक्तिपूर्वकं समीपम् आगतः। वायुः मन्दसुगन्धिस्पर्शः शम्भोः सुखदः प्रवहन्; इन्द्रः शतक्रतुः हसितमुखः, चन्द्रकिरणसदृशं द्युच्छत्रं धारयन्। वज्रभूषितः, हर्षपूर्णः, तद् छत्रं बाहुभ्यां धृतवान्; गन्धर्वमुख्याः गीतानि गायन्ति, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति स्म। गन्धर्वकिन्नराः मधुरं वाद्यगीतं कुर्वन्तः, ऋतवः अपि क्षणमेकं तत्र गायन्ति नृत्यन्ति च। चपलाः गणाः हिमाचलम् कम्पयन्तः स्थिताः; तदा सृष्टिकर्ता ब्रह्मा, विश्वविधाता, भगचक्षुःहरः, क्रमशः आसनम् उपविशत्। तेन, पर्वतराजात् अर्घ्यं प्राप्य, देवसंघैः पूजितः, पत्नीया सह विवाहकर्म सम्यक् अकरोत्। तत्र पुरीदाहकः, पत्नीया सह, रात्रिं न्यवसत्; ततः गन्धर्वगीतैः, अप्सरःनृत्यैः च, देवासुरसंस्तुतः, प्रभाते, हिमवत्प्रभुं पत्नीया सह सम्बोधितवान्। ततः वायुवेगेन वृषभमारुह्य, मन्दरपर्वतम् अगच्छत्; नीललोहितः उमया सह प्रस्थिते, पर्वतः हर्षानुभूय तिष्ठति स्म। यस्य प्रियं स्वजनैः सह गच्छति, तस्य मनः असंयमितं न भवति इह लोके? विशेषतः कन्यायाः पितृगृहे कान्तारोपवनादिषु। भगचक्षुःहरः, देव्या परमस्नेहसम्पन्नः, तया सह रममाणः, कालान्तरेण पर्वततनया पुत्रनाम्नी जाता। सा सखिभिः सह कृत्रिमबालकैः क्रीडन्ती, एकदा सुगन्धिततैललेपनं कृत्वा, स्वशरीरं रजसा लिप्तम् अपि चूर्णैः मर्दयन्ती, तस्याः लेपं गृहीत्वा गजाननं पुरुषं निर्मितवती। सा देवी क्रीडया पुरुषं निर्माय, तं जलनिधौ स्थापयामास; गङ्गातटे शिवसख्या सह, तदा महाकायः पुरुषः उत्पन्नः। तस्य काया अतीव विशालः, स जगदपि पूरयामास; देवी तं "पुत्र" इति आहूतवती, जाह्नवी अपि तं "पुत्र" इति सम्बोधितवती। देवाः तं गाण्गेयमिति, गजाननमिति पूजितवन्तः; ब्रह्मा तस्मै विघ्नाध्यक्षत्वं दत्तवान्। पुनः देवी रम्यवर्णा क्रीडया वृक्षं निर्मितवती; शुभानना अशोकतरुं सुषुप्तवत्। सा तं सम्यगुपचरत्, यथाविधि संस्कारान् कृत्वा, बृहस्पतिप्रमुखैः देवगृह्यपुरोहितैः सहित्या, तस्य तर्पणादिकं च अकरोत्।