दैत्यः चिन्तयामास—“मया देवाः स्वाधिकारात् च्याविताः, जिताश्च, तथापि तेषां बलं विद्यमानमेव। किमिदानीं कर्तव्यमिति?” सः पुनः विचारयन् अवगच्छत्—“अद्याहं ज्ञातवान् यत् देवाः वेदमन्त्रशक्तिसम्पन्नाः। तान् मन्त्रान् यदि हरिष्यामि, तदा ते सर्वे शक्तिहीनाः भविष्यन्ति।” इति निश्चित्य स दैत्यः, विष्णुम् सुप्तं दृष्ट्वा, शीघ्रं सत्यलोकेभ्यः वेदसमूहं जग्राह। तेन हृताः वेदाः भयात् पलाय्यमानाः, यज्ञमन्त्रैः सहिताः, जलानि प्रविशन्ति स्म। शङ्खः तान् वेदान् अन्वेष्य, सागरे विचरन्, तान् कुतोऽपि संहतान् नापश्यत्। तदा ब्रह्मा देवैः सह, हव्यग्रहणं कृत्वा, वैकुण्ठधामं विष्णोः शरणं जग्मुः। तत्र तं बोधयितुं, देवाः गीतवाद्यादिकानि चक्रुः, पुनः पुनः गन्धपुष्पधूपदीपदानेन तं सम्पूजयामासुः। तदा भगवान् सहस्रसूर्यसमप्रभः, तेषां भक्त्या तुष्टः, जागरितः प्रादुरभूत्। देवाः षोडशोपचारैः तं पूजयित्वा, भूमौ प्रणिपत्य, केशवं स्तुत्वा, सः तान् सम्बोध्य उवाच—“वरदः अहं, देवगणाः। शुभगीतवाद्यैः सर्वाणि वाञ्छितानि दास्यामि। शुक्लैकादश्याः प्रभृति जागरणरात्रिपर्यन्तं, यः शुभगीतवाद्यं करोति, यथा यूयं कृतवन्तः, ते जनाः मम सदा प्रियाः स्युः, मम सायुज्यं लभन्ते च। पाद्येन, अर्घ्येन, आचमनेन च, यथा यूयं कृतवन्तः, अद्भुतं पुण्यं प्राप्नुवन्ति, सुखसम्पादकम्। “शङ्खेन हृताः वेदाः अधुना जलानि स्थिताः। अहं तान् पुनः आनयिष्यामि, देवाः, समुद्रसुतं हत्वा। अधुना प्रभृति, मन्त्रयज्ञसमन्विताः वेदाः प्रतिवर्षं कार्तिके मासे जले स्थितिं यास्यन्ति। अहं अपि अद्यप्रभृति जले वत्स्यामि, यूयं च महर्षिभिः सह मया सह आगच्छत। अस्मिन् समये, द्विजश्रेष्ठाः प्रातःस्नानं कुर्वन्ति, ते सर्वसमाप्तियजनाभिषेकवत् शुद्ध्यन्ति। “ये पुरुषाः कार्तिके प्रतिदिनं सम्यक् व्रतम् आचरन्ति, हे शक्र, ते देहान्ते मम धाम प्राप्नुवन्ति। मम आज्ञया, यूयं तान् विघ्नतः रक्षत; वरुण, त्वं तेषां पुत्रपौत्रादिसन्ततिं प्रयच्छ। कुबेर, त्वमपि मम आदेशेन तेषां वित्तवृद्धिं कुरु। ये पुरुषाः मम रूपं धारयन्ति, ते जीवन्मुक्ताः एव। एतदुत्तमं व्रतम्, जन्ममरणान्तं विधिवत् आचर्यम्, भवद्भिः अपि पूजनीयम्। यतोऽहं यूयं चैकादश्यां जागरितः अस्मि, अतः एषा तिथि सदा मम प्रिया पूज्या च। एते द्वौ व्रतौ सम्यगाचरितौ, कृष्णसाक्षात्कारदायकौ; अन्यन्नास्ति। दानतीर्थतपःयज्ञाः सदा स्वर्गप्रदाः, देवश्रेष्ठाः।” एवं श्रीपद्ममहापुराणे पञ्चपञ्चाशत्सहस्रसंख्यकशाखायां, कार्तिकमाहात्म्ये, श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे, ‘शङ्खासुरवधोद्धरण’ नाम नवनवतितमोऽध्यायः। अनन्तरं, नारदः उवाच—“राजन्, अधुना शृणु, Ūrja-व्रतसमापनविधिं संक्षेपेण कथयामि। शुक्लचतुर्दश्यां Ūrja-व्रतधारी, व्रतसमापनं विष्णुप्रीत्यर्थं कुर्यात्। तुलसीमूले शुभमण्डपं निर्माय, तोरणैः, चतुर्द्वारैः, पुष्पचामरैः भूषयेत्। द्वारेषु पृथग् पृथग् मृन्मयैः द्वारपालान्—पुण्यशीलं, सुशीलं, जयं, विजयम्—पूजयेत्। तुलसीमूले सर्वतो रक्षाचित्रं चतुर्वर्णैः शोभनं निर्मायेत्। तस्योपरि पञ्चरत्नैः भूषितं, महाफलेन संयुक्तं, आवृतकलशं स्थापयेत्। तत्र शङ्खचक्रगदाधरं, पीताम्बरधारिणं, लक्ष्मीसहितं, देवानां नाथं पूजयेत्। व्रतीन्द्रादिलोकपालान् मण्डले पूजयेत्; द्वादश्यां देवैः प्रबोधितो यः, स चतुर्दश्यां दृश्यते पूज्यते च, तस्मात् तस्यां दिवसे अधिकं पूजनं कुर्यात्। तस्मिन् दिने भक्त्या, शान्तचित्तः, उपवासं कुर्यात्। गुरोः अनुमत्याऽथ, सुवर्णमयं देवदेवं षोडशोपचारैः, नानाविधैः भोज्यैः सह पूजयेत्। रात्रौ शुभगीतवाद्यैः जागरणं कुर्यात्। ये भक्त्या जागरणे गीतं गायन्ति, ते शतजन्मार्जितपापसमूहात् विमुच्यन्ते। विष्णोः जागरणरात्रौ गीतनृत्यादिकं कुर्वन्तः सहस्रगवां दानफलमवाप्नुवन्ति। गीतनृत्यक्रीडादिभिः, उत्सवविनोदं दर्शयेत्। यः वासुदेवस्य पुरतः हरिजागरणरात्रौ विष्णुकथाः पठति, वैष्णवान् आनन्दयति, यो वा वाद्यं वादयति, स्वयमेव वाक्प्रवृत्तिं दर्शयति, यः पुरुषः एतैः भावैः हरिजागरणं करोति, तस्य प्रतिदिनं पुण्यं दशमिल्यतीर्थयात्राफलसमं भवति। अनन्तरं पौर्णमास्यां, भार्यया सह, श्रेष्ठब्राह्मणान् आमन्त्रयेत्। एवं सम्यगेतत् कृतं कार्तिकव्रतं, विष्णुप्रीत्यर्थं, सर्वपापप्रणाशनं, परमफलप्रदं च।