कस्य भूमिः, कस्य वरुणः, कस्य चन्द्रसूर्यौ नेत्रे? यस्य लिङ्गं देवदानवाः भक्त्या लोकेषु पूजयन्ति? ब्रह्मा, ईश्वरः, विष्णुः, इन्द्रः, महर्षयः—एतेषां उत्पत्तिं शक्तिं च न जानासि? अदितिः कश्यपः च, मारिचेः पुत्रः कश्यपः, दक्षस्य पुत्री अदितिः, तयोः नारायणाद्याः देवाः जाताः। मारिचिः दक्षः च ब्रह्मणः पुत्रौ, ब्रह्मा स्वयम् स्वशक्तिसम्पन्नः सुवर्णाण्डात् उत्पन्नः। कस्य ध्यानात् आदिपुरुषः प्रकटितः? तदा नारायणस्य इच्छया, शरणेन च, तेन प्रेरितः, नारायणस्वरूपः स जन्मग्रहणं कृतवान्। तदपि कर्मणः प्रवृत्त्या, यथा यः स्वात्मना प्रेरितः। यथा पागलतायाः पीडितस्य चित्तं दूषितं भवति, तथा स इच्छितं वस्तु अनिच्छितं, अनिच्छितं च इच्छितं मन्यते। लोकव्यवहारे सः दृश्यं हास्यं मन्यते, धर्माधर्मफलप्राप्तौ विष्णुः एव कारणं ज्ञेयम्। एवं मम वचनानि ऋषयः बहुशः पार्वत्याः सन्निधौ गिरिशस्य पुरतः उक्तवन्तः, यथा कृषकः उत्तमबीजानि शुभक्षेत्रे फलार्थं रोपयति। तद् रम्यं सुव्यक्तं वचनं श्रुत्वा, ताः स्त्रियः स्वपत्निसमानदीप्त्याः, सुमधुरस्मितैः वाक्यैः प्रत्युवाचुः। ऋषयः ऊचुः—यदा लोकव्यवस्था स्थापिताः, तदा परमं कर्म जातम्; तथापि कालरूपे शङ्का, यथा हिमगिरौ। कर्तव्यसिद्ध्यर्थं उत्सुकाः सर्वे चिन्तिताः, किं महात्मनः अपि? लोकचरणं वक्तुमिच्छुभिः विशेषतः अनुगन्तव्यम्; ते धर्मं धारयन्ति, अन्ये तस्य प्रमाणं स्वीकरोन्ति। एवं उक्त्वा ऋषयः शीघ्रं हिमालयं अगच्छन्; तत्र तैः हिमशैलः सन्मानितः। ऋषयः प्रसन्नाः, किंतु शीघ्रं वाक्यं ऊचुः—पिनाकपाणिः देवः स्वयम् तव कन्यां इच्छति। अतः त्वं यथा अग्नौ आहुतिं ददाति, तथा शीघ्रं शुद्धिं कुरु; देवैः दीर्घकालं प्रतीक्षितं कर्म कर्तव्यम्। एतत् प्रयासः लोकत्राणाय कर्तव्यः; एवं उक्तः पर्वतः हर्षेण ऋषीन् प्रत्युवाच। सः प्रत्युत्तरं दातुं न शशाक, यथा तेषां कृपां याचमानः; ततः मेना, ऋषीन् पूजयित्वा, स्नेहेन कम्पमानया वाचा वाक्यम् ऊचुः। मेना ऊवाच—स्वीयवचनानि कन्यायाः च अर्थपूर्णानि ऊचुः—यः कन्याजननात् महाफलम् इच्छितम्, तत् सर्वं यथाक्रमं प्राप्तम्; कुल, जन्म, आयुः, रूप, बलसम्पन्नस्य अपि, अनायासं कन्या न दातव्या। सः नग्नः, जटिलः, त्रिशूलधारी, कामदग्धः, कामपूरकः। कथम् सः भीषणः मम जामाता पूज्यः? ऋषयः ऊचुः—शंकरस्य ऐश्वर्यं देवदानवैः स्वीकृतम्। ये पदपद्मं पूजयन्ति, ते सन्तुष्टाः भवन्ति; यः रूपं तस्मै उचितं, तत् दीर्घकालं अभिलषितम्। कन्या तस्मिन रूपे तपः आस्थाय, दिव्यव्रतानि संपूर्णयिष्यति। यावत् सा तस्मिन तपसि स्थिताः, तावत् अस्माकं सह वर्तते; एवं उक्त्वा, पर्वतराजेन सह, ते तत्र अगच्छन् यत्र पर्वतकन्या आसीत्। तस्याः तपः सूर्याग्निजितदीप्त्या युक्तम्, ऋषिभिः प्रशस्तम्; ते स्नेहेन गर्विता कन्यां अर्थपूर्णैः वाक्यैः संबोधितवन्तः। सा ऊचुः—शर्वं पिनाकधारिणं विना अन्यं न इच्छामि; जीवेषु तस्य ऐश्वर्यं क्रमशः स्थितम्, उत्तमं सौभाग्यं ददाति। तस्य धैर्यं, ऐश्वर्यं, कर्म च अप्रतिमं महत्; तस्मात् अन्यं नोत्पद्यते, सर्वं तस्मात् प्रवर्तते। अनाद्यन्तं तस्य ऐश्वर्यं, तस्मिन शरणं गृहीत्वा, सः निष्पक्षः, दृढः, कालक्रमेण कस्यापि विरोधी न। देवीवचनानि श्रुत्वा, ऋषयः हर्षाश्रुपूर्णनेत्राः, तपस्विनीं कन्यां आलिङ्गितवन्तः। ततः अत्यन्तं हृष्टाः, पर्वतकन्यायै मधुरं वाक्यं ऊचुः—सत्यं, अद्भुतं, त्वं शुद्धा, ज्ञानस्वरूपेव। अस्माकं हृदयम् तव शरणागमनात् हर्षितम्; वयं तस्य देवस्य अद्भुतं ऐश्वर्यं जानिमः। अत्र आगताः तव दृढनिश्चयस्य साक्षात्काराय; शीघ्रं, सुकेशिनी, तव इच्छा पूर्णा भविष्यति। सूर्यः गच्छति चेत्, रत्नेषु किं तेजः पृथक् अस्ति? स्ववर्णत्यागे किं प्रयोजनम्? तथा त्वं गिरिशं विना। अनेक उपायैः तं प्रार्थयितुं गमिष्यामः; एषा इच्छा अस्माकं हृदयेषु अपि वर्तते। अतः त्वं एव तद् ज्ञानं, त्वं एव सम्यक् मार्गः; न संशयः, शंकरः अपि एतत् साधयिष्यति। एवं उक्त्वा, सर्वे ऋषयः पर्वतकन्यया पूजिताः, हिमवतः महाप्रासादे गिरिशं द्रष्टुं निर्गतवन्तः। गङ्गाजलस्नाताः, पिङ्गजटाः, हस्तेषु मधुमक्षिका अनुगता, मन्दारमालाभूषिताः। पर्वतस्य शिखरं गत्वा, शंकरस्य आश्रमं ददृशुः, शान्तं, शान्तजनैः पूर्णम्, वनं च सर्वतः तुष्णीम्। सर्वत्र जलानि अविचलितानि, तत्र सरःद्वारं गच्छन्, अहं दण्डधरं द्वारपालं अपश्यम्।