शतसंवत्सरं तु सा देवी निराहारा समतपसा स्थित्वा, तपसः पावकवद्भिः शोभमानैः सर्वभूतान्युत्पीडयामास। तदा शतक्रतुर्भगवानिन्द्रः सप्तर्षीन् स्मृत्वा, तान्सर्वान् प्रमुदितमानसः समाहितः समाह्वयत्। इन्द्रेण पूजिताः सप्तर्षयः पृष्टवन्तः—"भो देवश्रेष्ठ, किमर्थं स्मृताः स्म वयम्?" ततो वासवः प्रोवाच—"शृण्वन्तु भवन्तः प्रयोजनम्। हिमवतः शिखरे कन्या घोरं तपः समास्थिता। तस्या इच्छया तपसः समापनं शीघ्रं कुर्युः, लोकहितार्थं।" ते मुनयः "एवं भवतु" इत्युक्त्वा सिद्धगणैः सहिताः पर्वतमगच्छन्। तत्र सम्प्राप्त्य, सौम्यवाक्यैः तामुवाचुः—"कमललोचने, किं ते मनसि, कन्ये?" सा देवी मुनीन् सम्यग्भावेन प्राञ्जलिः सस्मार। देवी उवाच—"महात्मानः, तपस्विनः भवन्तः, स्वधर्मनिष्ठां मौनव्रतं परित्यज्य, अविचलितचित्तेन नमस्कारं कुर्वन्ति। हृष्टमुखाः प्रथमं स्थानानि स्वीकृत्य, विश्रान्ताः समुपविविशुः, ततः मां पृष्टुम् इच्छन्ति।" एवमुक्ताः ते मुनयः तत्रोपविविशुः। सा च तान् विधिवत्सत्कृत्य, यथाविधि पूजनं चकार। सूर्यसङ्काशा सा देवी सप्तर्षीन् प्रणम्य, सौम्यया वाचा तान् स्मयमानान् सम्यक् सम्बोधयामास। मौनव्रते समाप्ते, पूजिता या देवी, तां सप्तर्षयः पुनः पृष्टवन्तः। सा देवी, विनयसम्पन्ना, सुहासिनी, सर्वानृषीन् समीक्ष्य, मौनं विहाय प्राह— "भोः भगवन्तः, यूयं सर्वेषां भावानां मनोगतं जानाथ। तथापि देहादिभिः क्लेशैः प्राणिनः पीड्यन्ते। केचित् कौशलवन्तः बहुविधैः उपायैः दुःखदं पदमपि प्रयत्नेन प्राप्नुवन्ति। अन्ये तु रूपभेदान् विचिन्त्य, परदेहप्राप्त्यर्थं व्रतानि समादधते। कामनासम्बन्धात् कुसुममालया शोभिता हस्तः पुनः पुनः विन्ध्यशिखरस्पर्शनाय यत्नं करोति।" "सत्यं, अहं त्वां देवं पतिं कर्तुमिच्छामि, यः स्वभावतः दुष्प्रसाद्यः, अधुना तपस्यन्व्यस्तः। स एव परमः पुरुषः, कर्मणां मूलं, देवासुरेष्वपि अनिश्चितः। कामोऽपि तेन दग्धः, स रागरहितः। कथं मया तादृशः शिवः पूज्यः?" इत्युक्ता मुनयः मनः स्थिरीकृत्य, तस्या वचोऽर्थं ज्ञातुम् उपक्रम्य, यथाक्रमं प्रष्टुम् आरब्धवन्तः। मुनयः ऊचुः—"कन्ये, इह दुःखसुखयोः द्वैधं दृश्यते। एकं देहसम्बन्धम्, अपरं मनःप्रसादजन्यम्। स तु स्वभावतः दिग्वसनः, भस्मास्थिमालाभूषितः, कपालधारी, भिक्षुकः, नग्नः, विकृतलोचनः, चञ्चलचेष्टः, उन्मत्तवद्भासमानः, भयानकः, सर्वसङ्ग्राही च। तादृशे पतौ, देहधारिणां न कापि सिद्धिः। यदि स्वदेहसुखमिच्छसि, तर्हि—" "कथं, देवाः, तादृशं भूतनाथं, मांसास्थिकपालभूषणं, तिक्तसर्पाभरणं, श्मशानवासिनं, भीषणभूतगणसेव्यम्, त्वं न वाञ्छसि? शत्रुनाशनं, देवेश्वरमौलिस्पृष्टपादं, हरिं, जगदुत्पत्तिकर्तारं, श्रीपतिं, अनन्तरूपिणं वाऽन्यं न वाञ्छसि? यज्ञभुजं, यज्ञभोक्तारं, इन्द्रं, पाकशासनं, अग्निं, सर्वकामदं, वायुम्, जगद्धारिणं, प्राणं, वैश्रवणं, धनाधिपतिं—एतान् न वाञ्छसि? किमन्यद् इह प्रियं मनसि चिन्तयसि?" "एवं कन्ये, यदिष्टं तद्वै लोकसम्पदः शक्तिः, देहे वा देहान्तरे सौभाग्याय। यद् यद् देवेषु याचितं, तद् तव पित्रैव, नात्र तपसा फलं। यदपि वस्तु सततं यत्नेन दुर्लभम्, तदपि क्वचिद् लभ्यते।" एवं मुनिषु भाषमाणेषु, सा पार्वती क्रोधविस्फारितलोचना, दन्तान् दष्टीकृत्य, रोषात् प्रोवाच—"कः पाण्डित्यं मिथ्याज्ञानस्य? कुतः संयमः दुराचारिणाम्? केषां विपरीतार्थग्रहिणां धर्ममार्गप्रवर्तनम्? जानीत मां दुर्बुद्धिं, विपरीतसङ्गनिष्ठां, न विचारशक्तिमन्तीं, स्वेच्छाचारिणीं।" "यूयं प्रजापतिसमा सर्वज्ञाः, तथापि न जानाथ तं जगन्नाथं, शाश्वतम्। अजं प्रभुं, अव्यक्तं, अगम्यगौरवं, तदस्यान्तं कर्मणां न ज्ञायते। हरिब्रह्मेश्वरादयोऽपि न जानन्ति तं, न च तस्य शक्तेः विस्तारम्। यदपि सर्वभूतप्रसिद्धं, तदपि न जानाथ—कस्येदं व्योम, कस्याग्निः, कस्य वायुः?" एवं हिमवान्दुहिता, मुनिश्रेष्ठानां वचः श्रुत्वा, स्वमनसि स्थित्वा, मौनं विहाय, विनयपूर्वकं प्रत्युवाच।