सत्याभामा भगवान् श्रीकृष्णस्य वचनं श्रुत्वा, तदा, पूर्वसुकृतजन्यश्रीस्मरणेन हर्षपूर्णा सा सत्याः, त्रिलोकाधारं कृष्णं प्रणम्य, सस्नेहमिदं वाक्यं अब्रवीत्। तस्याः प्रश्नोऽयं—"समस्तः कालविभागः तव रूपमिति श्रूयते, तर्हि कर्तिकः कः विशेषो मासानां?" पुनः सा पप्रच्छ—"पक्ष्याः तिथिषु एकादशी प्रियास्ति, मासेषु कर्तिकः भगवतः प्रियतमा; देवदेव, एतस्य कारणं कथय।" श्रीकृष्णः प्रहृष्टः सत्यायाः प्रश्नं प्रशंस्य, मनः संयम्य श्रोतुम् आमन्त्रयन्, प्राचीनकाले पृथु-राजस्य नारदेन सह संवादं कथयामास। तत्र नारदः, सर्ववेदविद् ऋषिः, कर्तिकमासस्य महत्त्वस्य कारणं विवृणोति। नारदः अवोचत्—"पूर्वं समुद्रस्य पुत्रः शङ्ख नामकः असुरः आसीत्, यः त्रिलोकान् मथितुं समर्थः, महाबलः आसीत्। स देवतान् जित्वा, स्वर्गलोकं अपहरत्, इन्द्रादीनां अधिकारं हरत्। तस्य भीत्या देवाः पत्नीसहिताः इन्द्रः च सुवर्णगिरिकन्दरं प्रविश्य, बहून् वर्षान् तत्र वासं कृतवन्तः। असुरः तान् गुप्तं कृत्वा, स्वच्छन्दं विचरन् आसीत्।" शङ्खः चिन्तयामास—"अहं देवतान् अधिकारात् च्युत्वा, तान् जितवान्, किन्तु तेषु बलम् अस्ति; किं कर्तव्यम्? आज अहं अवगतम्—देवाः वेद-मन्त्रशक्त्या युक्ताः; तान् वेदान् हरिष्यामि, तदा ते निर्बलाः भविष्यन्ति।" एतद् ध्यात्वा, शङ्खः विष्णुं सुप्तं दृष्ट्वा, शीघ्रं सत्यलोकात् वेदसमूहं अपाहरत्। तेन हृताः वेदाः, भयात् जलं प्रविश्य, यज्ञमन्त्रैः सह तत्र स्थिताः। शङ्खः तान् अन्विष्य, समुद्रे विचरन्, संहतान् न पश्यति। तदनन्तरं ब्रह्मा देवैः सह, विष्णोः शरणं गत्वा, वैकुण्ठधामं ययौ। तत्र, विष्णुं जागरयितुं, गायनवाद्यादिकं कृतवान्, गन्धपुष्पधूपदीपैः पुनः पुनः पूजनं कृतवान्। तदा, भगवद्भक्त्या तुष्टः भगवान् सहस्रसूर्यप्रभायुक्तः प्रकटितः। देवाः षोडशोपचारैः पूज्य, भूमौ प्रणम्य, केशवः तान् अभाषत्। विष्णुः अवोचत्—"वरदः अहं, हे देवगणाः। शुभगायनवाद्यैः, सर्वेभ्यः वाञ्छितं दास्यामि। शुक्लपक्षे एकादशीदिवसात् जागरणरात्रिपर्यन्तं, यः यथा युष्माभिः कृतं गायनवाद्यं करोति—ते जनाः मम प्रियाः सदा मम सन्निधिं प्राप्नुवन्ति। पाद्यं, अर्घ्यं, आचमनीयं यथा युष्माभिः दत्तं, तेन अद्भुतं पुण्यं लभ्यते, सुखदं भवति।" "शङ्खेन हृताः वेदाः जलमध्ये स्थिताः; अहं तान् पुनः आनयिष्यामि, समुद्रपुत्रं हत्वा। अद्यप्रभृति, मन्त्रयज्ञयुक्ताः वेदाः प्रतिवर्षं कर्तिकमासे जलमध्ये स्थिताः भविष्यन्ति। अहं अपि जलमध्ये वत्स्यामि; यूयं महर्षिसहिताः मम सह आगच्छत।" "एतस्मिन्नेव समये, श्रेष्ठब्राह्मणाः प्रातःस्नानं कुर्वन्ति; तेन सर्वयज्ञान्तस्नानैः समं शुद्धिम् आप्नुवन्ति। ये पुरुषाः कर्तिकव्रतं सम्यक् प्रतिदिनं पालयन्ति, हे शक्र, ते देहान्ते मम धामं प्राप्नुवन्ति। मम आज्ञया, यूयं तान् विघ्नात् रक्षत; वरुणः तेषां पुत्रपौत्रादि प्रदानं कुर्यात्। कुबेरः तेषां धनवृद्धिं सुनिश्चितं कुर्यात्; ये मम रूपं धारयन्ति, ते जीवन् मुक्ताः।" "एतत् परमं व्रतं जन्ममरणपर्यन्तं विधिवत् कृतं, यूयं अपि सम्मानयेत। एकादशीदिवसे युष्माभिः मम जागरणं कृतम्, अतः सा तिथि मम प्रियास्ति, पूज्यास्ति। एते द्वौ व्रौ, सम्यक् कृतौ, कृष्णसन्निधिं ददातः; अन्यन्नास्ति। दानानि, तीर्थानि, तपांसि, यज्ञाः स्वर्गं ददाति, हे श्रेष्ठदेव।" इत्येवम्, पद्ममहापुराणस्य कर्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्याभामासंवादे, शङ्खासुरवधोत्थापनं, च नवतितमं अध्यायः समाप्तः। नारदः पुनः अवोचत्—"अद्य, हे राजन्, ऊर्जाव्रतसमापनविधिं श्रृणु। ऊर्जाशुक्लचतुर्दश्यां, व्रती, व्रतसमापनाय विष्णुप्रीत्यर्थं समापनं कुर्यात्। तुलसीमूले शुभमण्डपं निर्माय, तोरणैः, चतुर्द्वारैः, पुष्पयष्टिकैः, चामरैः अलङ्कृतं कुर्यात्। द्वारेषु, पृथक् कदलीमृत्तिकया, पुण्यशील, सुशील, जय, विजय—एतान् द्वारपालान् पूजेत्। तुलसीमूलस्य चतुर्दिशं, चतुर्वर्णैः सुशोभितं रक्षाचित्रं लिखेत्। तस्योपरि, पञ्चरत्नैः भूषितं, महाफलयुतं, आवृतकुम्भं स्थापयेत्।" एवं, श्रीपद्मपुराणे, श्रीकृष्णसत्याभामासंवादे, कर्तिकमाहात्म्ये, ऊर्जाव्रतसमापनविधिः नारदेन पृथवे निगदितः।