रती, कामस्य प्रिया, शशिशेखरं प्रभुं शरणं गता, प्रणिपत्य प्रार्थयामास—"प्रभो, प्रियार्थं त्वां शरणं प्राप्तास्मि। मम कामस्य सिद्धिं श्रीं च ददास्व; तस्य विना अहं जीवितुं न शक्नोमि।" सा पुनः जगाद—"नराधिप, त्वत्तः प्रियायाः प्रियतरः कः अन्यः स्याद्? त्वमेव स्वामि, महाबलः, प्रियजनानां मूलम्, कौशलशाली, परमयोगी, सर्वोच्चः च नीचः च।" एवं रती शशिशिरसः पतिं वृषध्वजं स्तुतवती—"त्वमेव जगतः पाताऽसि, रक्षकः, भक्तभयहरः, करुणासिन्धुः।" तदा परशुधरः पापनाशकः शिवः तस्याः स्तुत्या तुष्टः सन्, मधुरया दृष्ट्या तामवलोक्य उवाच—"शोभने, कालेन कामः पुनः आगमिष्यति।" शंकरस्य वचनं श्रुत्वा, "अनङ्ग" इति लोकेषु सः प्रसिद्धो भविष्यति। इत्युक्त्वा रत्याः शिरसा गिरिशं प्रणम्य, सा हिमवतः शैलस्य अन्यं काननं जगाम; सा शोचन्ती, विरहिता, रमणीयेषु स्थलेषु बहुशः रुरोद। शिवस्य आज्ञया मृत्युनिश्चयं तस्याः निगृहीतः। ततः नारदस्य वचनेन प्रेरितः हिमगिरिपतिः स्वदुहितरं भूषयित्वा, शुभैः संस्कारैः सम्यक् अलङ्कृत्य, दिव्यं पुष्पमुकुटं च स्थापयित्वा, शुद्धैः चीनांशुकैः वस्त्रयित्वा, द्वाभ्यां सखीभ्यां सहितः कन्यां गृहीत्वा, शुभे मुहूर्ते प्रस्थितः, पूर्णमनाः स्वपुरीं ययौ। मार्गे काननानि, वनानि, उद्यानानि च गच्छन्, हिमवान् एकां विलपन्तीं स्त्रीं, दुर्निरीक्ष्यां, महाशोभाम्, अपश्यत्। तस्यां शोचन्त्यां दृष्ट्वा, तावत् स शैलः स्वजीवने कदापि न दृष्टपूर्वं विस्मयं जगाम। तदा समीपं गत्वा पप्रच्छ—"काऽसि शुभे? कस्याऽसि? किमर्थं च शोचसि?" सः पुनः उवाच—"सर्वलोकेश्वरी, एषा तव दशा लघ्वी न मे मन्ये।" तद्वचनं श्रुत्वा सा दुःखिता, अश्रुपूर्णया वाचा प्रत्युवाच। रती रुदती, विषण्णा, दीर्घनिःश्वासं कृत्वा अवदत्—"साधो, मां रतीं विद्धि, कामस्य प्रियम्। अस्मिन्नेव शैले भगवाञ्छिवः तपः आचरन् आसीत्। तदा कोपेन तेन त्रिनेत्रेण नेत्रं उद्घाट्य—"। "तस्मात् नेत्रात् ज्वालां निष्क्रान्त्य, कामं भस्मसात्कृतवान्। भयेन तं देवम् अहं शरणं गता। स्तुत्वा तं शिवं तुष्ट्वा, स भगवान् मम प्रति उवाच—'कामपत्नी, तुष्टोऽस्मि; कामः पुनर्जायते।'। "यश्च मां भक्त्या स्तोष्यति, शरणं गमिष्यति च, स यथेष्टं फलम् आप्स्यति—मृत्युमपि जयेत्।" "तस्य वचसः सिद्ध्यर्थं प्रतीक्षमाणा, आशापूर्णा, अल्पकालं देहम् धारयिष्यामि, महाभाग।" रत्याः एतद्वचनं श्रुत्वा, हिमवान् व्याकुलः सन्, स्वदुहितरं हस्तेन गृहीत्वा, स्वपुरीं प्रत्यागन्तुमिच्छन् प्रस्थितः। किन्तु यत् दैवम्, तत् निश्चितं सिध्यति। ततः सखीभिः प्रेरिता, लज्जया युक्ता सा कन्या पितरं प्रति उवाच—"किमेतया दारुणया देहया? शङ्करः मम पतिः कथं स्यात्, एतादृशे स्थिते?" "यत् काम्यते, तत् तपसा लभ्यते; तपस्विनः किमपि दुर्लभं नास्ति। दुःखं तु व्यर्थं, साधनस्य सन्निधौ।" "तपसः प्रभावे विषये न मे संशयः; स्वार्थसिद्ध्यर्थं अत्रैव तपो करिष्यामि," इति सा पितरं प्रति अवदत्। तदा हिमवान् स्नेहगद्गदया वाचा उवाच—"कन्ये, तव कोमलदेहाय एषा आतुरता न शोभते।" "मृदुशरीरिणि, घोरतपसः क्लेशः सहनीयः न ते। अपि च, यद् दैवम्, तदेव सिध्यति।" "अदृष्टं निश्चयेन भविष्यति, इच्छया वा अनिच्छया वा। तस्मात् तपसा प्रयोजनं नास्ति।" "गृहं गत्वा अहं चिन्तयिष्यामि," इति सः उवाच। किन्तु पितरि एवं उक्ते, सा कन्या गृहं न प्रतियायौ। तदा विस्मयाकुलः हिमवान् स्वदुहितरं स्तुत्वा, दिव्यं शब्दं व्योम्नि श्रुतवान्, यः त्रिषु लोकेषु प्रतिश्रुतः। "यत् त्वया, कन्ये, 'उमा' इति स्नेहेन उक्ता, तस्मात् सर्वेषु लोकेषु तस्याः नाम 'उमा' भविष्यति।" "सा सिद्धिस्वरूपिणी, यत् चिन्तितं, तत् साधयिष्यति।" इत्येतत् श्रुत्वा, दिव्ये लोके, सः कन्यायै अनुज्ञां दत्त्वा शीघ्रं स्वनगरं प्रतिगतः। पुलस्त्य उवाच—शैलजा अपि, सखीभिः सह, तेन देवैरपि दुर्लभं शिखरं जगाम। हिमवतः कन्या, सखीजनसमेता, विविधधातुसंयुक्तं पुण्यशिखरं जगाम। तत्र दिव्यलता, पुष्पवृक्षाः, भ्रमररवयुक्ताः, दिव्यस्रोतांसि, शतसिद्धिसंपन्नानि च दृश्यन्ते स्म। नानाविधपक्षिपूर्णं, चक्रवाकसमलंकृतं, जलस्थलपुष्पविभूषितं तद्वनं बभूव। गुह्यगृहाणि, दिव्यनिकेतनानि, पक्षिसमूहैः निनादितानि, कल्पवृक्षैः घनानि तत्र आसन्। तत्र सा कन्या, विशालशाखायुक्तं, हरितपत्रं, सर्वऋतुपुष्पसंपन्नं, चक्रवाकविनिर्मितं महावृक्षं दृष्ट्वा, तत्रैव वसनं भूषणानि च त्यक्त्वा, दिव्यवल्कलधारिणी, कुशकौशेयेन मेखलां बद्ध्वा, त्रिः स्नात्वा, केवलं शुक्लाहारं भुक्त्वा, शतं शरदान् न्यवसत्; एकेन जीर्णपत्रेण शतम् वर्षाणि अपि तत्रैव तपः अचरत्।