ततः स ताम् उद्वेगमयाम् भावनां प्रवृत्तिम् अवलोक्य, स्वस्य स्वामित्वं दृष्ट्वा, उद्देशस्य विघ्नात् बहूनि वाक्यानि उक्तवान्। तदनन्तरं तस्य कोपाग्नेः भीषणः गर्जनः उत्पन्नः, तस्य मुखे तृतीयं नेत्रं प्रकटितम्, ज्वलदग्निसमं। रुद्रः, लोकसंहारकः, तं तृतीयं नेत्रं मदनसमीपे उद्घाटितवान्। तस्य नेत्रात् उत्पन्नात् स्पर्शात्, दिविस्थैः उच्चैः क्रन्दितैः, कामदेवः, मददर्पनाशकः, तत्क्षणम् भस्मीकृतः। हरेः नेत्रजः अग्निः तं भस्मीकृत्य, गर्जनस्य भक्षणशक्तिं ज्ञात्वा, जगद् दग्धुम् उद्युक्तः प्रवर्धितः। तदा लोकहिताय भवः तं अग्निं आम्रतरौ, वसन्ते, शशिनि, पुष्पेषु, अन्येषु च विभक्तवान्। स कामाग्निं भृङ्गेषु, कोकिलमुखेषु, नानाविधेषु च वितरितवान्; एवं हरो बहिः अन्तः च कामबाणैः विद्धः। स तं अग्निं विभक्तं, बहुधा प्रवृद्धं, लोकान् कम्पयन्तं, अनियन्त्र्यम् अवलोक्य—सङ्गमाभिलाषेण, स्नेहेन च हृदयम् आविष्टः, दिनरात्रम् दग्धः, दुःखितः, भीषणः अभवत्। हरस्य गर्जनज्वलनेन स्मरं भस्मीकृतम् दृष्ट्वा, रति मधुना सह भीषणम् विललाप। तदा सा मधुना सान्त्विता, शशिशेखरम् शरणम् अगच्छत्। सा पुष्पिताम्रलतां गृहीत्वा, भृङ्गैः अनुगता, पत्रैः वृक्षैः आच्छादिता, कोकिलस्य सहचारिणी अभवत्। रति केशपाशं मणिवलितं बद्ध्वा, शुद्धगन्धयुक्तकामभस्मना शरीरम् अभ्यङ्गितवती। सा भूमौ प्रणम्य, शशिशेखरम् उद्दिश्य उवाच—"नमः शिवाय, मनोमयाय, विश्वव्यापकाय, अद्भुतमार्गाय नमः।" "नमः शिवाय, देवैः सदा पूजिताय, भक्तानां परमकारुण्याय; नमः भवाय, सृष्ट्यादिमूलाय, कामनाशाय नमः।" "मायामदनाश्रयाय नमः, स्वाभावशुद्धाय नमः, अनन्तगुणालयाय, सिद्धाय, पुरातनाय नमः।" "शरणाय नमः, धर्माय नमः, उग्रगणानुगताय नमः, बहुललोकश्रीयोजकाय, भक्तकामप्रदाय नमः।" "कर्माद्याय नमः, अनन्तरूपाय सदा नमः, दुर्धर्षकोपाय सदा नमः, शशिच्छायाय नमः।" "अनन्तलीलाय, वृषवाहनाय, नगरदाहाय नमः, कीर्तिमद्व्याधिने, बहुरूपाय नमः।" "कालाय नमः, कलाय नमः, कालकलातीताय नमः, जगतां सृजनचिन्तकाय, चराचरपूज्याय, गुरवे नमः।" "शशिशेखर, तव शरणम् आगता अस्मि, प्रियार्थम्; कामसिद्धिं, श्रीं च देहि; तस्य विना जीवितुम् अशक्यं।" "नराधिप, कोऽन्यः प्रियः प्रियायाः तव तुल्यः? स्वामी, शक्तिमान्, प्रियजनाधारः, कुशलः, तपस्वी, उच्चः नीचः च।" "त्वमेव लोकस्य रक्षकः, भक्तभीषणाशकः, रत्याः शशिशेखरपत्नीया स्तुतः।" ततः परशुधरः दोषनाशकः तया तुष्टः, मधुरया दृष्ट्या ताम् आलोक्य, शङ्करः उवाच—"कालान्तरम्, सुन्दरी, कामः पुनः आगमिष्यति।" "स जनैः अनङ्गनाम्ना प्रसिद्धः भविष्यति।" एवं उक्त्वा, कामप्रियाया गिरिशं नमस्कृत्य। रति अन्यं हिमवतः काननं गत्वा, प्रत्येकस्मिन् रम्यस्थले, दुःखिता, बहुशः अश्रूणि मोचयामास। शिवाज्ञया मृत्युनिश्चयः निरुद्धः; ततः नारदमुनिवाक्यप्रेरितः हिमवद्वरः—तां भूषाभिः भूषित्वा, शुभक्रियाः कृत्वा, दिव्यपुष्पमालां स्थापयित्वा, शुद्धचीनवासनेन वस्त्रितां कृत्वा। हिमवान्, द्वाभ्यां सहचारिभ्यः सह, कन्यां गृहीत्वा, शुभे मुहूर्ते, तुष्टचित्तः प्रस्थितवान्। वनानि, उपवनानि, काननानि च समीप्य, महतीं तेजस्विनीं स्त्रीं विलपन्तीं अपश्यत्। तस्य वनशोभायाम्, हिमवान् कदापि न विस्मितः अभवत् यथा तां विलपन्तीं दृष्ट्वा। समीपमागत्य, हिमवान् अपृच्छत्—"काऽसि शुभे? कस्याऽसि? किमर्थं रोदिषि?" "एष न लघुकार्यः, लोकसुन्दरी," इत्युक्त्वा, तस्य वचनं श्रुत्वा, सा दुःखसहितं प्रत्युवाच। रति अश्रूणि मोचयन्ती, दुःखवचनानि उच्चारयन्ती, गम्भीरदुःखेन श्वसन्ती उवाच—"मां जानिहि, धर्मज्ञ, रतिं कामस्य प्रिया पत्नीं।" "अत्र हिमवतः शिखरे, शिवः तपस्यायाम् स्थितः। क्रुद्धः, तृतीयं नेत्रं उद्घाट्य—" "नेत्रात् ज्वलनं विसृज्य, कामं भस्मीकृतवान्। भयात् तं देवम् शरणं गता।" "तं स्तुत्वा, शिवः तुष्टः, माम् उवाच—'कामप्रीय, तुष्टोऽस्मि; कामः पुनः जन्म लप्स्यते।'" "यः पुरुषः भक्त्या तव स्तुतिं पठेत्, मयि शरणं गच्छेत्, स कामसिद्धिं, मृत्युमुक्तिं च प्राप्स्यति।" "तस्य वाक्यस्य सिद्ध्यर्थम्, आशया पूर्णा, किञ्चित् कालं शरीरं धारयिष्यामि, मह्यं।" एवं रत्या उक्तः हिमवान्, उद्वेगसागरः, कन्यां हस्तेन गृहीत्वा, स्वनगरम् प्रत्यागन्तुम् इच्छन् अभवत्।