तदा सा तेजस्विनी, दीप्यमानवर्णा यथा ज्वलज्ज्वालायाम्, तस्याः कात्यायनीव्रतस्य पुण्येन रथस्थिता मम सन्निधिं प्राप्तवती। ततः ब्रह्मणा प्रमुखैः देवैः पृथ्वीं प्रति प्रार्थनया आगम्यमानैः, सर्वे तैः सह मम साकं तद्भूतसमूहाः अपि आगच्छन्। हे सुन्दरी, एते यादवाः सर्वे मम सहचराः; तव पिता देवशर्मा आसीत्, अयं राजा सतराजितः। चन्द्रशर्मा अक्रूरः अभवत्; त्वं, हे पुण्यशीला शुभे, गुणवती आसीः, कात्यायनीव्रतस्य पुण्येन मम स्नेहं वर्धयन्ती। मम द्वारे त्वया कदाचित् तुलसीवाटिका निर्मिता; तस्मात् तव गृहे कामद्रुमः स्थितः, हे शुभे। यः दीपः कात्यायन्यां मासे पूर्वं त्वया गृहशरीरे स्थापितः, तेन लक्ष्मीः तव स्थिरा अभवत्। यानि सर्वाणि व्रतानि नियमाः च विष्णवे, तव पतिरूपे, समर्पितानि, तैः त्वं मम पत्नीत्वं प्राप्तवती। यत् कात्यायनीव्रतं त्वया जन्ममरणयोः पूर्वं कृतम्, तेनैव त्वं मम वियोगं न अनुभविष्यसि। एवं कात्यायनीमासे व्रतानुष्ठानपरः पुरुषः मम सन्निधिं प्राप्य, यथा त्वं, तं हर्षं जनयति। यज्ञदानव्रततपः कर्तारः अपि कात्यायनीव्रतस्य पुण्यस्य अंशमात्रं न प्राप्नुवन्ति। एवं लोकनाथस्य वचः श्रुत्वा, तदा सत्याः पूर्वजन्मगौरवपुण्यस्मरणेन हर्षपूर्णा सा कृष्णं त्रिलोकाधारं प्रणम्य इदं वचनम् उवाच। एवं पद्ममहापुराणे, पंचपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसंहितायां, कात्यायनीमाहात्म्ये, श्रीकृष्णसत्याभामासंवादे, 'सत्यायाः पूर्वजन्मवर्णनं' नाम नव्योनश्च अध्यायः समाप्तः। सत्याभामा उवाच— सर्वे कालविभागाः तव रूपाणि, भगवन्; कथं कात्यायनी मासः सर्वेषु श्रेष्ठः? पक्षेषु एकादशी प्रियः, मासेषु कात्यायनीमासः तव वल्लभः; देवेश, तस्य कारणं कथय। श्रीकृष्णः उवाच— उत्तमं पृष्टं त्वया, सत्ये; वेनपुत्रस्य पृथोः नारदेन सह संवादं एकाग्रचित्तया शृणु। तदा प्राचीनकाले पृथुः नारदं पप्रच्छ; स च सर्वज्ञः मुनिः कात्यायनीमाहात्म्यस्य कारणं वर्णयामास। नारदः उवाच— पूर्वं समुद्रस्य पुत्रः शक्तिमान् शङ्खो नामासुरः आसीत्, यः त्रिलोकान् अपि मथितुं शक्तः। स देवाः जित्वा, तान् स्वराज्याद् अपाकृत्य, स्वर्गलोकं अपहृत्य, इन्द्रादिलोकपालानां अधिकारं अपि अपाकरोत्। तस्य भयेन देवाः पत्न्यः च, इन्द्रः च, सुवर्णगिरिगुहायां प्रविश्य, तत्र बहूनि वर्षाणि वासं कृतवन्तः। देवाः तत्र दुर्गगुहायां स्थित्वा, तस्य वशे, दैत्यः स्वतन्त्रः विचरन् आसीत्। स चिन्तयामास— अहं देवाः अधिकारात् अपाकृत्य जितवान्, किन्तु ते शक्तिमन्तः; किं कर्तव्यम्? अद्य अहं अवेदीं यत् देवाः वेदमन्त्रबलसम्पन्नाः; तान् हरेयं, तदा ते सर्वे निर्बलाः भविष्यन्ति। एवं विचिन्त्य, शङ्खः विष्णुं सुप्तं दृष्ट्वा, शीघ्रं सत्यलोकात् वेदसमूहं हरितवान्। तैः वेदैः, तस्य भयात्, यज्ञमन्त्रैः सह, जलं प्रविष्टम्। शङ्खः तान् सन्धानं कृत्वा, समुद्रे विचरन्, तान् समाहितान् न दृष्टवान्। ततः ब्रह्मा देवैः सह विष्णुं शरणं याचित्वा, हविः गृहीत्वा, वैकुण्ठधामं गतः। तत्र तं जागरयितुं, देवाः गीतवाद्यादिकं कृतवन्तः, गन्धपुष्पधूपदीपं पुनः पुनः अर्पितवन्तः। तदा भगवान् तेषां भक्त्या प्रसन्नः, सहस्रसूर्यप्रभायुक्तः प्रकटितः। देवाः षोडशोपचारैः पूज्य, भूमौ प्रणम्य, केशवः तान् उवाच। विष्णुः उवाच— वरदः अहं, हे देवगणाः; शुभगीतवाद्यैः, सर्वाणि मनःकामनाः दास्यामि। शुक्लैकादश्यां प्रारभ्य, जागरणरात्रिपर्यन्तं, यः शुभगीतवाद्यं करिष्यति, यथा यूयं कृतवन्तः— तैः जनैः सदा मम प्रियत्वं, मम सन्निधिः प्राप्तव्या। पाद्यं, अर्घ्यं, आचमनं च यथा यूयं कृतवन्तः, तैः अद्भुतं पुण्यं, सुखदं, प्राप्तव्यम्। सर्वे वेदाः शङ्खेन अपहृताः, अद्य जलस्थाः; अहं तान् पुनः आनयिष्ये, समुद्रपुत्रं हत्वा। अद्यप्रभृति वेदाः मन्त्रयज्ञसूत्रयुक्ताः, कात्यायनीमासे प्रतिवर्षं जलस्थाः भविष्यन्ति। अद्यप्रभृति अहं अपि जलं वास्ये; यूयं महर्षिभिः सह मम साकं आगच्छत। एतस्मिन्नि समये, श्रेष्ठब्राह्मणाः प्रातःस्नानं कुर्वन्ति; ते यथायज्ञान्तस्नानेन शुद्धाः। ये पुरुषाः कात्यायनीमासे प्रतिदिनं व्रतं यथाविधि कुर्वन्ति, हे शक्र, शरीरान्ते मम धामं प्राप्नुवन्ति। मम आज्ञया, त्वं तान् विघ्नात् रक्ष; वरुणः तान् पुत्रपौत्रादिकं ददातु। मम आज्ञया, हे धनाध्यक्ष, तेषां वित्तवृद्धिं कुरु; ते पुरुषाः, मम रूपधारिणः, जीवन्नेव मुक्ताः।