एतस्मिन्नन्तरे देवतानां महत्कार्यमिहास्तीति नारदवचनं श्रुत्वा हिमवतः प्रभुः सर्वं सम्यक् ज्ञातवान्। तदा मेनायाः पतिः हिमाचलः स्वयमेव पुनर्जातमात्मानं मन्यते स्म। स हृष्टः सन्तुष्टः च नारदमिदं वाक्यमुवाच— “भगवन्, त्वया मम घोरात् दुस्तरात् नरकात् उद्धरणं कृतम्। अधस्तात् लोकात् उद्धृत्य मां सप्तलोकाधिपतिं कृतवानसि। त्वया हि ख्यातोऽहं हिमाचल इति, त्वत्तः शतगुणं महत्त्वमवाप्तवानस्मि। महानृषे, हर्षवशात् मम हृदयं गृहीतमिव, न चेदानीं कर्तव्यविभागं विवेक्तुमुत्सहे। सदृशेषु सदा दर्शनं फलदं भवति, मुनिभिः कथ्यते स्वयम्भुवः केवलं मुनिभिः सह वसन्ति। ऋषिदेवेषु पापकर्ता स्वयमहमस्मि, तस्मात् एकस्मिन्विषये तवाज्ञा मयि स्थाप्यताम्।” एवं प्रमुदितेन गिरिश्रेष्ठेन उक्ते, नारदः प्रत्युवाच— “सर्वं कृतं भगवन्।” देवतानां विषये तव कार्यं ततः परमं भविष्यति। इत्युक्त्वा नारदः शीघ्रं स्वर्गं प्रतिपेदे। स देवालयं गत्वा महेन्द्रं ददर्श। स तत्र स्वीयासनमासाद्योपविवेश। शक्रेण पृष्टः स गिरिजायाः सम्बन्धिनं वृत्तान्तं कथयामास— “यदादेशं मया कर्तव्यम्, तत्सर्वं कृतं मया।” किन्तु पञ्चबाणस्य कार्यं अपेक्षितमिति मुनिना उक्ते, देवाधिपः प्रत्यवदत्। भगवान् पाकशासनः आम्रपुष्पायुधं स्मरन्, तं सहस्राक्षेण स्मृतं तत्क्षणादेवाभूत्। रतिसहितः क्रीडया युक्तः मीनध्वजः समागमत्। तं दृष्ट्वा शक्रः मनमथं वाक्यमुवाच— “रतिप्रिय, तव किमधिकं शिक्षणम्? त्वं मनोभवः, अतीतानागतं च जानासि। अत एव यथान्यायं सुरजनानां प्रियं कुरु। शीघ्रं शंकरं हिमपुत्र्या सह योजय, हे मनोभव। मधुना सह रतिं चानुयायिनीं कृत्वा गच्छ। इत्येवं शक्रेण स्वकार्यसिद्धये समादिष्टः मदनः— तदा पञ्चबाणः भीतः शतक्रतुमुवाच— “कवचनं मुनिना दैत्येन च कृतं, देव, तेन सह— शंकरः दुष्प्रसादनीयः, देवेश, त्वं तस्य कारणं च स्थिरस्थानं च जानासि। सर्वथा, महात्मनाम् अनुग्रहद्वेषयोः सर्वमपि महद्भवति। सर्वा रम्यता सौन्दर्यं च स्वर्गात् एव उद्भवति। विशिष्टफलार्थिनां साधारणात् फलहानिः, शक्र, भवति। एवं श्रुत्वा, शक्रः तं सुरसमूहपरिवृतः प्रत्युवाच— “रतिप्रिय, तत्र वयं तव अधिकारिणः, न संशयः। अयः खण्डनं विना न लोहार्थं शक्तिः सम्भवति। केषांचित् कतिपयेषु स्थलेषु सामर्थ्यं दृश्यते, सर्वत्र न। इत्युक्त्वा कामः मधुना सह निर्जगाम। रतिसहितः शीघ्रं हिमगिरिं जगाम। तत्र गत्वा कार्यस्य पूर्वविचारं कृत्वा उपायं चकार। महात्मनः कदाचिदपि न चलन्ति, तेषां मनांसि दुर्जयानि। तस्मात् आदौ तेषां चित्तविक्षेपेण जयः सिध्यति। सिद्धिः सामान्यतः पूर्वं मनःशुद्ध्या लभ्यते। कथं तु तद्विधिना द्वेषं विना कार्यं साध्येत? क्रूरसंगात् अपि तीव्रतरः कोपः, घोरमात्सर्यं, महान् सखा; प्रमादात् स्थैर्यस्य मूलं शिरसि भग्नं भवति। अहं चित्तस्य विकारं तमसि नयिष्यामि, धैर्यद्वाराणि रुद्ध्वा तुष्टिं च हापयिष्यामि। न हि कश्चन बुधः मां तत्र द्रष्टुं शक्नोति, मनसो जातं विकृताक्षं, कल्पनायामेव स्थितम्। ततः प्रवृत्त्युपेत्य गम्भीरं दुस्तरं च स्याम्, हरये च तपस्विने भविष्यामि। इन्द्रियसमूहं रमणीयोपायैः परिवेष्ट्य, एवं चिन्तयन् मदनः प्रजापतेः आश्रमं जगाम। स पृथिव्याः सारं गत्वा, सम्यक् वृक्षमञ्चमुपसृत्य, शान्तजनाकीर्णं स्थावरजङ्गमपूरितं च। विविधमाल्यलताविलसिता, गवां स्वामिना गिरिसानुषु, न गोमयध्वनिना बाधिता, नीलदर्भशाद्वलशोभिता। तत्र त्रिनेत्रस्य शोभनमासनं ददर्श, द्वितीयचेतनं, वीरं, वीरलोकनाथं, ईशानप्रभं। पक्वकुङ्कुमकेसराभामजटिलं, दण्डिनं, स्थिरं, उग्रं, अशुभाभरणभूषितम्। तत्र पद्मदलनिमीलितलोचनं, सम्यक् स्थितं, नासाग्रनिमग्नदृष्टिम्। सिंहचर्मोत्तरीयशोभितं, नागफणाभरणकर्णं, सुवर्णश्वासं विसृजन्तम्। गण्डपर्यन्तनिविष्टजटामण्डलम्, वासुकिना नाभिपर्यन्तं विन्यस्तम्। अञ्जलिपुटसंयुक्तपाणितः नागमणिं नासाग्रपर्यन्तं बद्ध्वा, कामः शनैः समीपं शंकरं ददर्श। ततः वृक्षेषु भ्रमरध्वनिप्रयोजनं कृत्वा, मदनः श्रवणमार्गेण भवान्तः प्रविश्य, भवस्य चित्तमाविशत्।