तत् श्रुणु देवि, या मया उक्ता निरलक्षणेति सा कथं तत्त्वेन निरूप्यते—इदानीं सम्यग्व्याख्यानं शृणु। यदिह लक्षणं नाम दिव्यचिह्नं तदङ्गेषु स्थितम्, येन आयुः, धनं, श्रीश्च फलं प्रकाश्यते। अनन्तायाः तु, अपरिमितश्रियाः, हे पर्वतानन, न किञ्चिदेवमङ्गलक्षणं देहे विद्यते। अतः, हे बुद्धिमते, तस्या देहे लक्षणं नास्ति; यच्चोक्तं मया तस्या हस्तः सदा ऊर्ध्वमुखः स्यात्—तस्यापि मे व्याख्यानं शृणु। सा देवी सदा वरदायिनी हस्तमुत्तानं धारयति; सा सुरासुरर्षिसंघानां कामदायिनी भविष्यति। यच्चोक्तं मया तस्या पादौ दीप्तिमन्तौ विचित्ररूपौ इति—तत्रापि मे व्याख्यानं शृणु, हे पर्वतराजश्रेष्ठ। तस्या पादौ पद्मसमौ, स्वच्छनखसमुज्ज्वलौ, येषां तेजसा सुरासुरमुकुटमणिरत्नानि प्रतिबिम्बन्ति, यदा ते प्रणमन्ति। सुरासुराणां विविधवर्णमुकुटैः साऽनुदिनं निरीक्ष्यते; तस्याः पादौ तेषां मुकुटमणिषु प्रतिबिम्बन्ते; सा विश्वनाथपत्नी शूलध्वजस्य भार्या, हे पर्वत। सैव सर्वलोकजननी, भूतभव्यभविष्यस्य कारणं, सा शिवा तव देशे पावनार्थमाविर्भूता, हे पावन। अतः शीघ्रं सा पिनाकिनः सह यथाविधि योग्यमेकतां गच्छतु, हे पर्वतश्रेष्ठ। देवकार्यं ह्यत्र महान्, हे हिमवत्; एवं नारदवचनं श्रुत्वा पर्वतराजः—तदा मेनापतिः स्वयमेव नूतनत्वमिव अनुभूतवान्; प्रमुदितः हिमाचलो नारदमुवाच। "भगवन्, त्वया अहं घोरात् दुस्तरात् नरकात् उद्धृतः; पातालात् उद्धृत्य सप्तलोकाधिपतिं मां कृतवानसि। त्वया अहं हिमाचलनाम्ना प्रसिद्धः जातः; त्वदनुग्रहेण शतगुणमुत्कर्षमहमाप्तवान्। प्रमोदेन, हे महर्षे, हृदयं मम हृतम्; यथाविभागं कर्तव्यं न बोध्यते। युष्मादृशानां दर्शनं सदा फलदं, इत्युक्तं महर्षिभिः; स्वयम्भूवः केवलं युष्मासु वसन्ति। मुनिषु देवेषु च पापकर्ता अहमेव; तथापि, अस्मिन्कर्मणि तवाज्ञा मयि स्थाप्यताम्।" एवं प्रमुदितः पर्वतराजः उवाच; ततः नारदः प्रत्युवाच—"सर्वं कृतमस्ति, हे प्रभो। देवकार्ये तु तव कार्यं महान्; इत्युक्त्वा नारदः शीघ्रं स्वर्गलोकं जगाम।" देवालयं गत्वा महेन्द्रं ददर्श; तत्र मुनिः स्वीयमर्चितासनं प्राप्य उपाविशत्। शक्रेण पृष्टः, गिरिजासम्बद्धं वृत्तान्तं न्यवेदयत्; नारद उवाच—"यद्यदादेशितं मया, तत्सर्वमकृतम्।" किन्तु, पञ्चबाणस्य क्षेत्रं आवश्यकम्। इति मुनिना ज्ञातकार्येण उक्तः, देवराजः प्रत्यभाषत। भगवान् पाकशासनः आम्रपल्लवास्त्रं स्मृतवान्; तं सहस्राक्षेण धिमता स्मर्यमाणं तदस्त्रं शीघ्रमेव प्रादुरभवत्। रत्यासहितः, क्रीडायुक्तः, मीनध्वजोऽपि समुपागच्छत्; तं दृष्ट्वा, शक्रः मदनं सम्बोध्य वचः प्राह। "किं तव बहुविधं निर्देशं, हे रत्याः प्रिय? त्वं मनोभवः; यत् भूतं यच्च भविष्यति, तत्सर्वं वेत्सि। अतः, यथाक्रमं, स्वर्गवासिनां प्रियताम् आचर; शीघ्रं शंकरं पर्वतनन्दिनीं च संयोगय, हे मनोभव।" "गच्छ, मधुना सह, रत्याऽप्यनुगता भवतु।" इत्येवं शक्रेण स्वस्वकार्यसिद्धये निर्देशितः मदनः—तदा पञ्चशरः, सशङ्कः, शतक्रतुम् उवाच। "हे देवेश, मुनिना दैत्येन च यः सङ्घः दत्तः, तेन शंकरो दुर्जयः; त्वं तस्य कारणं च नित्यस्थानं च वेत्सि। सामान्यतः, प्रियेषु वा कोपेषु वा, महतां सर्वं महद्भवति; स्वर्गात् सर्वा रतिः सौन्दर्यं च जायते। विशिष्टत्वम् इच्छतां, हे शक्र, सामान्यतः फलं नश्यति।" इति श्रुत्वा, शक्रः तं अमरगणैः परिवृतः प्रत्युवाच। "वयं तत्र तव अधिकारिणः, हे रत्याः प्रिय, न संशयः; यथा लोहारस्य शक्ति न दन्तविना विकसति। किञ्चित्कस्मिंश्चिद् देशे किञ्चित् सामर्थ्यं दृश्यते, न तु सर्वत्र।" इत्युक्त्वा, कामः मधुना सह निर्गतः। रत्यासहितः, शीघ्रं हिमगिरिसदनं प्राप; तत्र गत्वा, कार्यस्य पूर्वविचारं कृत्वा, उपायमन्विच्छत्। महात्मानः चञ्चलाः न भवन्ति; तेषां चित्तं दुरजयम्; अतः प्रथमं तान् विक्षोभ्य, विजयः सम्पद्यते। सामान्यतः, कार्यसिद्धिः प्रथमतः चित्तशुद्ध्यैव लभ्यते; अन्यथा, द्वेषमुपेत्य, कः कार्यमारभेत? क्रोधः, दुष्टसङ्गात् अपि तीव्रतरः, भयानकमत्सरः, महान् सहचारी; प्रमादात्, स्थैर्यस्य मूलं शिरसि भग्नं भवति। अहं मनसः विकारं तमसि नियोजयिष्यामि, धैर्यद्वाराणि रुद्ध्वा, तुष्टिं च नयेयम्। कश्चिद् अपि बुधो मां तत्र न पश्यति, मनोजं विकृताक्षं, केवलं कल्पनायाम् अवस्थितम्। ततः, कर्मारम्भे, गम्भीरः दुस्तरः च सन्, अहं हरये, तपस्विने, भविष्यामि। एवं कथा सुसम्बद्धा श्रीपार्वत्याः, हिमाचलस्य, नारदस्य, देवगणानां, मदनस्य च चरित्रे सुस्फुटं प्रवहति।