गिरिराजस्य प्रियतमया मेनया सह हिमालयगृहे महर्षिणा नारदेन सहोपविष्टे तस्मिन्नेव मुहूर्ते, गिरिराजः प्रसन्नवदनः स्नेहेन सुस्वागतमकरोत्, मुनिं सान्त्वयन् तस्य कुशलमृषितपांसि च पप्रच्छ। तदा महर्षिर्नारदः अपि गिरिराजस्य कुशलं पृष्ट्वा ससंतोषं वाक्यमुवाच – "महागिरे, धर्मानुकूलं तव वासस्थानं, तव चित्तं गुहानां विस्तारेण तुल्यं, गुणभारोऽपि स्थावराणां सर्वेषां गुरुतरः। त्वदीया निर्मलता जलात् मुनिभ्यश्चाधिकेति दृश्यते, हे गिरिपते, त्वयि किंचिदपि नम्रताविपर्ययमपश्याम। मुनिभिरग्निसूर्यसमप्रभैः तपोविभूषितैः, ये गुहासु निवसन्ति, त्वं सदा शुद्ध्यसि। दिव्यगृहाणि परित्यज्य, स्वर्गसुखानि त्यक्त्वा, देवाः गन्धर्वाः किन्नराश्च पितृगृहे रमन्ते। धन्यस्त्वं, गिरिश्रेष्ठ, यस्य गुहा विश्वेश्वरस्य हरस्य रामध्यानरतस्य वासस्थानम्।" एवं स्नेहपूर्वकं नारदवाक्यं श्रुत्वा, हिमगिरिसुतां द्रष्टुमिच्छन्ती मेना स्वदुहितुः कतिपयैः सखीभिः सह, लज्जाभक्तिपरिपूर्णा, गृहं प्रविवेश। यत्र मुनिवरः गिरिपतिना सहोपविष्टः, तत्र स्फुरद्भास्वरं मुनिं दृष्ट्वा गिरिराजस्य प्रिया, अंशेनापिहितवदना, कर्णिकामुद्रितकरयुगला, प्रणम्य तस्थौ। तां सुमुखीं दृष्ट्वा तेजस्वी मुनिः अमृतोपमं वाक्यं स्नेहात् श्रावयामास – "शिवे, सौम्ये भवतु ते कल्याणम्।" ततः विस्मितचित्ता हिमगिरिसुता नारदं विस्मयकररूपिणं पश्यन्ती तस्थौ। मुनिः सस्नेहमूचिवान् – "आगच्छ कन्ये।" तदा सा पितुः कण्ठमालम्ब्य तस्याङ्के निषसाद। माता उवाच – "देव्यै नमस्कुरु कन्ये।" पुनः सा, "तपोनिधिं पतिं प्राप्स्यसि," इति मातरं श्रुत्वा, वस्त्रेण मुखमाच्छाद्य, किंचिद्विह्वलशीर्षा मौनमधत्त। पुनरपि माता तामिदमुवाच – "मुनये नमस्कुरु, ततः तव दिव्यरत्नमञ्जनं दास्यामि।" एवं माता प्रेरिते सा शीघ्रं समुत्थाय, कमलदलकरयुगलं मुनिपादयोः स्थापयित्वा, शिरसा स्पृशन्ती प्रणनाम। प्रणामे कृतमात्रे, मातरः सखीमाध्यमेन सौम्यया तां शुभलक्षणप्रदर्शनाय प्रेरयामास। सा अपि कौतूहलात् कन्यायाः लक्षणान् निरीक्ष्य, मातृस्नेहेन चिन्तां हृदि वहन्ती, तस्याः संकेतं गिरिराजः स्वपत्नीहृदये ज्ञात्वा, तदद्भुतं कार्यमिव मनसि चिन्तयामास। तदा गिरिराजपत्नी सखी च मुनिं प्रेरयामासतुः। स तु मुनिवरः सस्मितः, तेजस्वी, गिरिराजं प्रति वाक्यमुवाच – "नास्ति अस्याः पतिः जातः, न च लक्षणानि सम्यगस्ति; हस्तौ सदा उपरिवृत्तौ, पादौ च विरुद्धौ। सा च सुन्दरवर्णा भविष्यति, इत्येतावत् वक्तव्यम्।" इति श्रुत्वा हिमाचलः आकुलचित्तः, सन्तप्तः, धैर्यं नाशयन् तस्थौ। तदा हिमगिरिराजः अश्रुपूर्णकण्ठेन नारदं प्रति सान्त्वनमुवाच – "संसारधारायाः प्रवाहः दोषयुक्तः, तस्य परिणामोऽपि दुरवगाह्यः। सृष्ट्यनुग्रहेण कश्चन परमकर्ता सीमां स्थापयति; सा सर्वेषां भूतानां नियता। यत् किंचिद् उत्पद्यते, तस्य कारणमात्मन्येव, तस्य कर्तुः प्रयोजनं साधयित्वा जायते; कश्चन कर्ता नास्ति, यः जातस्य कर्ता स्यात्। सर्वे जन्तवः स्वकर्मणा एव जायन्ते; अण्डजः अण्डात्, मनुष्यः अपि पुनः मनुष्यत्वं प्राप्नोति। मनुष्यः अपि सर्पादिषु जातः, मनुष्यभावमेव प्राप्नोति; तत्र धर्मगुणात् श्रेष्ठतमं जन्म लभ्यते। अन्ये जन्तवः पुत्ररहितान् विना, स्वभावे स्थिताः; मनुष्येषु तु धर्ममार्गानुगामिनः विशेषतः धर्मसंयुक्ताः भवन्ति।" "क्रमेण ब्रह्मचर्याद्याश्रमाः लभ्यन्ते; सृष्टिकर्तुर्नियोजनेन संसारचक्रं प्रवर्तते। यदि सर्वे गृही न स्युः, संसारस्य उत्पत्तिः न स्यात्; पुत्रप्राप्तिः शास्त्रेषु सदा सृष्टिकर्त्रा प्रशस्यते। मोहाय जन्तूनां, नरकत्राणाय च, स्त्रीरहितानां सृष्टिः न सम्भवति। स्त्रीजातिः दीनाभाग्यवती स्वभावतः; शास्त्रदृष्ट्या सीमितत्वात्, सृष्टिकर्तृभिः निन्दिता। तथापि, सृष्टिकर्त्रा घृणा न कर्तव्या इति शास्त्रेषु पुनः पुनः प्रतिपाद्यते, यः तु निन्दां न करोति, स पुण्यभाग्भवति।" "कन्या गुणरहितापि दशपुत्रसमाऽपि इति श्रूयते; किन्तु यदि फलं न स्यात्, तर्हि तद्वचनं नृणां दुःखायैव। कन्या दुःख्या शोक्या च, पितुः शोकवृद्धिकरणी; सर्वसम्पूर्णापि सती, पतिसुतसम्पन्नापि। किं पुनः, यदि दुःखिनी, पतिसुतधनाद्यभावा? त्वया च मम कन्या दोषसमूहोऽस्मिन् शरीरे इति उक्तम्। अहो, मोहितोऽस्मि, कृशोऽस्मि, क्षीणोऽस्मि, निमग्नोऽस्मि, हे नारद; यदप्ययुक्तं यद्वा दुर्लभं, तदपि वक्तव्यम्।" "मम शमाय, हे मुनिवर, कन्याजन्यं दुःखं छिन्द्धि; निश्चलचित्तेऽपि, श्रद्धावानपि, पुरुषः अपमानाय एव पतति।" एवं गिरिराजस्य दुःखमिश्रितं वचनं श्रुत्वा, तत्र सभायां स्नेहपूरितं संवादः अभवत्, यत्र हिमगिरिः, मेना, कन्या च, नारदस्य दिव्यसाक्षात्कारं प्राप्नुवन्, धर्मसंवादेन च संसारस्वरूपं विमृशन्तः स्थिताः।