प्रियया सह भगवान् कथयति—एते द्वौ व्रतौ मम परमप्रियौ, सुखमोक्षप्रदौ पुत्रलाभदौ च। ये कार्तिकमासे तुलाराशिस्थिते सूर्ये प्रतिदिनं प्रातः स्नानं कुर्वन्ति, ते महानपि पापिनो विमुच्यन्ते। ये विष्णोः कृते गृहम् उपस्वर्य शुभचिह्नानि—स्वस्तिकादीनि—समर्प्य विष्णुं सम्पूजयन्ति, ते जीवन्मुक्ता एव स्युः। कार्तिके ये स्नानं, जागरणं, दीपदानं, तुलसीवनसेवां च कुर्वन्ति, ते विष्णुस्वरूपा भवन्ति। त्रिदिनमपि कार्तिकव्रतं ये कुर्वन्ति, तान् देवाः अपि पूजयन्ति; किं पुनर्यैः जात्यादारभ्य एतत् आचरितम्। एवं गुणवती नाम्ना वर्षे वर्षे भगवतः विष्णोः सेवायां निरताभूत्, तस्याः चित्तं तस्मिन्नेव एकाग्रं जातम्। कदाचित् सा वृद्ध्याऽपि पीडिता, कृशा, ज्वरग्रस्ता, महतीं क्लेशं सहित्वा, गङ्गायाः स्नानार्थं गतवती। सा जले प्रविशन्ती, शीतात् कम्पमाना, दुःखिता, दिव्यं विमानं नभः पतन्तं दृष्टवती। तत्र चतुर्भुजा विष्णुरूपिणः, शङ्खचक्रगदापद्मधारिणः, गरुडध्वजविभूषिताः, दिव्या आकृतयः नभः समुत्पत्य आगच्छन्। ते तां दिव्यविमाने उपवेशयन्, अप्सरसां गणैः सेव्यमानां, चामरैः वीज्यमानां, वैकुण्ठं निनयुः। सा तस्मिन्नेव दिव्यविमाने, ज्वलनसमानतेजसा, कार्तिकव्रतस्य पुण्येन मम सन्निधिं प्राप्तवती। तदा ब्रह्ममुख्यैः देवैः सह प्रार्थनया भूमौ आगतेषु, सर्वेऽपि तैः सह मया सहागताः। एते यदवाः, सुन्दरि, मम एव सखायः; तव पिता देवशर्मा, अयं च राजा सत्राजित्। चन्द्रशर्मा अक्रूरः, त्वं पुण्यशीला शुभे, पूर्वं गुणवती आसीः, कार्तिकव्रतस्य पुण्येन मम प्रीतिं वर्धयन्ती। मम द्वारि त्वया कदाचित् तुलसीवनं कृतम्; तस्मात् तव गृहे इच्छाफलद्रुमः स्थितः, शुभे। कार्तिकमासे पूर्वं यः दीपः त्वया गृहे शरीरे च प्रज्वालितः, तेन लक्ष्मीः स्थिरा जाताऽस्ति। ये सर्वे व्रतानि नियमाः च विष्णवे पतिरूपे समर्पितानि, तैः त्वं मम भार्या अभूत्। यत् कार्तिकव्रतं पूर्वजन्ममरणयोः कृतं, तेन त्वं मम वियोगं न प्राप्स्यसि। एवं कार्तिकमासे व्रतानि कुर्वन्तः नराः मम सन्निधिं प्राप्त्वा, यथा त्वं मां हर्षयसि, एवं मां हर्षयन्ति। यज्ञदानव्रततपांसि कुर्वन्तः नराः, कार्तिकव्रतस्य पुण्यस्य अंशमपि न प्राप्नुवन्ति। एवं जगन्नाथस्य वचनं श्रुत्वा, तस्मिन् क्षणे, सत्या स्वपूर्वपुण्यजन्यश्रियं स्मृत्वा हर्षपूर्णा, श्रीकृष्णं त्रैलोक्यनिधिं प्रणम्य इदं वचनं उवाच। एवं श्रीपद्ममहापुराणे पंचपञ्चाशत्सहस्रसंहितायां कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्याभामासंवादे 'सत्यायाः पूर्वजन्मवर्णनं' नाम अष्टाशीतितमं नवत्यधिकं च अध्यायः। ततः सत्या उवाच—'सर्वे कालविभागाः तव रूपाणि, भगवन्; कथं कार्तिकः मासानां श्रेष्ठः?' 'पक्षेषु एकादशी प्रिया, मासेषु कार्तिकः प्रियः; देवाधिदेव, अस्य कारणं वद।' श्रीकृष्ण उवाच—'सत्ये, उत्तमं पृष्टं त्वया; शृणु, तत्त्वनिष्ठया, प्रथुमहाराजस्य नारदमुनिना सह संवादं।' 'पूर्वं नारदः प्रथुना पृष्टः, स च सर्वज्ञः मुनिः कार्तिकमासस्य माहात्म्यकारणं व्याख्यातवान्।' नारद उवाच—'पूर्वं शङ्खनामकः असुरः, सिन्धोः पुत्रः, महाबलः, त्रैलोक्यं मथितुं समर्थः आसीत्। स देवताः जित्वा, स्वर्गलोकं जित्वा, इन्द्रादीनां अधिकारं हरित्वा, तेषां स्थानानि अपाकरोत्। तस्मात् भीता देवताः, भार्याभिः सह, इन्द्रेण च, सुवर्णपर्वतस्य गुहायां प्रविश्य, तत्र बहून् वर्षाणि स्थिताः।' 'तेषां देवतानां सुवर्णपर्वतगुहायां स्थितानां, दैत्यः स्वेच्छया विचरन् आसीत्।' 'अहम् इन्द्रादीनां अधिकारं हरित्वा, तान् जित्वाऽपि, तत्र बलं तेषां अवशिष्टम्; किं करिष्यामि?' 'अद्य मया ज्ञातं, देवाः वेदमन्त्रशक्तिसंपन्नाः; तान् वेदान् हरिष्यामि, तदा सर्वे निर्बलाः भविष्यन्ति।' 'इति निश्चित्य, दैत्यः विष्णुं सुप्तं दृष्ट्वा, सत्वरं सत्यलोकात् वेदसंग्रहम् आदत्त।' 'ते वेदाः तेन हृताः, भयात्, यज्ञमन्त्रैः सह, सलिलं प्रविश्य गताः।' 'शङ्खः तान् अन्वेष्य, सागरे विचरन्, तान् संगतान् नापश्यत्।' 'ततः ब्रह्मा देवैः सह, शरणं विष्णुं गतः, हव्यैः सह, वैकुण्ठधामं ययौ।' 'तत्र तं बोधयितुं, देवाः गीतवाद्यादिभिः, गन्धपुष्पधूपदीपैः पुनः पुनः पूजां चक्रुः।' 'तदा भगवान् तेषां भक्त्या तुष्टः, सहस्रसूर्यसमप्रभः, प्रबुद्धः प्रादुरभूत्।' 'देवाः षोडशोपचारैः पूजयित्वा, भूमौ साष्टाङ्गं प्रणिपत्य, केशवः तान् उवाच।' 'विष्णुरुवाच—वरदः अहं, देवगणाः; शुभगीतवाद्यैः, सर्वे वाञ्छितानि वः दास्यामि।