सर्वेषां प्रपञ्चितानां भूतानां त्वं आद्यः पुरुषः, महिमा च ते सर्वनामगोचरातीतः। त्वया हि विश्वाण्डात् स्वर्गमर्त्याधोभागान् व्यभजः। मेरुर्नाम पुरातनः पर्वतः त्वत्त एव समुत्थितः, तस्मात् विद्मः यत् आकाशः अपि त्वया सृष्टः। देवाः अपि ते देहात् जाताः, सर्वाणि च देहिनां रूपाणि तव शरीरे एव वसन्ति। स्वर्गं तव शिरः, चन्द्रसूर्यौ तव नेत्रे, सर्पाः तव केशाः, दिशः तव कर्णविवराणि; यज्ञः तव शरीरम्, नद्यः तव सन्धयः, पृथिवी तव पादौ, समुद्राः तव उदरम्। वेदेषु त्वं मायामयः सर्वकारणत्वेन प्रसिद्धः, त्वं शान्तप्रभः सूर्यः अक्षयः च। मनीषिणः त्वां वेदानां तत्त्वार्थेन हृदयपद्मे स्थितं पुराणं पुरुषं वर्णयन्ति। योगसिद्धाः त्वां आत्मरूपेण स्तुवन्ति, साङ्ख्यैः उपदिष्टानि सूक्ष्मानि सप्त तत्त्वानि त्वयि गीयन्ते, त्वं च तेषां मध्ये अष्टमं कारणं, अन्तःस्थितः जीवात्मा च। ये तव स्थूलसूक्ष्मरूपाणि च विविधानि कारणाश्रितानि अवस्थाभेदांश्च दृष्टवन्तः, ते विदुः यत् सृष्ट्यादौ एते सर्वे त्वत्तः एव उत्पन्नाः; अतः तेषु अपि त्वयि नः भक्तिरेव अधिका अस्तु। तव लिङ्गं गुह्यम्, अनन्तकालः, सर्वविभागगणनानां संहारकः; त्वं सत्-असत्, सृज्य-लययोः कारणम्, अनन्तः, तेषां कर्ता च आधारः च। यत् स्थूलं तदसारं, सूक्ष्मं तु तेष्वपि प्रशस्यं सारम्; स्थूलावस्थाः तैः आच्छाद्यन्ते, तेषु च त्वं प्राचीनशास्त्रेषु परमं स्थूलं तत्त्वं इति निगद्यसे। त्वं भूतं भूतं संयोजयसि, तेजस्विनं तेजस्विना सह, प्रत्येकास्ववस्थासु योज्यं युनक्ति; पुनः पुनः प्रपञ्चरूपाणि हृत्वा, प्रत्येकत्र सृष्टिकर्म स्थापयसि। एवं स देवः, मूर्तिमन्तां शरण्यः, त्राता, रक्षकः, अनन्तरूपधारी, अमरैः त्वमेव कारणं ब्रह्मेति स्तुतः। ते सर्वे देवाः स्वाभिलषितसिद्धये मनः समाहित्य तत्र स्थिताः, स्तुतिं कृत्वा ब्रह्माणं तुष्टवन्तः। तदा वरदः ब्रह्मा, वामहस्तेन संकेतम् दत्त्वा, अमरान् इदं जगाद—"का कारणा या स्त्री भूषणानि परित्यज्य पत्युः वियुक्ता तिष्ठति?" "हे इन्द्र! तव कमलमुखं कुमीलितं, न प्रकाशसे; अग्निरपि दारुविरहितः धूमेनावृतः न दीप्यते। तृणराशिना आच्छादितः, दीर्घकालनिर्दग्धेन दावाग्निना दग्धः, मृत्युरोगाभिभूतशरीरः, त्वं अद्य न प्रकाशसे। यथा काष्ठदण्डेन आकृष्टः, क्रमशः गच्छसि—हे रात्रिचराधिप! किमर्थं भयभीतः इव भाषसे?" "राक्षसाधिपप्रेरितयुद्धे रिपुणा तव शरीरे बाणाभिहतोऽसि, अग्निना शुष्कः इव वरुणः। पश्य स्वशरीरं रक्तहीनं पतितं, हे वात! त्वं विमूढः, शस्त्राग्राहत इव।" "किं किल कुबेरपदं परित्यज्य नमसि? त्रिशूलधारिणः रुद्राः अपि वीर्यं ह्रासितवन्तः। केन वा अस्माकं बलं निरुद्धम्? तद् वदत।" इति पृष्ट्वा ब्रह्मणा, ब्रह्मानुगाः देवाः प्रत्यवदन्। "इन्द्रादिभिः प्रेरितः, वायुः वक्तुं प्रावर्तत। स चतुर्मुखं ब्रह्माणं प्रोवाच—'त्वं सर्वं चराचरं वेत्सि। इन्द्रः च तस्य गणाः च क्षणेन शतशो दैत्यैः बलात् विजिताः।'" "त्वया सृष्टाः यज्ञाः लोकरक्षणाय, ऋषयः च वेदश्रुतफलाभिलाषिणः तव विधिना यज्ञान् अकुर्वन्। स्वर्गः यज्ञभोक्तॄणां सदा तव वशे आसीत्; किन्तु कदाचित् महादैत्यः पृथिव्याः समः, एकेनैव कृत्येन विहंगमगणान् जग्राह।" "त्वं सर्वगुणैः परमोत्कृष्टं कृतवान्, पर्वतराजं यज्ञशिरोभूषितं, तेजस्विनं देवानां धाम कृत्वा, आकाशे सदा दीप्तिमन्तं। स पर्वतः शिखरैः अलंकृतः, देवक्रीडायोग्यः, दैत्येन आक्रान्तः; तस्य गुहाः रत्नैः पूरिताः, तद् दानवानां शरणं जातम्।" "तस्मात् असुरात् भीता देवाः, क्लान्तदेहाः, तं पर्वतं परित्यज्य जग्मुः; स चिरकालं, दिशः शुद्धप्रभाभिः पूरयन्, तेन भुक्तः।" "त्वया प्रथमयुगे दिव्यायुधेषु श्रेष्ठं वज्रं निर्मितम्; तेन दैत्यदेहं शतधा विदारितम्, अल्पबुद्धेः चित्तं यथा विदार्यते।" "युद्धे बाणैः व्रणिताः स्म, द्वारपालैश्च सूचिताः; कठिनेन प्रयत्नेन अमरारेर् अन्तः प्रविष्टाः। दैत्यसभायाम् आकृष्टाः, तत्र उपवेशिताः; दण्डधारिभिः उपहसिताः, अन्यैः च हास्यमानाः।" "त्वं सर्वेषु कार्येषु महाशक्तिमान्, अल्पभाषी; अधुना शास्त्रानुसारं वद, हे अमराः, दानवाः तु वाचालाः।" "एषा दानवराजस्य सभा, न इन्द्रस्य, असंयता; तस्मात् दैत्यवचनात् तस्य सेवकाः अस्मान् पुनः पुनः उपहसन्ति।" "ऋतवः स्वरूपग्रहणं कृत्वा, तं दिनरात्रं पूजयन्ति; दोषयुक्ताः, भीताः अपि, तं न कदापि परित्यजन्ति।" "गन्धर्वकिन्नरैः संगीतम्, तन्त्रीवाद्यैः, तस्य प्रासादेषु गाय्यते, यत्र सदा सौम्यरागाः प्रवहन्ति।" "सः स्नेहद्वेषिणः, योग्यायोग्येन, उच्चावचेन व्यवहरति; शरणागतान् परित्यजति, सत्यं प्रतिज्ञां च विहाय।" "एवं वा अधिकं वा, तस्य असंयमस्य वर्णनं कः कर्तुं शक्नुयात्? तत्र सृष्टा एव परः प्रमाणम्।" इति उक्त्वा वायुः तूष्णीं बभूव, देवकृतानां कर्मणां वर्णनं कृत्वा। ततः भगवतः ब्रह्मणः मुखं स्मितशोभितं बभूव; स देवांश्चेदमुवाच— "तारकः दैत्यः न देवैः, न दानवैः हन्तुं शक्यः; न च त्रिषु लोकेषु कश्चन पुरुषः जातः, यः तं हन्यात्।" "तस्मै वरं दत्त्वा, तं तपसा उपशम्य निगृहीतः मया; स च तपसा त्रैलोक्यदाहकः राजा जातः।" "दैत्यः च सप्तमे दिवसे बालकात् मृत्युम् इच्छन् वरम् अयाचत्; अतः सप्तमे दिवसे शङ्करात् प्रथमः बालः जातः भविष्यति।" "सः तारकस्य वधः भविष्यति, सूर्यसमप्रभः; अद्य तु शङ्करः भगवाँस्त्रीविहीनः अस्ति।