त्रयाणां लोकेषु अजित्या या देवेन्द्रस्य सेना, सा त्रयत्रिंशत् कोटि-देवगणैः समन्विता आसीत्। सा सेना हिमवत्सुन्दर-विलासित-चामरैः, सुवर्ण-पद्म-मालाभिः, दीप्त-कुङ्कुम-लेखाभिः, मुक्ताफल-संछन्न-कपोलैः च शोभमानाभूत्। इन्द्रः अपि महागजे ऐरावताख्ये स्थितः, उदारचेताः, अद्भुताभरण-वसन-धारी, वज्रसन्निभ-विस्तीर्णः, भूषणैः शोभितः, हस्तयोः विकीर्ण-कङ्कण-भूषितः, नागैः च वेष्टितः, विराजमानः तत्र स्थितः। स्वर्गे इन्द्रः सहस्त्राक्षैः चरणैः स्तुतः, अश्व-गज-समूहैः परिवृतः, शुक्ल-छत्र-ध्वज-धारी, दिव्यतेजसा चमक्कृतः। तस्य सेना दुर्जया शूलैः समलङ्कृता, विविध-शस्त्र-योधैः दुष्प्राप्या, तेजसा दीप्तिमती बभौ। तदा अश्विनौ, मरुतः, साध्याः, पुरन्दरः च संगता अभवन्। यक्ष-राक्षस-गन्धर्वाः अपि, विविध-दिव्यायुध-धारिणः, महाबलिनः, दैत्याधिपतिं प्रति संग्रामाय समागताः। किन्तु तेषां शस्त्राणि तस्य तनुं न व्यध्नोत्, यः वज्रगिरिसन्निभः आसीत्। ततः तारकः दानवेश्वरः रथात् अवप्लुत्य, हस्त-पादाभ्यां देवगणान् कोटिशः निहत्य, अवशिष्टा देवसेना भयात् पलायिता। ते भयभीता आयुधानि दिशः च परित्यज्य विखण्डिताः। तेषां पलायमानानां दृष्ट्वा तारकः इदं वचनं अब्रवीत्—"मा देवान् हत, हे दैत्याः; वज्राङ्गं शीघ्रं ममालयं नयत, यथा स बन्धनस्थं देवगणं पश्येत्।" ततः दैत्यः इन्द्रादीन् लोकपालान् युधि दृढैः पाशैः बध्नन्, गोपः इव पशून् बद्धवान्। पुनः स्वं रथमारुह्य, सिद्ध-गन्धर्व-समूह-निनादितं, स्वं गिरिशिखरं निवासं जगाम। तस्मिन् काले, द्वारपालः शुक्ल-वस्त्र-परिधानः, पृथिवीं जानुभ्यां स्पृशन्, हस्तेन मुखं छादयन्, प्रादुरभवत्। स सुस्पष्टं, संक्षिप्तं, सुविन्यस्तं वचनं, सवितर्कं, सूर्यसमप्रभं दैत्यराजं प्रति उवाच। "कालनेमिः बद्ध्वा देवान् द्वारे स्थितः, निवेद्य च—'कत्र स्थेयुः एते बन्धनिनः, केन वा?' इति पृच्छति।" द्वारपालस्य वाक्यं श्रुत्वा दैत्यः प्रत्युवाच—"यत्र इच्छन्ति तत्र स्थेयुः; मम गृहम् त्रयाणि लोका इव।" "केवलं वासवः शुक्ल-वस्त्रधारी, मुण्डितशिराः, श्वपदचिह्नितः, विमुक्तः स्यात्।" इति च। एवं कृतं, देवाः दुःखितचित्ताः, शरणं कर्तुं ब्रह्माणं जगद्गुरुं कमलजं जग्मुः। ते अत्यन्तदुःखिता, शिरसा भूमौ नतम्, उत्तमगुणयुक्तैः वाक्यैः तमेकं कमलासनं स्तोतुं प्रचक्रमुः। ऊचुः—"नमस्ते ॐकारमूलाय, सृष्टिसम्भवाय, अनन्तविविधविश्वहेतवे, स्वेच्छया संहारकारणाय, सत्यमूर्तये नमः। त्वं सर्वप्रपञ्चस्य आदिपुरुषः, नामरूपातीतः, त्वया स्वर्गभूम्यधःप्रदेशा अण्डात् विभक्ताः। मेरुः पुरातनः पर्वतः त्वत्तः प्रकटितः, आकाशः च त्वया निर्मितः। देवाः अपि तव शरीरे उत्पन्नाः, सर्वे जीवाः तव शरीरे वसन्ति।" "स्वर्गः तव शिरः, चन्द्रसूर्यौ नेत्रे, नागाः केशाः, दिशः कर्णविवराणि, यज्ञः शरीरम्, नद्यः सन्धयः, पृथिवी पादौ, समुद्रः उदरम्। वेदेषु त्वं मायासृष्टिकर्ता, सर्वकारणं च इति विख्यातः; त्वं शान्तः ज्योतिः, सूर्यः, अक्षरः। योगविदः त्वां आत्मानं स्तुवन्ति, साङ्ख्यैः उक्तानि सूक्ष्मसप्ततत्त्वानि त्वयि संहितानि; त्वं तत्रापि अष्टमकारणम्, अन्तर्यामी च जीवः।" "ये तव स्थूलसूक्ष्मरूपाणि, कारणानि च दृष्ट्वा, सर्वाणि त्वत्तः सृष्ट्यादौ उत्पन्नानि इति जानन्ति; तेषु अपि त्वयि नः भक्तिः भूयात्। तव लक्षणं गूढकालः, अनन्तः, सर्वभेद-गणनाविनाशकः; त्वं सत्त्वासत्त्वयोः, सृष्टिसंहारयोः च कारणम्। स्थूलं तु असारम्, सूक्ष्मं तु तस्मात् श्रेयः, स्थूलानि तैः आवृतानि; तत्र त्वं परमं स्थूलम् इति आगमे प्रसिद्धः।" "त्वं सत्त्वं सत्त्वेन, तेजः तेजसा, सर्वेभ्यः भावेभ्यः भावान् संयोगयन्, पुनः पुनः रूपाणि हृत्वा, सृष्टिक्रियाम् स्थापयसि। एवं रूपिणां शरणं, रक्षकम्, अनन्तमूर्तिं त्वां देवा ब्रह्मणं कारणमिति स्तुवन्ति।" "इति स्वाभिलाषसिद्धये, तत्र स्थिताः, स्तुवन्तः, ब्रह्माणं तुष्टवन्तः। ततो वरदः ब्रह्मा, वामहस्तेन संकेतयन्, अमरान् उवाच—'किं कारणं यत् स्त्री भूषणानि परित्यज्य पतिं विना वर्तते?' इति।" "हे इन्द्र, तव कमलमुखं म्लानं, न शोभसे; अग्निः अपि दारुरहितः धूमाच्छन्नः न दीप्तिमान्। तृणराशिना आच्छादितः, दीर्घदग्धवनाग्निना तप्तः, मृत्युरोगग्रस्ततनुः, त्वं अद्य न शोभसे। यथा दण्डेन आकृष्टः, क्रमशः पादैः चलितः, रात्रिचराधिप, किं भीतवत् भाषसे?" "राक्षसाधिपतेः युद्धे शत्रुणा आहतः, तव शरीरं अग्निना शुष्कं यथा वरुणस्यापि तृषार्तस्य। पश्य स्वं रक्तहीनं पतितं शरीरम्; हे पवन, त्वं खङ्गाग्राहत इव मोहितः। धनद, किमर्थं कुवेरपदं परित्यज्य नमसि? त्रिशूलधारिणः रुद्राः अपि वीर्यं नष्टवन्तः।" "केन वः बलं निरुद्धम्? तत् ब्रूयात।" इति पृष्टे ब्रह्मणा, ब्रह्मणिष्ठा देवाः प्रत्युवाचुः। "वाचः प्रधानत्वात्, पवनं प्रेरयामास; ततः इन्द्रादिभिः प्रेरितः, पवनः सम्बोधितः।