एवं तर्हि तारकामययुद्धे दानवानां विष्णोश्च सम्बन्धे यदद्भुतं समजात, तदहं ते कथयामि। भीष्मः पुनरुवाच—“भगवन्, त्वया विस्तारतः पद्मयोनिकथाऽयं श्रुता, तथा गुहस्य महिमानं च जन्म च। ब्रह्मन्, इच्छामि तवाच्छ्रवितुं यथावत् किमिदं जातं, कथं च तारकः स महाबलः दानवः अभवत्। कथं चासौ महासुरः कार्त्तिकेयनिहतः, ब्रह्मन्? कथं च मुनयः रुद्रेण मन्दरगिरिं प्रेषिताः? कथं च रुद्रः सर्वेश्वरः तत्रैव उमां प्राप्तवान्? एतत्सर्वं यथावत् श्रोतुमिच्छामि, महर्षे।” पुलस्त्यः उवाच—एकदा कश्यपः दितिं दैत्यजननीं शुभां इदं वचः प्रोवाच—“देवि, त्वया वज्रसमानाङ्गः पुत्रः भविष्यति।” तस्य पुत्रस्य नाम वज्राङ्ग इति भविष्यति, धर्मनिष्ठश्च सः। सा देवी वरं लब्ध्वा वज्राङ्गं जनयामास, यस्य देहमपि वज्रैः न विदारितुं शक्यते। स पुत्रः जातमात्र एव सर्वशास्त्रार्थं विज्ञाय, मातरं भक्त्या पप्रच्छ—“किं करवानि, अम्ब?” तदा दितिः हृष्टा पुत्रं दैत्यपतिं प्रोवाच—“वत्स, मम बहवः पुत्राः सहस्रनेत्रेण निहताः। अतः त्वं गत्वा इन्द्रं हन्याः, तेषां च क्रियाः कुरुष्व।” सः ‘एवं भवतु’ इत्युक्त्वा बलात् देवानां लोकं जगाम। स तत्र गत्वा, सहस्राक्षं दिव्येन पाशेन बद्ध्वा, मातरं प्रति यथा मृगं शिकारी आनयेत्, तथा तं नीतवान्। तस्मिन्नेव काले ब्रह्मा च महातपाः कश्यपश्च तत्र आगतौ, यत्र दैत्यपतिः जननी च निःशङ्कं स्थितौ। तौ दृष्ट्वा ब्रह्मा कश्यपश्च तं वज्राङ्गं ऊचतुः—“मुक्त्वा इन्द्रं, पुत्र; किमस्य ते प्रयोजनम्? मान्यस्य मृत्युः अवमानः स्मृतः, पुत्र; यः तव हस्तात् अस्माकं वचनेन विमुक्तः, स युद्धे मृतवत् एव। शत्रुः यः परोपकारात् मुक्तः, स जीवन् अपि प्रतिदिनं मृतवत् एव।” एवं श्रुत्वा वज्राङ्गः साष्टाङ्गं प्रणम्य उवाच—“मम कार्यं समाप्तम्; मातुः आदेशः कृतः। त्वमेव देवासुराणां नाथः, पूज्यश्च; तव वचनेन शक्रः मुमुच्यताम्। मम तपस्याः विघ्नो न स्यात्, भगवन्; तव प्रसादात् एष एव मम वरः।” इति उक्त्वा मौनं आस्थाय स्थितवान्। तं मौनिनं दैत्यं प्रेक्ष्य ब्रह्मा उवाच—“तपः कुरु, मा शुचः, मम वचने स्थितः भव। अस्य मनःशौचेन जन्मफलम् आप्तम्।” एवमुक्त्वा पद्मयोनिः विशाललोचनां कन्यां ससर्ज। तां विवाहार्थं वज्राङ्गाय ददौ, नाम्ना वराङ्गी इति; ततः सः स्वस्थानं जगाम। वज्राङ्गः तया सह वनं तपस्यै जगाम। दैत्यपतिः उत्तानबाहुः सहस्रसंवत्सरं तपः अकरोत्। स कालः, पद्मलोचनः, शुद्धचित्तः, महातपाः, शिरसा अधस्तात् स्थित्वा, पञ्चाग्निमध्ये च स्थित्वा, अन्नं विना घोरं तपः कृत्वा, तपःपुञ्जः अभवत्। ततः सः जलमध्यं प्रविश्य, सहस्रसंवत्सरं तत्र स्थितवान्। तस्य जले प्रविष्टस्य, तस्य पत्नी, महाव्रता, तस्य सरःतीरं मौनिन्येव स्थित्वा, अन्नं विना, घोरं तपः अकरोत्। तस्याः तपस्यां स्थितायाः इन्द्रः भयमजनयत्। स इन्द्रः वानररूपं गृहीत्वा, तस्याः महाश्रमं गत्वा, बलवान् सन्, हविष्यपात्रं पुष्पपेटिकां च आकर्षयामास। पुनः सिंहरूपेण सुभगां तां भयमजनयत्; पुनः सर्परूपेण च पादद्वयं दष्टवान्। सा तु तपोबलात् न चचाल, पाकशासनः तां बहुभिः भीषणैः क्लेशयामास। वज्राङ्गपत्नी न तपोत्यागं कृत्वा, पर्वतम् एव दोषं मन्यमाना, शापदानाय उद्यतासीत्। तां शापाय उद्यतां दृष्ट्वा, पर्वतः मानुषरूपं गृहीत्वा, तां सुन्दरीं भीतलोचनां उवाच— “महाव्रते, नाहं दुष्टः, मयि सर्वे देहिनः सेवाम् कुर्वन्ति; पाकशासनः क्रुद्धः एव त्वां बाधते।” एवमेकस्मिन्समये सहस्रसंवत्सरं व्यतीतं, ततः तद्विज्ञाय पद्मयोनिः साक्षात् तत्र आगतः। स तुष्टः ब्रह्मा वज्राङ्गं सरस्तीरं गतः उवाच—“वरं वृणीष्व, दितेः सुत।” तथा उक्तः दैत्यपतिः, तपःसम्पन्नः, प्रणम्य, लोकपितामहं प्राञ्जलिः उवाच—“मयि दैत्यभावो नास्तु; मम लोकाः अक्षया भवन्तु; तपसि च मे रतिः, देहस्य च स्थैर्यम् अस्तु।” “एवं भवतु” इति देवः उक्त्वा स्वधाम गतः। वज्राङ्गः, तपःसमाप्तिः, नियमपरायणः, भार्यादर्शनकाङ्क्षी स्वाश्रमं गतः, तत्र तां न दृष्टवान्। स क्षुधार्तः पर्वतकाननं प्रविश्य, फलमूलार्थं गतः, वृक्षैः छन्नां, शोकार्तां, अश्रुपूर्णलोचनां प्रियाम् अपश्यत्। तां दृष्ट्वा दैत्यः सान्त्वनार्थं वचः उवाच—“कस्य त्वया दुःखं प्राप्यते, सुमध्यमे? कः त्वां यमलोकगामिनीं कृतवान्?