महाबलिनः सर्वशस्त्रसंपन्नाः दैत्याः तं वीरं समरे प्रहारयन्तः अपि सः स्थिरवत् अचलः पर्वत इव कम्प्यमानः अपि नाचलत्। तत्र महाऽसुरः कालनेमिः सुपर्णेन सह सर्वशक्त्या महतीं गदां बाहुभ्यां समुत्क्षिप्य, कोपेन दीप्तां भयानकां तां गदां गरुडाय क्षिप्तवान्। तस्य दैत्यस्य तेन कर्मणा विष्णुः विस्मयं जगाम। तदा तया सुपर्णेन प्रक्षिप्तया गदया तस्य शिरः प्रहृतम्; सुपर्णस्य व्यथितं शरीरं दृष्ट्वा च स्वस्य च विहतं देहम्, वैकुण्ठः कोपात् रक्तलोचनः चक्रं समादत्त, सुपर्णेन सह महाबलः वेगेन समवर्धत। तस्य बाहवः दश दिशः व्याप्य, अन्तरिक्षं च पृथिवीं च पूरयन्तः, पुनः पुनः बलेन वर्धमानः इव त्रैलोक्यं पदैः व्याप्नुम् इच्छन्, देवपतीनां जयाय व्योम्नि वर्धमानः दृष्टः। तं दीप्तमणिमौलिना शिरसा चाकाशं लिपयन्तं मधुसूदनं मुनयः सह गन्धर्वैः स्तुतिभिः समपूजयन्। पादाभ्यां पृथिवीं निपीड्य, बाहुभिः दिशः आच्छाद्य, सहस्रबाहुसहस्राक्षवत् रिपुषु अजरः बभौ सः। सुदर्शनचक्रं तु दीप्तमग्निसदृशं, भयानकं, सुवर्णरजसा संवृतं, वज्रनाभिकं, सर्वद्वेषिणां भीषणम्। दानवानां मज्जास्थिमेदोरुधिरैः स्निग्धीकृतं, तिक्ष्णधारं वर्तुलरूपं, अनुपमं तदस्त्रं। पुष्पमालाभिः भूषितं, कामरूपिभिः स्पृहणीयं, स्वयंभुवाऽपि निर्मितं, सर्वद्विषां भयावहम्। क्रोधसंयुक्तः सः युद्धे सदा प्रवृत्तः तदस्त्रं समादत्त; तस्य क्षेपे सर्वाणि भूतानि जङ्गमाजङ्गमानि विमूढानि भवन्ति। महासङ्ग्रामे मांसभक्षका अपि तृप्ताः; यस्य कर्माणि अनुत्तमानि, सः सूर्यतेजसा तुल्यः। युद्धे चक्रं समुत्क्षिप्य, कोपदीप्तः, गदाधरः स्वतेजसा दानवतेजः न्यूनं चकार। तेनैव चक्रेण सः कालनेमेः बाहून् युद्धे छित्त्वा, तस्य भीषणं शतमुखं शिरः हसितरजसा दीप्तम्। हरिः तं दैत्यं चक्रेण बलात् निपातितवान्; छिन्नबाहुः, छिन्नशिराः सः दैत्यः कम्पितः। रणाङ्गणे सः शिरोविहीनः काण्डवत् विद्युत्पातितवृक्षः इव स्थितः, गरुडः च महापक्षः वातवेगं समनुगतः। गरुडः तस्य कालनेमेः उरसि प्रहृत्य, सः दैत्यः व्याकुलबाहुः स्वदेहाभिमुखं नभसि भ्रममाणः। स्वर्गं परित्यज्य, भूमौ पतनं कृत्वा पृथिवीं कम्पितवान्; तस्य दैत्यस्य पतने, देवाः मुनिगणाश्च समागत्य, वैकुण्ठं 'साधु साधु' इति स्तुत्वा पूजयामासुः। अन्ये दैत्याः रणभूमौ तद्वीर्यं दृष्ट्वा, बाहुभिः अन्योन्यं पाशवत् बद्ध्वा न चलितुं शेकुः; केचित् केशेषु गृह्णन्ति, केचित् कण्ठे समाक्रान्ताः। सः एकस्य मुखं छित्त्वा, अन्यं मध्ये गृह्णन्, गदाचक्राभ्यां दग्धाः, तेषां बलं प्राणाश्च विनष्टाः। तेषां दैत्यदेहानां नभः पतित्वा भूमौ पतनं जातम्; सर्वेषां दैत्यानां निहतेषु, परमपुरुषः— इन्द्रस्य प्रियतमं कर्म कृत्वा, समारोपितगदायुधः, तस्य तारेकस्य भीषणयुद्धे स्थितः। तदा ब्रह्मा जगतां पितामहः शीघ्रं तत्र समागत्य, सर्वैः ब्रह्मर्षिभिः, गन्धर्वाप्सरसां गणैः सहितः। देवदेवं हरिं पूजयन् ब्रह्मा इदं वचनं प्रोवाच— 'देव, महत् कर्म कृतं, देवकण्टकः निहतः।' 'दैत्यवधेन सर्वे तृप्ताः स्म; एषः कालनेमिः महाऽसुरः त्वया हतः, हे विष्णो—' 'त्वां विना अन्यः कोऽपि तस्य विजेता नाभूत्; सः देवान् सर्वलोकांश्च चलाचलान् अवमन्।' 'ऋषीन् हत्वा, मां अपि समरे आह्वयत्; तस्मात् तवानेन कर्मणा अहं प्रसन्नः।' 'एषः कालनेमिः कालकृतः शत्रुः हतः, आगच्छ, शुभं ते अस्तु; स्वर्गोत्तमं गच्छाम।' 'त्रिषु लोकेषु ब्रह्मर्षयः सभायां त्वां प्रतीक्षन्ते; अहं च वरदः सन्, त्वं च वरदेषु श्रेष्ठः, वरं दास्यामि।' 'देवाः स्वस्थानानि प्राप्य, त्वं तेषां वरदः; त्रिलोकी समृद्धा, शूलशून्या, उद्धृताऽस्तु।' 'अस्मिन्नेव समरे, हे विष्णो, महात्मनः इन्द्रस्य कृते—' इत्युक्ते भगवता ब्रह्मणा, हरिः अव्ययः प्रत्युवाच। विष्णुः सर्वान् देवतान् शक्रपुरोगमान् शुभवाक्यैः संबोधितवान्— 'सर्वे देवगणाः शृण्वन्तु।' 'सुपर्णेन सह, पुरन्दरं पुरोगं कृत्वा, वयं सर्वे समरे कालनेमिं तस्य चानुचरान् हत्वा।' 'दानवाः महावीर्याः, शक्रादपि अधिकाः, अस्मिन्महायुद्धे द्वौ एव अवशिष्टौ।' 'दैत्यः विरोचनः, बलवान् स्वरभानुः स्वस्थानं गतवन्तौ; शक्रः च वरुणः च स्वानि स्थानानि गतवन्तौ।' 'यमः दक्षिणां दिशं रक्षिष्यति, धनदः उत्तरां; सोमः ऋक्षैः सहितः सदा संयोगं यास्यति।' 'सूर्यः ऋतुभिः सहितः अयनैः सह गमिष्यति; हविरुत्सर्गः आरभ्यते, सभया पूजितः।