देवानां महर्षिभिः त्रिः आहुतं घृतं यज्ञस्य अग्रे स्थित्वा छायायां शरणं कृत्वा पिबन्ति स्म। एष एव सर्वामृत्यूनां शत्रूणां विनाशकारणं, अस्मिन्नेव चक्रे समरेषु शत्रुवंशाः प्रविष्टाः। स एव देवकार्यार्थं युद्धेषु प्राणान् त्यक्त्वा तेजस्वी महाबलः शत्रुषु चक्रं प्रक्षिपति। अहं कालस्वरूपः सम्प्रति उपस्थितः, दैत्येषु अयं कालः एव; यदा कालः अतीतः, तदा केशवः फलमवाप्स्यति। भाग्ययोगात् मम पश्यतः अयं विष्णुः आगतः; मया संग्रामे निहतः स एवात्र विनश्यति। भाग्येन अद्य युद्धे अहं पूर्वजानां कृतं कर्तव्यमनुष्ठास्यामि, एतं दानवभीषणं नारायणं हत्वा। शीघ्रमेव अहं देवगणान् युद्धे निहनिष्यामि; अयं पुनः पुनर्जन्मसु दानवान् युद्धे पीडयति। स एव अनन्तः, पूर्वं पद्मनाभः इति विख्यातः, भीषणस्य आद्यसमुद्रस्य मध्ये मधु-कैटभौ हत्वा। स एव द्विधा रूपं कृत्वा, सिंहनररूपधारी, मम पितरं हिरण्यकशिपुं निहत्य। अदितिः देवमाता तं पुण्यगर्भं बभार; स एव त्रिभिः क्रमैः त्रिलोकान् अपाकर्षयत्। पुनः सम्प्रति तारकामयसमरः संप्राप्तः, स देवः मया सह संगम्य विनश्यति। एवं बहुधा उक्त्वा, स दानवः कठोरैः अवाच्यैः वाक्यैः नारायणं युद्धाय आजुहाव। असुरपतिना प्रेरितः अपि, गदाधरः न कोपमगच्छत्; स महासौम्येन स्मितपूर्वकं वाक्यमुवाच— "तव बलं, हे दैत्य, स्वल्पं मदोत्थं च; सत्यम् बलं स्थिरं निरुपकोपं च। त्वं मददोषैः हतः, क्षमायाः वदसि। त्वं मया अधमः मन्यसे; गर्ववाक्यानां लज्जा ते। यत्र स्त्रियः गर्जन्ति, तत्र पुरुषाः कुतः? पितृपथं अनुसरन् त्वां पश्यामि; प्रजापतेः सेतुम् उत्सृज्य कः शुभां गतिम् आप्नोति? अद्य त्वां देवकृतघ्नं हत्वा देवतानां स्थानं पुनः स्थापयिष्यामि।" एवं श्रीवत्सलाञ्छनः युधि वदन्, स दानवः कोपात् हसन्, शस्त्रचक्रधरौ हस्तौ उद्धृत्य। स शतबाहुः सर्वशस्त्राणि युद्धे उद्धृत्य, द्विगुणरक्तलोचनः, तानि विष्णोः उरसि प्राक्षिपत्। मायया तारया च सह दानवाः अपि शस्त्रखड्गैः समलंकृताः विष्णुं समरे समभिद्रवन्त। महाबलिभिः सर्वशस्त्रधारिभिः दैत्यैः पीड्यमानः अपि स युद्धस्थले स्थाणुवत् अचलः आसीत्। कालनेमिः महाऽसुरः सुपर्णेन सह सर्वबलसमन्वितः महतीं गदां बाहुभ्यां उद्धृत्य। क्रुद्धः स ज्वलन्तीं भीषणां गदां गरुडाय प्राक्षिपत्; तेन दैत्यकर्मणा विष्णुः विस्मयं जगाम। तदा सा गदा सुपर्णेन निपातिता तस्य शिरसि; सुपर्णं पीड्यमानं स्वदेहं च विक्षतम् दृष्ट्वा— वैकुण्ठः कोपारुणलोचनः चक्रं जग्राह; सुपर्णेन सह महाबलः वेगेन ववृधे। तस्य बाहवः दशदिक्प्रसारिताः, अन्तरिक्षं नभः पृथिवीं च व्याप्य। स पुनः बलवाँश्चाभवत्, लोकत्रयविक्रमणमिव इच्छन्; देवाधिपविजयाय व्योम्नि वर्धमानः। ऋषयः गन्धर्वैः सह मधुसूदनं स्तुवन्ति स्म, यस्य किरीटमौलिना व्योमाङ्कितम् आसीत्। पादाभ्यां पृथिवीं निपीड्य, बाहुभिः दिशः व्याप्य, स सहस्रबाहुः सहस्रलोचनः इव शत्रुषु अजय्यः प्रतीतः। सुदर्शनचक्रं ज्वलदग्निसमप्रभं, भीषणदर्शनं, सुवर्णरजसा आवृतं, वज्रनाभि, भीतिदायकम्— दानवमज्जास्थिमेदसारक्तेन सिक्तं, अतिशितधारं, वर्तुलरूपं, अनुपमं अस्त्रं। माल्यार्घ्यैः भूषितम्, कामरूपिभिः स्पृहणीयम्, स्वयंभुवा निर्मितम्, सर्वद्वेषिणां भयावहम्। स कोपसमन्वितः, युद्धे सदा प्रवृत्तः, तस्य विक्षेपे सर्वाणि भूतानि सञ्जातानि च विस्मयं यान्ति। महायुद्धे पिशिताशिनः अपि तृप्तिं यान्ति; अस्य कर्माणि तुल्यं सूर्यतेजसा। स युद्धे चक्रं उद्धृत्य, क्रोधाग्निना दीप्तः, स्वतेजसा दानवरश्मिं न्यूनम् अकार्षीत्। तेनैव चक्रेण कालनेमिं समरे बाहून् छित्त्वा, तस्य विहसतः शतमुखं भीषणं शिरः च छित्त्वा। हरिः बलात् तं दैत्यं चक्रेण निपातितवान्; छिन्नबाहुः छिन्नशिराः दैत्यः कम्पमानः। युद्धे स शिरच्छेदितः वृक्ष इव वज्राहतः स्थितः; गरुडः महापक्षैः वातवेगसमोऽभवत्। गरुडः कालनेमिं उरस्याघातयत्; दैत्यः बाहुं विक्षिपन् स्वदेहं प्रति आकाशे ववृते।