यमः सर्वहरः कालायुधधरः स्वधाम परित्यज्य भयाकुलचित्तः स्वदिशं पलायितवान्। स लोकपालान् अपाकुर्यात् तेषां च कार्याणि स्वीकृत्य, स्वदेहम् चतुर्धा सर्वदिक् विभज्य तस्थौ। ततः स तारकासुरः नक्षत्रपथं, स्वर्भानुना प्रकाशितं दिव्यं स्थानं गतः, सोमस्य च महद् ऐश्वर्यं समग्रं क्षेत्रं च बलात् जघान। तत्र स सवितारं प्रभायुक्तं धर्मद्वारसहितं कम्पयित्वा तस्य अधिकारं, स्वामित्वं दिवसम् च अपहरत्। अग्निं देवमुखं विजित्य, तं स्ववशं कृतवान्; वायुम् अपि बलात् निगृह्य तम् आत्मनः आज्ञाकारिणं चकार। सागरात् सर्वान् नद्यः बलात् प्राकुरुत्, समुद्रांश्च, यः शरीरसारः, स्वविलासबलस्य वशे न्यवेशयत्। दिव्याप्सरः पार्थिवाश्चापः स्ववशे कृत्वा, पर्वतैर् अभिगुप्तां पृथिवीं व्याप्तवान्। स स्वयम्भूः महाभूताधिपतिरिव प्रभाम् अदधात्, सर्वलोकव्यापी भीषणः दैत्यः सर्वभूतानां भयप्रदः अभवत्। स दैत्यः लोकपालचन्द्रसूर्यग्रहस्वरूपधारी, वह्निवायुसम्भवः, संग्रामे प्रज्वलितः दीप्तिमान् बभूव। स ब्रह्मणः परमासनस्थः, जगदुत्पत्तिसमः, तं दैत्यगणाः पितामहमिव सुराः स्तुतवन्तः। किन्तु पञ्च—वेदः, धर्मः, क्षमा, सत्यं, श्रीश्च—ये नारायणाश्रयाः, तस्य दुष्कृतिनः समीपं न ययुः। तेषां आगमनाभावात् दैत्याधिपः कोपसंयुक्तः विष्णोः निवासं अन्वेष्टुम् देवानां धाम अगच्छत्। तत्र स विष्णुं ददर्श, गरुडारूढं, शंखचक्रगदाधरं, शुभगदां दानवानां विनाशाय भ्रमयन्तं। तडिद्वसनं, मेघाभं, कश्यपवंशसमुत्पन्नं सुवर्णपक्षिणं, व्योम्नि विचरन्तं विष्णुं दृष्ट्वा, स दैत्यः कम्पितचित्तः स्थिरं विष्णुं वाक्यम् उवाच। "एष एव अस्माकं शत्रुः, पूर्वजानां जीवनाशकः, समुद्रवासिनां, मधुकैटभयोः च संहारकः। एष एव अस्माकं शत्रुः, अप्रतिम इति कीर्तितः, संग्रामेषु बहून् दानवान् हन्ति। एष लोके निर्दयः, स्त्रीबालानां समक्षं निर्लज्जः, येन दानवानां स्त्रीणां सीमा विकल्पश्च कृतः। एष देवेषु विष्णुः, स्वर्गवासिनां वैकुण्ठः, नागेषु अनन्तः, स्वयम्भूषु स्वयम्भूः। एष देवाधिपः, येन वयं अपराधवन्तः; तस्य कोपसमागमे हिरण्यकशिपुरपि हतः। अस्य छायायाम् आश्रयं कृत्वा, देवाः यज्ञस्य अग्रे स्थित्वा, महर्षिभिः त्रिः आहुतं घृतं भुञ्जते। एष एव अमृतरिपूणां सर्वनाशकारणम्; अस्माकं शत्रुवंशाः अस्मिन्नेव चक्रे प्रविष्टाः। एष संग्रामेषु सुराणां कृते प्राणान् त्यक्तवान्; स तेजस्वी महाबलः शत्रुषु चक्रं क्षिपति। एष दैत्यानां कालः, यदा अहम् अपि कालस्वरूपः उपस्थितः; नियतकालातीतः केशवः फलम् लप्स्यते। दैवयोगात् मम पश्यतः अयं विष्णुः प्राप्तः; मया संग्रामे दलितः अत्रैव नश्यति। अद्य सौभाग्येन, अस्मिन्नेव युद्धे, दानवभीषणं नारायणं हत्वा पितृऋणं सम्पादयिष्यामि। शीघ्रं देवसंघान् संग्रामे हनिष्यामि; पुनः पुनर्जन्मग्रहणेन अपि अयं दानवान् युद्धे बाधते। एष एव अनन्तः, पूर्वं पद्मनाभ इति विख्यातः, आद्ये भीषणे सागरे मधुकैटभौ हत्वा। द्विधा रूपं धृत्वा, अर्धनरसिंहस्वरूपः, स एव मम पितरं हिरण्यकशिपुं पुरा हत्वा। अदितिः देवमाता, तं शुभगर्भं अधत्त; स एव त्रिभिः पादैः त्रिलोकान् जग्राह। इदानीं पुनः तारकामयसमरसमागमे, स देवः मम समागमे नश्यिष्यति। एवं बहुधा उक्त्वा, स शीघ्रं नारायणं युद्धाय कटुवाक्यैः आह्वयत्। दैत्येश्वरप्रेरितः, गदाधरः विष्णुः न कोपितः; स धैर्यसम्पन्नः स्मितपूर्वकं वचनम् उवाच— "त्वया, दैत्य, बलम् अल्पम् अहंकारसमुत्थम्; सत्यं बलं स्थिरं, कोपवर्जितम्। त्वं गर्वदोषैः हतः, क्षमायाः कथं भाषसे? त्वं मया अधमः, गर्वितवचनानि ते लज्जास्पदं; कुत्र नरा यत्र स्त्रियः गर्जन्ति? पश्यामि त्वां, दैत्य, पितृपथम् अनुगच्छन्तम्; यः प्रजापतेः सेतुं परित्यज्य याति, सः कथं श्रेयः प्राप्नुयात्? अद्य त्वां, देवकार्यविघ्नकर्तारम्, नाशयिष्यामि, देवान् च स्वस्थानानि स्थापयिष्यामि।" एवं श्रीवत्सधारी युद्धे उक्त्वा, दानवः क्रोधहसितः, शस्त्रचक्रधारिणः हस्तौ उद्धृत्य तस्थौ। स शतबाहुः, सर्वशस्त्राणि युद्धे उद्धृत्य, द्विगुणक्रोधरक्तलोचनः, तानि विष्णोः उरसि क्षिप्तवान्। दानवाश्च अपि, मायातारप्रमुखाः, शस्त्रखड्गधराः, संग्रामे विष्णुं अभ्यधावन्।