तौ जलाधिपती, सोमः वरुणश्च, तदा दैत्याधिपतेः मायया निर्मितां मोहिनीं समुत्थाय तां मायां निगृह्य विजयं प्राप्तवन्तौ। सोमस्य किरणैः दग्धाः, वरुणस्य पाशैः युद्धे पीडिताः, दैत्याः शैलशिखरविहीनाः शिलाः इव न चलितुं शेकुः। सोमेन आघातिताः सर्वे दैत्याः हिमेन आवृताङ्गाः, उष्णहीनाः अग्नयः इव भूमौ पतिताः। तदा मायः दानवानां मायाचार्यः, दानवान् आकाशे पाशैः बद्धान् शीतलैः चन्द्रकिरणैः आच्छादितान् दृष्ट्वा, विशालां मायां ससृजत्। सा माया पर्वतश्रेणिभिः शोभिता, शस्त्रैः खड्गैः च सन्नद्धा, शिलाग्रे स्थिताः, गुहाभिः वनैः च पूर्णा। सिंहव्याघ्रगणैः समाकीर्णा, दिव्यपशूनां गर्जितैः निनादिता, मृगसमूहैः व्यापिता, वायुनाः कम्पितवृक्षाः च तत्र दृश्यन्ते। सा प्रसिद्धा माया, पार्वतीति ख्यात्या, तस्य पुत्रेण निर्मिता, देवैः स्पृह्यन्ती, मायया सर्वत्र प्रसारिता। खड्गध्वनिभिः, शिलावृष्टिभिः, पतितवृक्षैः च, सा देवसेनां आघात्य दानवान् पुनः जीवन्ति। ततः सोमवरुणयोः मायाः नष्टाः, भूमिः पर्वतैः कम्पमाना भयङ्करा अभवत्। वृक्षसमूहैः आवृताः देवाः न दृष्टवन्तः; तेषां धनुषः भग्नाः, आयुधानि च नष्टानि, ते विघटिताः अभवन्। गदाधरं विहाय, देवसेना युद्धे शक्तिहीनाः अभवत्; स तु तेजस्वी, प्रभुर्भूतः, युद्धे न कम्पितः। विश्वस्येश्वरः गदाधरः क्षमया कोपं न कृतवान्; कालं ज्ञात्वा, वारिधाराभः, युद्धे क्षणं निरीक्ष्य स्थितवान्। देवासुरसंघर्षं द्रष्टुम् इच्छन्, हरिः भगवतः आदेशेन अग्निवायू द्वौ युद्धे प्रेषितवान्। विष्णोः वचोऽनुगृहीतौ, अग्निवायू जागृतबलेन, महायुद्धे मायां अपाकृष्यत्। पार्वतीमायाः तदा अग्निना दग्धा, भस्मीकृताः, नष्टा च; अग्निः वायुनैः संयुक्तः, वायुः अग्निना पूर्णः। युगान्ते मूर्च्छितवत्, दैत्यसेनां दग्धवन्तौ; तत्र वायुः पूर्वं गतः, ततः अग्निः वायुमनुगतः। अग्निवायू दैत्यसेनां परिभ्रम्य, पतितैः उत्थितैः च प्राणिनः भस्मीकृतवन्तौ। दैत्यविमानानि सर्वत्र पतन्ति, वायोः वेगेन विक्षिप्तानि, अग्निः कार्यं समाप्तवान्। मायानाशे प्रवृत्ते, गदाधरः स्तूयमानः, दैत्याः शक्तिहीनाः, त्रिलोक्यः बन्धनात् विमुक्ताः। देवाः विजये हर्षिताः, "साधु साधु" इत्युक्त्वा, सहस्रनेत्रस्य जयः, दैत्यपराजयः च अभिनन्दितवन्तः। सर्वदिशः शुद्धाः, धर्मः विस्तारितः, सोममार्गः उद्घाटितः, सूर्यः स्वस्थानस्थः च, प्राणी कर्मनिष्ठाः, जनाः सद्धर्मशीलाः, मृत्युः बन्धनं न छिनत्ति, अग्निः होमं कुर्वन्। यदा देवाः यज्ञे दीप्तिमन्तः, स्वर्गमार्गाः प्रकाशिताः, लोकपालाः सर्वे उपस्थिताः, दिशः सम्यक् स्थिताः; यदा सिद्धेषु तपः वृद्धिः, पापकर्म नास्ति, देवपक्षः हर्षितः, दैत्यपक्षः विषण्णः; धर्मः त्रिपादस्थितः, अधर्मः एकपादधारः, महाद्वारम् उद्घाटितम्, श्रेष्ठमार्गः अनुगतः; धर्मः जनानां मध्ये विजयी, आश्रमाः धर्मानुष्ठिताः, राजानः प्रजापालननिष्ठाः। लोकाः शान्ताः, दैत्येषु तमः नष्टम्, युद्धकृत्यं अग्निवायूना कृतम्; तदा लोकाः तयोः शुद्धाः, तयोः कर्मणि जयः। वाय्वग्निकृतं महाभयं श्रुत्वा, दैत्याः तीव्रभीत्या पीडिताः। तदा कालनेमिर् नाम दैत्यः प्रकटितः, सूर्याभमुकुटधारी, भूषणकङ्कणध्वनितः। सः मन्दरशिखरसदृशः, महारजतम् आवृतः, शतायुधधारी, शतबाहुः शतवदनः च। शतशिराः स्थितः, शतशिखरशैलसदृशः, स्वविस्तारे महान्, ग्रीष्माग्निवद् दीप्तिमान्। तस्य केशाः धूम्रवर्णाः, श्मश्रुः कपिशः, दन्ताः विकटाः, मुखं भीषणम्, शरीरम् विशालम्, त्रिलोक्यं व्याप्नोत्। सः बाहुभिः आकाशं मापयन्, पादाभिः पर्वतान् क्षिपन्, मुखात् वातेन मेघान् संचालयन् वर्षं करोत्। रक्तवर्णनेत्रः, मन्दरसदृशदीप्तिमान्, सर्वदेवसेनां दग्धुं युद्धे अग्रे गतः। देवसेनां धम्कयन्, दशदिशः आच्छाद्य, मृत्युरिव प्रकटितः, प्रलयकाले हृष्टः अभवत्। सुतलसदृशशरीरः, स्थूलपाणिः, लम्बमानाभरणशोभितः, कृत्येषु किंचित् कम्पितः। उज्ज्वलहस्तं ऊर्ध्वम् उद्यम्य, दैत्येभ्यः उक्तवान्—"देवाः हताः; स्थिता भवत!"। सर्वे देवाः युद्धे कालनेमिं दृष्टवन्तः, शत्रुमृत्युम्, भयव्याकुलाक्षाः। सर्वे प्राणी कालनेमिं पश्यन्ति, सर्वं ग्रसन्तं, सः नारायणस्य त्रिविक्रमरूपं इव अग्रे गतः। पुनः असुरः महोत्साहेन अग्रे गतः, वासांसि वातेन विक्षिप्तानि, युद्धाय निर्गतः, सर्वदेवान् भयमावहन्।