सत्यभामया तथा पृष्टः स मुनिश्रेष्ठो नारदः प्रत्युवाच—“सत्यभामे, एतत् तूलापुरुषदानेन लभ्यते” इति। ततः सत्यभामा श्रीकृष्णेन सह च कामद्रुमं विधिपूर्वकं तौलयित्वा स्वयमेव नारदाय दत्तवती। सर्वोपकरणानि संगृह्य नारदः स्वर्गं जगाम। ततः सूतः उवाच—श्रीपतिं प्रणम्य तस्मिन् मुनौ निष्क्रान्ते, प्रफुल्लमुखी सत्यभामा वासुदेवमिदं प्राह। सा उवाच—“धन्या अहं, कृतार्था च, सफलं मम जन्म; धन्यौ मे जनकौ, जन्मकाले च कारणत्वेन च। त्रिषु लोकेषु रूपेण श्रेयसी या अहं, तव षोडशसहस्रेषु पत्निषु प्रिया चास्मि। भगवन्, विधिवद् त्वया सह कामद्रुमं नारदाय दत्तवती। पृथिव्यां ये जनाः एतदाख्यानं शृण्वन्ति, ते जानन्ति—अयं कामद्रुमः मम गृहे स्थितः। त्रिलोकनाथस्य श्रीपतेश्च प्रिया अहं, तस्मात् हे मधुसूदन, त्वां किञ्चिद् पृच्छितुमिच्छामि। यदि मम प्रीतिं कर्तुमिच्छसि, तदा एतन्मे विस्तारतः कथय; श्रुत्वा पुनः स्वहितं करिष्यामि। भगवन्, तव इच्छया मया सह कदापि न वियुक्ता भवानीति।“ एवं प्रेमपूर्णं वचनं श्रुत्वा गदाग्रजः स्मितपूर्वकं सत्यां हस्तेन गृहीत्वा कामद्रुमस्थानं जगाम। तत्र स्वजनान् सेवकांश्च विसृज्य प्रियया सह क्रीडया स्थितवान्। तदा स भगवान् लोकनाथः सत्यां सस्मितं सम्बोध्य, प्रमुदितकायः प्रमोदाय तस्याः प्रियायाः च तुष्ट्यै वचनमुवाच—“नास्ति मे त्वत्तः प्रियतमा, हे सुशोभने; षोडशसहस्रस्त्रीषु त्वमेव मम आत्मवत् प्रिया। तव हेतोः सुरराजं देवांश्चापि अहं विरुद्धवान्; यद् यत् इच्छसि, तत् शृणु, महदपि ते सम्भविष्यति। दुष्करं कार्यं वा, अकथ्यं वा, यद् यत् पृच्छसि तत् उत्तरं दास्यामि; यदस्ति ते मनसि, तत् पृच्छ, सर्वं वक्ष्यामि।“ तदा सत्यभामा प्राह—“किं पूर्वं मया दानं व्रतं तपो वा कृतम्, येन अहमिह मर्त्येषु जात्वा तव पत्नीत्वं प्राप्तवती? सदा तव अर्धाङ्गिनी, गरुडारूढा, त्वया सह इन्द्रादिगृहं प्रविष्टा। तस्मात् त्वां पृच्छामि—किं पुण्यं मया कृतम्? पूर्वजन्मनि का आसीं, कस्य कन्या, किमासीं?” श्रीकृष्णः उवाच—“प्रिये, पूर्वजन्मनि येन पुण्यव्रतं कृतं तत् सावधानं शृणु; सर्वं वक्ष्यामि। कृतयुगान्ते मायानगरे आत्रेयगोत्रजः देवशर्मा नाम ब्राह्मणः वेदवेदाङ्गपारगः आसीत्। सः आतिथ्यशीलः, अग्निहोत्रपरायणः, सौरव्रतनिष्ठः, प्रतिदिनं सूर्यपूजकः, साक्षात् सूर्यवत् आसीत्। तस्य गुणवती नाम कन्या आसीत्, या गुणसम्पन्ना वृद्धा च; पुत्राभावात् सः तां शिष्याय चन्द्राय दत्तवान्। तं पुत्रवत् अतीव स्नेहेन पश्यन्, शिष्यः अपि तं पितरं यथावत् अन्वगच्छत्। एकदा तौ कुशकाष्ठार्थं हिमालयपादे वनं गतौ। तत्र तौ भीषणं राक्षसं समागतम् अपश्यताम्। भीतौ, न पलायितुं शक्तौ, तौ मृत्युरूपेण तेन राक्षसेन हतौ। तयोः पुण्यक्षेत्रशक्त्या धर्मेण च, मम पार्षदाः, ये मम समीपे वसन्ति, तौ वैकुण्ठलोकं निनयुः। यावज्जीवं तौ सूर्यपूजादिकं कृतवन्तौ; तेन अहं तयोः अतीव तुष्टः अभवम्। शैवाः, सौराः, गाणपत्याः, वैष्णवाः, शाक्ताः च—सर्वे मामेव प्राप्नुवन्ति, यथा नद्यः समुद्रं यान्ति। अहमेव पञ्चधा जातः, नानानामधेयेन क्रीडन्, यथा देवदत्तः पुत्रादिनामभिः कथ्यते। तौ च, मम धाम्नि दिव्ययानयुक्तौ, सूर्यसमानवपुषौ, मम समीपे स्थितौ, दिव्यस्त्रीभिः चन्दनैः च सह रममाणौ।“ एवमेतत् श्रीकृष्णसत्यभामयोः संवादरूपेण श्रीपद्ममहापुराणे अष्टाशीतितमं अध्यायं समाप्तम्। अनन्तरं श्रीकृष्णः उवाच—“ततः गुणवती स्वपितरं स्वपतिकं च राक्षसेन हतौ इति श्रुत्वा शोकवशा विलपन्ती पतिता। सा विलप्य—‘हा नाथ! हा पितः! क्व गच्छसि मां विहाय? अहं बालिका—किं करिष्याम्यद्य, अनाथा सति? कः मां गृहे दुःखितां, निपुणहीनां, स्नेहेन पालयिष्यति—अन्नवस्त्रादिकं दास्यति—मां दुःखितां दृष्ट्वा? दुःखिनी, सुखहीना, रक्षकैः प्राणैश्च विहीना, अद्य अनाथा बालिका, कस्य शरणं यास्यामि?’ इति बहु विलप्य, सा शोकातुरा चक्रवाकीव भूमौ पतिता, वाताहता कदलीव। कालेन चेतनां प्राप्त्वा, भूमौ शयाना, बाष्पपूर्णलोचना, शोकसागरे निमग्ना, दुःखेन अभिभूता। शेषवस्तूनि विक्रीय, यथाशक्ति पितृपतिसंस्कारान् शुभकृत्यानि चकार। तत्रैव नगरे स्वयमेव जीविकां कुर्वती, विष्णुभक्ता, शान्ता, सत्यव्रता, शुचिः, जितेन्द्रिया च ववृधे। सा जन्मतः मृत्युपर्यन्तं द्वे व्रते श्रद्धया अनुष्ठितवती—एकादशीव्रतं च, कार्तिकव्रतानुष्ठानं च।