ततः स अग्निः, स्वदीप्तवर्तुलं गुह्यीकृत्य, पितरं प्रभुं नमस्कृत्य, समुद्रमुखं प्रविवेश। तस्मिन् कृत्ये सम्पन्ने ब्रह्मा स्वस्थानं जगाम, ऋषयश्च ते महात्मानः, और्वाग्नेर्वीर्यं विज्ञाय, स्वस्वं मार्गं प्रपेदिरे। तद्भूतं महदद्भुतं दृष्ट्वा हिरण्यकशिपुः सर्वाङ्गेन और्वं प्रणम्य इदं वचनमब्रवीत्— “भगवन्, एष अद्भुतो दृश्यः लोके साक्षिणि जातः। तपसा तव, मुने श्रेष्ठ, पितामहः प्रीतः। अहं तव पुत्रस्य च तव च दास इति विज्ञेयः, व्रतधारिन्; अत्र त्वं कर्मणा स्तुत्यः। अतः त्वत्पूजायां निरतः, भक्तिमान् मां पश्य; यदि विचलितोऽहम्, मुनिश्रेष्ठ, तव जयः स्यात्।” औरव उवाच— “धन्योऽहं कृतोऽस्मि, यत् त्वया गुरुरिव दृष्टः। न तेऽत्र भीः, पुण्यात्मन्, अस्य तपसः कारणात्। एष शक्तिर्मया सुतोत्पन्ना, अग्निस्वरूपा, दुष्प्रसह्या, दुष्प्रतप्त्यपि, त्वया गृह्यताम्। एषा तव वंशे नियता, निग्रहाय; स्वपक्षस्य रक्षिका, रिपुपक्षस्य विनाशिनी भविष्यति।” वरुण उवाच— “एषा शक्तिः दुष्प्रतिहता, देवानामपि दुष्प्रवेश्या; पूर्वं और्वेण, उर्वासुतेन, अग्निना सृष्टा। यदा स दैत्यो व्यथितः स्यात्, तदा एषा शक्तिः क्षीणा भविष्यति, न संशयः; तस्यैव तेजसा पूर्वं शापोऽपि दत्तः। यदि प्रतिकर्तव्या एषा, तदा भगवन् सन्तुष्टः क्रियताम्; देहि मे, सखे, इन्द्रं, आप्यं सोमं च। तेन सह यदुभिः समन्वितः शीघ्रं गमिष्यामि; तव प्रसादेन शक्तिं विनाशयिष्यामि, न संशयः।” ततः इन्द्रः प्रमुदितः, देववृद्धिकरः, सोमं शीतांशुं युद्धाय पुरस्तात् प्रेषयामास। “गच्छ सोम, पाशहस्तस्य साहाय्यं कुरु; असुरविनाशाय सुरलोकजयाय च। त्वं तुल्यबलः, तेजस्विनां पतिश्च; वेदवित् जनाः सर्वेषां लोकानां सारं त्वया व्याप्यते इति विदुः। न कोऽपि लोके त्वत्तुल्यः, शीतांशो, अव्यक्तस्य वृद्धिक्षययोः, सागरे, नभसि च। त्वं दिनरात्र्याः प्रवृत्त्या कालं सञ्चालयसि, लोकं मोहयन्; चिह्नं ते शशाङ्करूपं, लोकरश्मिच्छायामयं, शरीरस्थम्। तारकपितरः अपि तव मायां न जानन्ति, सोम; त्वं सूर्यपथात् परः, ज्योतिषां चोपरि स्थितः। त्वं तमः क्षिप्रं नुदन्, समस्तं जगत् प्रकाशयसि; त्वं शीतांशुः, हिमशरीरः, ज्योतिषां नाथः, शशाङ्कः। नूनं त्वं कालसंयोगात्मा, पूज्यः अक्षयः, यज्ञरथः, ओषधीनां नाथः, क्रियामूलः, आपां मूलं, शीतरहितश्च। त्वं शीतांशुः, अमृताधारः, शीघ्रगः, श्वेतवाहनः; तेजस्विनां तेजः, सोमपानां सोमः। त्वं सर्वभूतेषु सौम्यः, तमोऽन्तकः, तारकाधिपः; अतः महासेनवरुणाभ्यां सेनाभिश्च सह गच्छ। असुरमायां शमय, येन वयं संग्रामे दह्यामः।” सोम उवाच— “यद् युद्धार्थं मां आदिशसि, वरद, देवेश—अहं दैत्यमायां शमयिष्यामि। पश्य, एते शीतवृष्ट्या तप्ताः, हिमनिविष्टाः। ततः शशाङ्कनिर्गता शीतवृष्टिः, पाशैः सह, दैत्यान् संवेष्टयामास, यथा वातः मेघसमूहान्। तौ वरुणशशाङ्कौ, पाशैः शीतांशुभिश्च दानवान् हिमवृष्ट्या, पाशैश्च ताडयामासतुः। तौ जलनाथौ, हिमपाशधारिणौ, संग्रामे महोर्मिभिः विचेरतुः, यथा क्षुब्धसिन्ध्वौ। ताभ्यां समग्रं दानवबलं व्याप्तं, यथा प्रलयमेघवृष्ट्या जगत् आच्छाद्यते। तौ जलनाथौ, शशाङ्कवरुणौ, दैत्याधिपेन कृतां मायां शमयामासतुः। शशाङ्करश्मिभिः तप्ताः, संग्रामे पाशैश्च ताडिताः, दैत्याः न शक्नुवन् चलितुम्, शृङ्गहीनगिरय इव। शशाङ्केन ताडिताः सर्वे दैत्याः पतिताः, हिमसंवृताङ्गाः, ज्वालारहिताग्नय इव। तदा दानवानां मायाविद् मायः, दैत्यगणान् व्योम्नि पाशबद्धान्, शीतांशुभिः संवृतान् दृष्ट्वा, विशालां मायां ससर्ज। सा महान् माया पर्वतशृङ्गैः भूषिता, खड्गचर्मधरैः, शिलातले स्थितैः, गुहावनपूरिता च। सिंहव्याघ्रगणैः संकीर्णा, दिव्यपशुविलापैः निनादिता, मृगसंघैः आकुला, वातचालितविटपैः वृक्षैः च। सा ख्यातमाया ‘पार्वती’ नाम्ना, स्वयम् तस्य पुत्रेण निर्मिता, निनादिनी, सुरैः काम्या, मायया सर्वत्र विस्तारिता। सा शस्त्रध्वनिभिः, शिलावृष्ट्या, पतितवृक्षैश्च, सुरगणान् ताडयामास, दानवान् पुनः प्रबोधयन्ती। तदा शशाङ्कवरुणयोः माया नष्टा, पृथ्वी च पर्वतैः कम्पमाना भयङ्करी बभूव। वृक्षसमूहैः संवृता, न कश्चिद् देवः दृश्यते; तेषां धनुषां भ्रंशः, शस्त्राणां भग्नता, सेनानां च विक्षेपः समजनि।