अग्निः, चक्षुः, रविः, ज्योतिः, सविता, मित्रः, अमरः, शरावृष्टिः, सुकर्षः, च परमः श्रेष्ठः—एते देवाः प्रथमे समुत्पन्नाः। विराजः, राजा, विश्वायुः, सुमतिः, अश्वगम्, चित्ररश्मिः, तथा निषधो राजा—एवमेवोत्तराः अभवन्। पुनः आत्मविधिः, चरित्रः, पदमात्रः, बृहन्तः महात्मा, सनाभिगः च अभवन्। मरुत्वती मरुतां ज्येष्ठं पुत्रं जनयामास, अदितिः च कश्यपात् द्वादश आदित्यांश् च ससर्ज। ते द्वादश आदित्या इन्द्रः, विष्णुः, भगः, त्वष्टा, वरुणः, अंशः, यमः, अरविः, पूषा, मित्रः, वरदः, धाता, पार्जन्यश्च—एवं स्वर्गवासिनां श्रेष्ठाः अभवन्। अदित्याः च सरस्वत्याः द्वौ उत्तमौ पुत्रौ जातौ। तौ पुत्रौ तपसा धर्मेण च श्रेष्ठौ स्वर्गे पूजितौ। दनुः दानवान् अपत्यं चक्रे, दितिः दैत्यान् अप्यजनयत्। कालः कालकेयान् असुरान् राक्षसान् च ससर्ज; अनायुषः अपि पुत्रान् बलिनः रोगांश्च उत्पादयामास। सिंहिका ग्रहाणां माता, मुनिः गन्धर्वाणां प्रजापतिः; प्राची पुण्यशिलाः अप्सरसः अपत्यं चकार, या भारत्याः न सन्ति। क्रोधायाः सर्वभूतानि अभवन्, पिशाच्याः तु यक्षराक्षससंघाः उत्पन्नाः, हे नराधिप। एते चतुष्पदाः, तथा सौरभी नाम गावः, आदिपुरुषः विष्णुः हरिः भगवान् मायां ससर्ज। सः पूर्वं वर्णितः, महर्षिभिः स्तुतः च; यः पुमान् एतत् श्रेष्ठं पुराणं पुण्यकाले शृणोति वा पठति वा, सः रागरहितः संसारं प्राप्नोति, स्वर्गस्य फलं च अनुभवति—दृष्ट्या, मनसा, वाचा, कर्मणा च। यः कृष्णं तुष्यति, कृष्णः अपि तेन तुष्यति; राजा राज्यं लभते, दरिद्रः महद्धनं प्राप्नोति। आयुः ह्रसितस्य आयुः वर्धते, पुत्रकामः पुत्रान् लभते, यज्ञकामः यज्ञफलम् आप्नोति, तपांसि च विविधानि सिद्ध्यन्ति। यं यं कामं इच्छेत्, सः लोकनाथेभ्यः तत् लभते; यः हरिपौष्करं सर्वं त्यक्त्वा पठति, तस्य प्रादुर्भावे किञ्चिदपि अमंगलं न भवति। एषा महात्मनः पौष्कराख्या प्रादुर्भावः। एषा व्यासपरम्परया प्रकाशिताः, हे महाबाहो; अधुना मम वक्त्रात् विष्णोः विष्णुत्वं च हरित्वं च कृतयुगे शृणु। देवेषु वैकुण्ठत्वं, मनुष्येषु कृष्णत्वं—एषः प्रभोः गूढः धर्मः, सर्वहिताय कर्माणि कुर्वतः। अतीतानागतवर्तमानेषु विषये, यथावत् शृणु; अयम् अव्यक्तः प्रभुः, व्यक्तरूपे स्थितः। नारायणः अनन्तस्वरूपः, आदिः च अन्तश्च; स एव नारायणः हरिरूपं प्राप्य नित्यः सञ्जातः। ब्रह्मा, वायु, सोम, धर्म, शक्र, बृहस्पतिः—सः अजातः अपि अदितेः पुत्रः अभवत्, हे कुरुनन्दन। सः विष्णुः इति प्रसिद्धः, इन्द्रस्य अनुजः महाबलः; अदित्याः कृपया सः तस्याः पुत्रत्वं प्राप। दैत्यदानवराक्षसशत्रूणां विनाशाय, सः देवताः, ब्रह्माणं, प्रजापतींश्च कल्पादौ ससर्ज। तत्र सः मनसा ब्रह्मवंशीयान् उत्तमान् ससर्ज, तेषां महात्मनां परमं नित्यं ब्रह्म अभवत्। एवं विष्णोः अद्भुतं कर्म कृतम्, यद् यशस्यं लोकेषु, तत् शृणु। सत्यमेव, धर्मयुगे, वृतस्य वधात् अनन्तरं, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः तारकामयमहायुद्धं अभवत्। तस्मिन् युद्धे दानवाः, युद्धे अजय्याः, देवासुरयक्षनागराक्षसान् अपि निपात्य, विजयं प्राप्नुवन्। पराजिताः, शस्त्राणि भग्नानि, विसृज्य, देवाः मनसा रक्षार्थं नारायणं शरणं जग्मुः। तस्मिन्नेव काले, धूमशेषार्चिसङ्काशाः मेघाः आकाशं व्याप्तवन्तः, सूर्यचन्द्रग्रहान् आच्छाद्य। तीव्रवज्रनिपातयुक्ताः मेघाः भयंकरं निनादं कुर्वन्तः, सप्त वाताः परस्परं घर्षमाणाः उग्रं ववुः। जलवज्रविद्युताग्निवायुसंयुक्तं आकाशं ज्वलन्निव अभवत्, घोरध्वनिसंयुक्तं च। सहस्रशः उल्काः पतिताः, दिव्याः अपि विमानानि आकासे पतन्ति, पुनः उत्थाय विचित्रं गच्छन्ति। तस्मिन्क्षणे, यथा युगान्ते लक्षणानि भवन्ति, रूपारूपाणि, सर्वाणि आपद्लक्षणानि, जगतां संत्रासकारिणि, दृश्यन्ते स्म। तस्मात् किञ्चिदपि स्पष्टं न दृश्यते स्म, सर्वं तमसि लीनं, दश दिशः अपि न प्रकाशन्ते स्म। तदा काली रूपं कृत्वा, कालमेघैः संवृता, प्रविष्टा; आकाशं अभिभूतं, सूर्यः अपि तिरस्कृतः, घोरतमसा आवृतम्। तदा भगवान्, तैः घनतमैः तमोमेघैः स्वबाहुभ्यां विदार्य, स्वं दिव्यं रूपं प्राकाशयत्—हरिः मेघश्यामलः। तस्य शरीरं केशाश्च मेघसदृशवर्णाः, तेजसा रूपेण च स्थिरस्य श्यामपर्वतस्य सदृशः। सः पीतकौशेयवसनं दधानः, पिघलितहेमाभरणैः भूषितः, धूमच्छायारूपः, प्रलयाग्निवत् उत्तिष्ठन्। तस्य बाहवः स्थूलवृत्तौ, शिरसि किरीटमणिरम्यं, शस्त्राणि च सुवर्णसदृशानि दीप्तानि अस्य शोभां वर्धयन्ति।