भगवान् उवाच – भवतु, भवद्वयोः, कलियुग आगमे एषः कार्यः सम्पद्यते। निस्संशयं तद् भविष्यति; सत्यं वच्मि। ततः, तयोः महादैत्योः वरं दत्त्वा, सनातनः विश्वधारः देवश्रेष्ठः, रजस्तमःस्वरूपयोः तयोः कृष्णवर्णयोः, अमराधिपः, जघनदेशे निष्पीड्य तान् विनिन्यस। ततः ब्रह्मा, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, कमलस्थः, उत्तानबाहुः, महातेजस्वी, घोरं तपः आस्थाय स्थितवान्। स स्वतेजसा दीप्तिमान्, तमो नुदन्, धर्मात्मा, सहस्रकिरणसूर्यवत् प्रभया दीप्तः, वाक्यं उवाच। ततः, अन्यम् रूपम् धारयन्, अक्षरः भगवान् नारायणः, महातेजसा दीप्तिमान्, योगेश्वरः सन्नतः तत्र आगतः। कपिलः अपि, सांख्यशास्त्रप्रवक्ता, ब्रह्मपुत्रेषु श्रेष्ठः, महात्मा, पूजितः, तत्र उपस्थितः। तौ द्वौ, महाशक्तियुक्तौ, उच्चावचविभागविदौ, महर्षिभिः पूजितौ, तत्र ब्रह्माणं उपगम्य वाक्यं ऊचतु। ब्रह्मा, त्रैलोक्यपूज्यः, विशालः, विश्वस्थितः, प्राणिनां प्रधानः, तयोः वाक्यं श्रुत्वा, तयोः परमेष्टिं विज्ञाय, ब्रह्मवेदे निर्दिष्टं, त्रिलोकीं सृजितवान्। स एकम् आत्मजम् उत्पादितवान्, आत्मनः च पृथिव्याः च; तस्मात् पूर्वम्, अन्यः मनसो जातः। स मनसः जातः पुत्रः, जातमात्रः, ब्रह्माणं उवाच – "किं ते साहाय्यं करवाणि?" ब्रह्मा उवाच – "त्वं कपिलः इति प्रसिद्धः, नारायणः अपि, यद् वदसि तत् कुरु, महाबुद्धे।" ब्रह्मणा एवम् उक्तः, स उत्थाय, अञ्जलिं कृत्वा, "सर्वं तव साहाय्यं करिष्यामि, किं करवाणि?" इति उवाच। भगवान् उवाच – "यद् सत्यम् अक्षरं ब्रह्म, अष्टादशरूपयुक्तम् – तद् परम् सत्यम् अमृतम् अवस्थां स्मर।" तद् वाक्यं श्रुत्वा, स उत्तरदिशं गतः; तत्र आगत्य, ब्रह्मा ज्ञानचक्षुषा विज्ञानम् प्राप्तवान्। ततः ब्रह्मा, मनसा, दृढनिश्चयेन, द्वितीयं लोकम्, भुवराख्यं, सृजितवान्। ततः स अपि, ब्रह्माणं उपगम्य, "किं करवाणि, पितामह?" इति उवाच। ब्रह्मरसं अनुभव्यान, परम् पदम् प्राप्तवान्, तयोः समीपम् आगतः। यदा स अपि गतः, तदा भगवान् तृतीयं लोकम्, मोक्षमार्गनिपुणम्, सुवर्णप्रभम्, सृजितवान्। स अपि, तद् धर्मम् अनुसरन्, तयोः सदृशं पदम् प्राप्तवान्; एवं त्रीणि पुत्राणि महात्मनः शम्भोः पदम् प्राप्तानि। तान् पुत्रान् गृहीत्वा, नारायणः भगवान्, कपिलः तपस्वीश्वरः, परम् पदम् प्राप्तवन्तौ। तयोः प्राप्ते समये, ब्रह्मा अपि प्रविष्टः; अधिकं तपः कृत्वा, परम् पदम् प्राप्तवान्। एकाकी ब्रह्मा, तपसा अपि न अशक्नोत्; अतः स्वशरीरार्धात् शुभस्वभावां पत्नीं सृजितवान्। पितामहः तदनन्तरं स्वसदृशान् पुत्रान्, सर्वप्राणिनां अधिपतीन्, सृजितवान्, यतः लोकाः उत्पन्नाः। प्रथमम्, महात्मा धर्मं, तपसा जातम्, सर्वव्यापिनम्, शुद्धम्, सर्वाधिपतिम्, सृजितवान्। तदा दक्षः, मरीचिः, अत्रिः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, वसिष्ठः, गौतमः, भृगुः, अङ्गिराः च सृजिताः। एते महर्षयः स्वकर्मणि अद्भुताः ज्ञेयाः; तेषां वंशाः त्रयोदशगुणैः प्रवृत्ताः। अदितिः, दितिः, दनुः, कालः, अनायु, सिम्हिका, खसा, प्राची, क्रोधा, सुरसा, विनता, कद्रू च। एता द्वादश कन्याः, राजन्, दक्षस्य अपत्यानि; सप्तविंशतिः नक्षत्राणि अपि सोमस्य कीर्तितानि। मरीचेर् कश्यपः तपसा जातः; तस्मै दक्षः एता द्वादश कन्याः दत्तवान्, स च ताः स्वीकृतवान्। ऋषिः नक्षत्राणि अपि सोमाय दत्तवान्, सर्वा शुभाः रोहिण्याद्याः, कुरुनन्दन। लक्ष्मीः, सरस्वती, सन्ध्या, विश्वेशा, महाकीर्तिः, देव्या सरस्वती च, पूर्वं ब्रह्मणा सृजिताः। एता पंच श्रेष्ठाः, राजन्, ब्रह्मणा धर्माय, देवश्रेष्ठाय, तव हिताय, दत्ताः। ब्रह्मपत्न्यः, स्वशरीरार्धधारिणी, रूपान्तरयोग्या, सहसा सुरभिः भूत्वा ब्रह्माणं उपगम्य। तदा ब्रह्मा, लोकैः पूजितः, तया सह संसर्गं कृतवान्, प्रजासृष्ट्यर्थं च गोसृष्ट्यर्थं च, नरश्रेष्ठ। तस्याः एकादश पुत्राः जाताः, धर्माख्याः, विशालाः, अरुणप्रभाः, महाबलिनः, तीव्रदीप्तिमन्तः। रुदन्तः धावन्तः, पितामहं उपगम्य; रुदनधावनयोः कारणात्, रुद्राः इति स्मृताः। निर्हृति, सन्ध्या, तृतीयः गर्भहीनः, मृगव्याधः, कपर्दी, महेश्वरः विश्वेश्वरः। अहिर्बुध्न्यः, भगवत्, कपाली, पिङ्गलः, सेनानी महातेजस्वी – एते एकादश रुद्राः स्मृताः। तस्याः सुरभेः एव गाः जाताः, देवाः च; अजः, हंसः च अपि, राजश्रेष्ठ।