सत्त्वगुणं प्रतिष्ठाप्य मया सत्त्वे आश्रयः कृतः। यस्य मनः योगयुक्तं, यः परः च अक्षरः, स एव सत्त्वमिति निश्चितम्। स एव रजस्तमसोः कर्ता, जगतः आदिः, यस्मात् सर्वे भूतानि जायन्ते—सत्त्वप्रधानानि च अन्यानि च। स एव वासुदेवः तव विनाशं करिष्यति; ततः स देवः स्वपिति, बहूनां योजनानां विस्तीर्णे महत्यां शयायाम्। नारायणः स्वमायया ब्रह्माणं बाहोः समुत्पाद्य, ततः ताभ्यां बाहुभ्यां आकृष्य, युवां द्वौ दृढबाहू आकृष्टौ। तौ द्वौ विमुक्तौ, स्थूलपक्षिणौ इव विचरन्तौ, शाश्वतं वासुदेवम् उपगम्य, तत्र तौ उभौ वचः ऊचतुः। प्रणम्य, पाद्मनाभं हृषीकेशं तौ उभौ स्तुत्वा, "त्वां जगतः कारणं, एकं परमं पुरुषं विद्मः," इति उक्तवन्तौ। "त्वं आवयोः कारणं, प्रज्ञायाः आदिः, अव्ययदृष्टिः, सत्यः, अतः त्वां शाश्वतम् अवगच्छामः," इति ज्ञात्वा, "भगवन्, त्वां द्रष्टुम् इच्छावः, त्वं अव्ययदृष्टिः, जयिनं त्वां नमः," इति उक्त्वा, तौ उभौ समुपस्थितौ। श्रीभगवान् उवाच—"हे असुरश्रेष्ठ, मां किमर्थं संबोधयसि? तव आयुः समाप्तम्; पुनः जीवितुम् इच्छसि किम्?" मधुकैटभौ ऊचतुः—"भगवन्, यत्र न कश्चन मृतः, तत्र नौ मृत्युम् अनुगृहाण; तथा च, तपस्विन्, तव पुत्रौ भवितुम् इच्छावः।" श्रीभगवान् उवाच—"तथास्तु, कलियुगे भविष्यति; न संशयः, सत्यं वदामि।" ततः, ताभ्यां वरं दत्त्वा, स नित्यः जगद्धाता, देवश्रेष्ठः, तौ रजस्तमस्स्वरूपिणौ, कज्जलसदृशवर्णौ, उरू परिघाय, अमराधिपः, विनिष्पेषयत्। ततः ब्रह्मा, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, तस्मिन् पद्मे स्थित्वा, उत्तानबाहुः, तेजस्वी, घोरं तपः आस्थितः। स स्वतेजसा दीप्तिमान्, तमः अपाकरोति, धर्मात्मा, सहस्रांशुसमप्रभः, वचः ऊचिवान्। तदा अन्यं रूपं धारयन्, अक्षरः नारायणः, महद्द्युतिमान्, तत्र योगेश्वरः समुपस्थितः। कपिलः च, सांख्याचार्यः, ब्रह्मपुत्रेषु श्रेष्ठः, तत्र महात्मानौ, पूजितौ, समाहितौ, उपस्थितौ। तौ द्वौ, महाबलसम्पन्नौ, परापरविभागविदौ, महर्षिभिः पूजितौ, तत्र ब्रह्माणं उपगम्य भाषेताम्। ब्रह्मा, त्रैलोक्यपूजितः, विश्वस्थितः, प्रजापतिः, ताभ्यां तत्र संबोधितः। तयोः वचः श्रुत्वा, तयोः परमं भावं विज्ञाय, स ब्रह्मा वेदविहितं त्रिलोकीं ससर्ज। स एकं पुत्रं आत्मनः उत्पन्नं, पृथिव्याः च, अपि च मनसः पूर्वं अन्यं समुत्पादयत्। स मनसः जातः पुत्रः, जातमात्रः, ब्रह्माणं उवाच—"भगवन्, किं ते करोमि?" ब्रह्मा उवाच—"यतः त्वं कपिलः, नारायणः अपि च, यत् उक्तं तत् कुरु, महाबुद्धे।" ब्रह्मणा एवमुक्तः, कपिलः उत्थाय, "उभयोः सेवा सिद्धः अस्मि, किं करवाणि?" इति अञ्जलिं कृत्वा अवदत्। श्रीभगवान् उवाच—"यत् सत्यम् अक्षरं ब्रह्म, अष्टादशविधम्, तत् परमं सत्यम् अमृतं ध्यायस्व।" इति श्रुत्वा, स उत्तरदिशं गतः; तत्र प्राप्तः, ब्रह्मा ज्ञानचक्षुषा ज्ञानं प्राप। ततः ब्रह्मा, मनसा द्वितीयं लोकं, भूवर्लोकं, दृढनिश्चयः, ससर्ज। स अपि तत्र, "किं करवाणि, पितामह?" इति ब्रह्माणं उपगम्य उवाच। स ब्रह्मरसस्य आस्वादनं कृत्वा, परां गतिं प्राप्य, तयोः समीपं गतः। तस्य अपि प्रस्थिते, प्रभुः तृतीयं पुत्रं, मोक्षमार्गनिष्ठं, सुवर्णसदृशं, ससर्ज। स अपि धर्ममार्गं अनुसृत्य, तयोः सदृशं पदं प्राप; एवं त्रयः पुत्राः महात्मनः शम्भोः पदं प्राप्तवन्तः। तान् पुत्रान् गृहित्वा, नारायणः, श्रीभगवान्, कपिलः च, तपस्विनां प्रभुः, परां गतिं प्राप्तवन्तौ। तयोः प्राप्ते काले, ब्रह्मा अपि प्रविष्टः; अतिदारुणं तपः कृत्वा, परां स्थितिं प्राप। स ब्रह्मा, एक एव प्रभुः, तपसा अपि असमर्थः, स्वशरीरार्धात् शुभलक्षणां पत्नीं ससर्ज। पितामहः तदा आत्मसमाः पुत्रान्, प्रजापतीन्, यतः लोकाः उत्पन्नाः, ससर्ज। प्रथमं धर्मं, तपसः जातं, सर्वव्यापिनं, शुद्धं, सर्वाधिपतिं, महात्मानं ससर्ज। ततो दक्षं, मरीचिं, अत्रिं, पुलस्त्यं, पुलहं, क्रतुम्, वसिष्ठं, गौतमं, भृगुं, अङ्गिरसं च ससर्ज। एते महर्षयः स्वकर्मसु अद्भुताः ज्ञेयाः; तेषां वंशाः त्रयोदशगुणैः आरब्धाः। अदिति, दिति, दनु, काल, अनायु, सिंहिका, खसा, प्राची, क्रोधा, सुरसा, विनता, कद्रू च। एता द्वादश कन्याः, राजन्, दक्षस्य अपत्यं; सप्तविंशतिः नक्षत्राणि अपि सोमस्य संज्ञायन्ते। मरीचेरपि तपसा कश्यपः जातः; तस्मै दक्षः ताः द्वादश कन्याः दत्त्वा, स ताः जग्राह।