त्रिशिखरं पुण्यं मन्दरं मनोहरं पिञ्जरं पुण्यगिरिं विन्ध्यं च महात्मनः सम्यक् कीर्तितानि। एते सर्वे सिद्धगणानां पुण्यात्मनाम् च निवासस्थानानि, धर्मशीलानां महापुरुषाणां च, ये सर्वकामफलप्रदाः स्मृताः। एषु एव मध्ये जम्बूद्वीपः नाम द्वीपः स्थितः, यत्र यज्ञकर्माणि पुण्यकृत्यानि च प्रवर्तन्ते। एतेभ्यः पर्वतेभ्यः दिव्यसदृशं जलं प्रवहति, यत्र शतशः तीर्थानि पुण्यानि सरांसि च सर्वत्र समुत्पद्यन्ते। एते सर्वे भूमौ विविधाः पर्वता: पद्मस्य सूत्राणि इव सर्वत्र विस्तारिता दृश्यन्ते। राजन्, पद्मस्य पत्राणि बहूनि तु म्लेच्छभूमयः दुर्गमाः पर्वतसमाकुलाः देशाः इति कथ्यन्ते। ये तु अधस्तात् पत्राणि, तानि पृथक् दैत्य-दानव-नागानां निवासस्थानानि सञ्ज्ञायन्ते। एषां मध्ये रसानामकं देशं वर्तते, यत्र महान् पातकिनः नराः निमज्जन्ति इति श्रूयते। चतुर्दिशं चतुर्धा जलाशयाः परिगण्यन्ते; एवं, हे पद्मसम्भूत, नारायणस्य हेतोः पृथिवी समुत्पन्ना। अतः तस्य प्रादुर्भावः पुष्करनाम्ना प्रसिद्धः; तस्मात् यज्ञकाले प्राचीनैः मुनिभिः तद् एव नाम प्रकीर्तितम्। यज्ञकर्मभिः वेददृष्टैः दृष्टान्तैश्च वेद्यमानैः वेदिकाः निर्मिता, तेन एव भगवता विश्वव्यापिनि अधिष्ठाने स्थितं जगत् स्थापितम्। पर्वतानां नद्यः च व्यवस्था तेन कृताः; तस्य च शक्तिः अस्यां विश्वे तुल्या नास्ति, हे तेजस्विन्, येन तेजसा सविता वरुणश्च अपि तुल्यते। अनुक्रमेण स्वयम्भूः सर्वं सुप्ते जगति, महोदधौ पद्मरत्नं ससर्ज; ततोऽस्य तपसा महादैत्यः मधुर्नामोदपद्यत। तेन सह कैटभः नाम अपरः दानवः उत्पन्नः; उभौ रजस्तमसोः सम्भूतौ, दैत्यद्वयं जातमिति। तौ बलवन्तौ सर्वमम्बुधिं क्षोभयन्तौ, दिव्यरक्ताम्बरधारिणौ, शुक्लदंष्ट्रौ भीमदंष्ट्रौ च। मुकुटमणिविराजितौ, किरीटमाल्यालङ्कृतौ, उज्ज्वलकङ्कणकङ्कणाभरणौ, विशालनेत्रौ रक्तलोचनौ, वक्षसि विस्तीर्णौ महाबाहू च। गिरिसङ्घातसन्निभौ, चलच्चलितगिरिसदृशौ, नवमेघसदृशवपुषौ, सूर्यसदृशमुखौ। महाकटककङ्कणैः बाहुभिः भूषितौ, अतीव भीषणौ, तयोः गतिप्रसारैः सागरमपि मथन्तौ इव। हरिं मधुसूदनं शेषशायिनम् अपि कम्पयन्तौ, तौ पुष्करे सर्वदिशं विचरन्तौ। तत्र तौ नारायणप्रेरितं योगिनां श्रेष्ठं, स्रष्टारं सर्वभूतानां ब्रह्माणं तेजस्विनं ददृशतुः। तत्र देवान्, लोकान्, मनसः पुत्रान्, मुनीन् च तयोः दृष्ट्वा, तौ श्रेष्ठदैत्यान् ब्रह्माणं प्रति ऊचतुः। दुष्टभावौ युद्धे उत्सुकौ, कोपसमुत्क्षिप्तलोचनौ, तौ ब्रह्माणं पप्रच्छतुः—"कः त्वं, कस्य मध्ये पद्मे स्थितः, शुक्लपट्टधरः चतुर्भुजः?" "त्वं कुतः अस्मान् अवज्ञाय, कामान् विना उपविष्टः? आगच्छ, युद्धं कुर्मः, युध्यस्व, हे पद्मसम्भूत!" "अस्माभिः, परमैश्वर्य्ययुक्ताभ्यां, त्वं समुद्रे स्थितुं न शक्नोषि; कः तवात्र, येन नियोजितः असि?" "कः स्रष्टा, कः रक्षकः, केन नाम्ना सः प्रसिद्धः?" ब्रह्मा उवाच—"सः लोके भगवान् विष्णुः अनन्तवीर्यः इति कथ्यते।" "तस्मात् अहं जातः; माम् स्रष्टारं विद्धि।" मधुकैटभौ ऊचतुः—"न किञ्चित् अस्मद् ऊर्ध्वं लोके अस्ति, हे महात्मन्।" "अस्माभ्यां समस्तं जगत् तमसा रजसा च आच्छादितम्; वयं रजस्तमसोरुपेतौ, मुनिभ्यः अपि अधिकौ।" "धर्मं सदाचारं च निवारयावः, सर्वदेहिनां अपराजितौ; जगत् अस्माभिः दुर्निवार्यैः बध्यमानम्, सर्वयुगेषु।" "वयं अर्थकामयज्ञसर्ववस्तूनि; यत्र यत्र सुखं, मदः, श्रीः, कीर्तिः वा, तत्र वयं।" "यद् यद् कश्चन इच्छति, तत् वयं चिन्तयामः।" ब्रह्मा उवाच—"पूर्वं युयुत्सू ध्वं संयुक्तौ, तदा पराजितौ।" "सत्त्वगुणं स्थापित्य अहं शरणं प्रपन्नः; यः योगयुक्तचित्तः, परमः, अव्ययः, स एव सत्त्वम्।" "यः रजस्तमसोः स्रष्टा, जगतः आदिः, तस्मात् सत्त्वादिकानि भूतानि जायन्ते।" "स एव वासुदेवः भवद्भ्यां नाशं करिष्यति; तदा, भगवतः शयाने, बहुयोजनविस्तीर्णे—" "नारायणः स्वमायया ब्रह्माणं बाहुभ्यां ससर्ज; तदा, बाहुभ्यां आकर्ष्यमाणौ, युवां दृढबाहू अपि निष्कृष्टौ।" "युवां मुक्तौ, स्थूलपक्षिणौ इव, विचरन्तौ; ततः अनन्तं वासुदेवं गत्वा, युवां ऊचतुः।" "युवां प्रणम्य, पद्मनाभं हृषीकेशं च नमस्कृत्य, ऊचतुः—'त्वां जगतः कारणं विद्मः, त्वमेव परमपुरुषः।'" "त्वां नः कारणं, बुद्धेः आदिं, अच्युतदृष्टिं, सत्यं च, तस्मात् त्वां शाश्वतम् अवगच्छामः।" "अतः, भगवन्, त्वां द्रष्टुम् आगतौ स्म; त्वं अच्युतदृष्टिः—जय विजयी।" श्रीभगवान् उवाच—"किमर्थं मां सम्बोधयथः, हे दैत्यश्रेष्ठौ? यस्यायुः समाप्तम्, पुनः जीवितुम् इच्छथः?" मधुकैटभौ ऊचतुः—"भगवन्, यत्र न कश्चन मृतः, तत्र अस्माकं मृत्युम् ददातु; तथा, तपस्विन्, वयं तव पुत्रौ भविष्यामः।