हरिः परमात्मा इति कथ्यते, यस्यात्मा बहुजन्मनां शुद्ध्या विशुद्धः जातः। ज्ञानरूपं तं सर्वेश्वरं योगिनां संयोगाय योग्यं समुपलभ्य, योगवित् तं योगयुक्तं परमेश्वर्यायुक्तं च सर्वस्य ब्रह्मणः स्थितौ प्रतिष्ठापयत्, यः विश्वस्य आधारः अस्ति। ततः स महान्, अच्युतः, सर्वेश्वरः हरिः तासु महाजलेषु यथाविधि जलक्रीडां चकार। ततः स भगवान् एकं कमलं स्वनाभिदेशात् उत्पादयामास, यत् सहस्रदलम्, निर्मलम्, सूर्यसङ्काशम्, सुवर्णवर्णं च आसीत्। तत् कमलं अग्नितेजसा दीप्तम्, शरत्कालेन्दुवत् शुद्धम्, श्रीमद् रूपेण शोभितम्, सुशोभनैः पत्रैः महात्मनः शरीरात् विभूषितम् आसीत्। ततः पुलस्त्यः उवाच— तत्र योगिनां श्रेष्ठेभ्यः मध्ये, स भगवान् सर्वलोकसृष्टिकर्तारं ब्रह्माणं चतुर्मुखं ससर्ज। तस्मिन् सुवर्णकमले, योजनेभ्यः बहुषु विस्तीर्णे, सर्वप्रभासम्पन्ने, भूमिलिङ्गैः परिवृते, तत् पूर्वं स्थितं कमलं पृथिव्याः परमं रूपं इति कथ्यते, महर्षयः तद् नारायणात् उदितम् इति वदन्ति। तत् एव कमलं रसा इति देवी पृथिवी कथ्यते, तस्य कमलस्य मुख्याः केशराः दिव्यम् पर्वताः इति प्रसिद्धाः। तत्र हिमवत्, नील, मेरु, निषध, कैलास, शृङ्गवत्, गन्धमादन इति पर्वताः सन्ति। तथा त्रिशिखरः, मन्दरः, पिञ्जरः, विंध्यश्च पवित्राः पर्वताः सन्ति। एतेषु सिद्धगणानां, पुण्यात्मनाम् च निवासस्थानानि, सर्वकामफलप्रदानि च सन्ति। एतेषु मध्ये जम्बूद्वीपः नाम द्वीपः स्थितः, यत्र यज्ञकर्माणि पुण्यकृत्यं च क्रियते। एतेभ्यः पर्वतेभ्यः दिव्यामृतोपमा आपः प्रवहन्ति, शतानि पवित्रतीर्थानां सरांसि च सर्वत्र उत्पद्यन्ते। सर्वे एते कमलकेशराः पृथिव्यां विविधाः पर्वताः सन्ति। बहूनि पत्राणि पृथिव्याः दुर्गम म्लेच्छभूमयः पर्वतबहुलाः इति कथ्यन्ते। तानि अधः स्थितानि पत्राणि दैत्य-दानव-नागानां पृथक् वासस्थानानि भवन्ति। तत्रैव मध्ये रासातलाख्यं प्रदेशं स्थितम्, यत्र महापापिनः नराः पतन्ति इति कथ्यते। चतुर्दिशं चत्वारि जलाशयाः गण्यन्ते; एवं हे पद्मसम्भूत, नारायणस्य हेतोः पृथिवी समुत्पन्ना। अतः तस्य प्रादुर्भावः पुष्करनाम्ना प्रसिद्धः; तस्मात् यज्ञे, प्राचीनैः ऋषिभिः, एषः नाम्ना स्मृतः। यज्ञकर्मभिः, वेददृष्टैः दृष्टान्तैश्च वेदिविन्यासः कृतः; एवं तेन भगवता विश्वव्यापि आधारः संस्थापितः। पर्वतानां नदीनां च विन्यासः अपि कृतः; तस्य च शक्तिः विश्वे अद्वितीया, हे दीप्तिमन्, यस्य तेजः सूर्यवरुणयोः सदृशम्। शनैः शनैः स स्वयम्भूः सर्वं सुप्तमपि सति, महोदधौ पद्मनिधिं सृष्ट्वा, तदा तस्य तपसा मधु नाम महादैत्यः उत्पन्नः। तेन सह कैटभः नामान्यः दानवः अपि उत्पन्नः; तावुभौ रजस्तमोगुणसम्भूतौ दैत्ययुगलम् अभवताम्। तौ उभौ बलवन्तौ समस्तं जगदर्णवं क्षोभयन्तौ, दिव्यरक्ताम्बरधरौ, श्वेतप्रभ्राजिष्णु भीमदंष्ट्रौ। शिरसि मुकुटैः शिरोभूषणैः विभूषितौ, दीप्तकङ्कणकटकधरौ, विकटविस्तीर्णनेत्रौ, वक्षसि विस्तीर्णौ, महाबाहू च। पर्वतसङ्काशौ, चलन्तौ चलच्छैलवत्, नवमेघसदृशवपुषौ, सूर्यसदृशमुखौ। विशालकटकाङ्गदधरौ, अतीव भीषणौ, तयोः पदगमनं सागरसागरं क्षोभयन्तम् इव आसीत्। तौ उभौ हरिम् अपि, मधुसूदनम्, शयाने अपि कम्पयन्तौ, पुष्करे सर्वदिशं विचरन्तौ। तत्र तौ योगिनां श्रेष्ठं, नारायणाज्ञया सर्वभूतसृष्टिकर्तारं, परमप्रभासम्पन्नं दृष्ट्वा। तत्र देवाः, सर्वलोकाः, मनसः पुत्राः, ऋषयः च तत्र स्थिताः। तदा तौ दानवश्रेष्ठौ ब्रह्माणं प्रति वाक्यमूचतुः। दुष्टभावौ, युद्धकाङ्क्षिणौ, क्रोधसंरक्तलोचनौ, तौ ऊचतुः— "कः त्वम्, पद्ममध्ये स्थितः, शुक्लपट्टधरः, चतुर्भुजः?" "किम् अस्मान् विमृष्य, तत्र कामरहितः उपविष्टः? आगच्छ, युद्धं कुर्यामः, हे पद्मसम्भूत!" "अस्माभिः परमेश्वरैः त्वं अर्णवे स्थितुं न शक्नोषि; कः तवात्र, येन त्वं नियुक्तः?" "कः सृष्टिकर्ता, कः रक्षकः, केन नाम्ना सः प्रसिद्धः?" ब्रह्मा उवाच— "सः लोके भगवान् इति कथ्यते, विष्णुः अनन्तवीर्यः।" "तस्मात् अहं जातः; मां सृष्टिकर्तारं विद्धि।" मधु कैटभौ ऊचतुः— "न किञ्चिदस्माभ्यः परं लोके, हे महर्षे।" "अस्माभिः समस्तं विश्वं तमसा रजसा च आच्छादितम्; वयं रजस्तमोगुणसम्भूतौ, ऋषीनपि अतिक्रान्तवन्तौ।" "धर्माचारौ च आवृत्य, सर्वदेहिनां अजित्यौ; जगत् अस्माभिः बन्धनं कृतम्, यं कश्चन नातिवर्तते।" "वयं अर्थकामयज्ञसर्ववस्तूनां रूपम्; यत्र यत्र सुखं, मदः, श्रीः, कीर्तिः वा, तत्र वयं स्थिताः।" "यद् यद् कश्चन इच्छति, तत् वयं मन्यामहे।" ब्रह्मा उवाच— "पूर्वं युष्मान् संयोज्य, विजितौ अभवताम्।" एवं स भगवान् नारायणः योगबलसमन्वितः, ब्रह्माणं पद्मे स्थितं सृष्टिकर्तारं कृतवान्, पृथिव्याः विस्तारं पर्वतानां च विन्यासं चकार, तयोः दैत्ययुगलयोः उत्पत्तिं च दृष्ट्वा ब्रह्मा तयोः संवादं चकार।